ЦЕГ-ын харьяа Нийгмийн хэв журмыг хамгаалах газрын гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн ахлах байцаагч Г.Эрдэнэбаатартай хар тамхины талаар ярилцлаа.
- Сүүлийн үед манай улсын иргэд хар тамхины хэрэгт их холбогдож байна. Энэ төрлийн гэмт хэрэг Монголд хуулийн байгууллагын хараа хяналтаас хальчихсан юм шиг ээ?
- Энэ төрлийн хэрэг манай улсад 2006 оноос хойш буюу нэлээд хожуу дэлгэрсэн гэж хэлж болно. Улс орон зах зээлийн эдийн засагт шилжээд, гадаад орнуудтай харилцаад эхлэхтэй зэрэгцээд маш олон сөрөг үр дагавартай зүйлүүд гарч ирсэн. Үүний нэг нь хар тамхи байсан. Хууль бусаар олж авдаг, зардаг асуудал бий болох эхлэл тавигдсан гэж болно. Дэлхийн нийтэд хар тамхи маш хор хөнөөлтэй зүйл гэдгийг мэднэ. Иргэд хар тамхины асуудалд орооцолдож эхлэх үеэс манай улс хуулиндаа энэ төрлийн гэмт хэрэгт ногдуулах ял шийтгэлийг хуульчилж өгсөн байдаг.
- Манай улсын иргэд хаанаас энэ төрлийн бодис тээвэрлэдэг юм бол?
- Хар тамхины хэрэгт холбогдож байгаа манай иргэдийн дийлэнх нь урд хөрш болон бусад улсаас оруулж ирэх нь элбэг. Яг Монголоос ийм төрлийн ургамал, бодисыг гаргаж байгаа зүйл байхгүй. Урд хөршид л нэлээд их холбогдож байгаа сураг дуулдаж байна.
- Танай байгууллагын зүгээс хар тамхины хэрэглээтэй хэрхэн тэмцэж байна вэ?
- Манай байгууллага ЭЦГ-тай хамтран улсын хэмжээнд хар тамхи мансууруулах бодисын чиглэлээр тодорхой арга хэмжээг авч ажилладаг. Энэ хүрээнд өнгөрсөн есдүгээр сарын 26-наас энэ сарын 5-ныг хүртэл “Мансууруулах бодис” нэртэй тусгай арга хэмжээг орон даяар явууллаа. Хөдөө орон нутаг болон нийслэл дэх бүх цагдаагийн газрын албан хаагчид хамрагдсан байгаа. Хар тамхитай холбоотой гэмт хэрэг манай улсад газар авахаас сэргийлэх, санал зөвлөмж өгөх зорилготой. Шалгалтын хүрээнд мансууруулах, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл, бодисоор эмчилгээ үйлчилгээ явуулдаг газруудыг шалгасан. Учир нь манай улсад хүнд өвчний улмаас мансууруулах төрлийн эм уудаг хүмүүс цөөнгүй байдаг. Тиймээс иргэдэд олгож байгаа эмийн хэмжээ болоод хэрэглээ ямар түвшинд байгааг шалгах үүднээс эмийн сан болон бөөний төвүүдийг шалгалтад хамруулсан.
- Ер нь мансууруулах эм хэрэглэх шаардлагатай хэчнээн хүн байдаг юм бол? Эдгээр хүн аль ч эмийн санд ороод эмээ авах боломжтой байдаг уу?
- Улсын хэмжээнд мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөтэй, хүчтэй эм бэлдмэл хэрэглэдэг 1862 хүн байдаг нь тогтоогдсон. Тиймээс энэ хүмүүс эмээ хэрхэн хэрэглэж байгаа, тэдэнд эм бэлдмэл борлуулдаг цэгүүд жорын дагуу олгож байгаа эсэхийг шалгасан. Шалгалтаар хууль дүрмийн дагуу явагдаж байгаа нь тогтоогдсон. Гадуур яригдаад байгаа шиг эмийн сангууд хүссэн хүнд нь хамаагүй эм өгөөд явуулдаг зүйл байхгүй гэж хэлж болно. Мөн мансууруулах бодис хэрэглэж болзошгүй баар цэнгээний газрууд болон орц хонгил зэрэг 1553 цэгийг шалгасан байгаа. Шалгалтаар Өмнөговь аймагт мансууруулах бодис буюу цавуу үнэрлэж байсан 3-4 хүүхдийг илрүүлээд байна. Гэхдээ үүнийг яг хар тамхины хэрэглээ гэж хэлж болохгүй. Ер нь хөдөө орон нутагт энэ төрлийн хэрэг харьцангуй бага байдаг.
- Мансууруулах бодис хэрэглэсэн хүүхдүүдэд ямар арга хэмжээ авсан бэ?
- Сайн зөвөлгөө, заавар өгсөн. Мөн цаашид эдгээр хүүхэд цагдаагийн байгууллагын хяналтад байна гэсэн үг. Ер нь цагдаагийн байгууллагын зүгээс хар тамхи, мансууруулах бодис, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл, бодисийн хууль бус хэрэглээтэй тэмцэх талаар байнгын анхаарал хандуулан ажилладаг. Эрүүгийн хуульд зааснаар хар тамхины төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх ажлыг байнга авч хэрэгжүүлдэг, хяналт сайтай гэж хэлж болно.
- Цагдаагийн байгууллагаас хар тамхины эсрэг арга хэмжээг энэ жил л зохион байгуулж байна уу? Эсвэл урьд жилүүдэд зохиодог байсан юм уу?
- Энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажлыг цагдаагийн байгууллагын зүгээс жил бүр зохион байгуулдаг. Энэ жилийн хувьд урьд жилүүдтэй харьцуулахад хэрэг зөрчил харьцангуй багассан байна лээ. Өнгөрсөн оны шалгалтаар Орхон аймаг, Улаанбаатар хотоос тус тус таван хүнийг хар тамхины гэмт хэргээр Эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байдаг. Мөн БНХАУ-ын иргэн З, А нарыг каннабис төрлийн бэлдмэлийг авч явах үед нь саатуулж, шалгасан.
- Урьдчилан сэргийлэхийн тулд ямар арга хэмжээ авч байна вэ?
- Хар тамхины төрлийн ургамал ургадаг нөөц газруудыг устгадаг. Өөрөөр хэлбэл, тухайн аймаг орон нутгийн удирдлагуудтай холбогдож хар тамхи ургасан хэсгүүдийг шатаадаг. Энэ бол урьдчилан сэргийлэх том арга хэмжээ. Ер нь энэ чиглэлээр ажиллаж байгаа ТББ-ууд ташаа дүн мэдээ их гаргадаг юм. Учир нь энэ нь гадаад дотоодын төслүүдийг авах арга юм л даа. Монголд хар тамхи хүнд нөхцөлд орсон, мансуурах бодисонд донтсон олон хүн байдаг гэсэн хуурамч тоо гаргах жишээтэй. Энэ нь эргээд нийгмийн сэтгэлзүйг зовоодог. Албан ёсоор хэлэхэд манай улсад хар тамхины хэрэглээ хазааргүй болчихоод байгаа зүйл байхгүй.
- Сүүлийн үед манай улсын иргэд хар тамхины хэрэгт их холбогдож байна. Энэ төрлийн гэмт хэрэг Монголд хуулийн байгууллагын хараа хяналтаас хальчихсан юм шиг ээ?
- Энэ төрлийн хэрэг манай улсад 2006 оноос хойш буюу нэлээд хожуу дэлгэрсэн гэж хэлж болно. Улс орон зах зээлийн эдийн засагт шилжээд, гадаад орнуудтай харилцаад эхлэхтэй зэрэгцээд маш олон сөрөг үр дагавартай зүйлүүд гарч ирсэн. Үүний нэг нь хар тамхи байсан. Хууль бусаар олж авдаг, зардаг асуудал бий болох эхлэл тавигдсан гэж болно. Дэлхийн нийтэд хар тамхи маш хор хөнөөлтэй зүйл гэдгийг мэднэ. Иргэд хар тамхины асуудалд орооцолдож эхлэх үеэс манай улс хуулиндаа энэ төрлийн гэмт хэрэгт ногдуулах ял шийтгэлийг хуульчилж өгсөн байдаг.
- Манай улсын иргэд хаанаас энэ төрлийн бодис тээвэрлэдэг юм бол?
- Хар тамхины хэрэгт холбогдож байгаа манай иргэдийн дийлэнх нь урд хөрш болон бусад улсаас оруулж ирэх нь элбэг. Яг Монголоос ийм төрлийн ургамал, бодисыг гаргаж байгаа зүйл байхгүй. Урд хөршид л нэлээд их холбогдож байгаа сураг дуулдаж байна.
- Танай байгууллагын зүгээс хар тамхины хэрэглээтэй хэрхэн тэмцэж байна вэ?
- Манай байгууллага ЭЦГ-тай хамтран улсын хэмжээнд хар тамхи мансууруулах бодисын чиглэлээр тодорхой арга хэмжээг авч ажилладаг. Энэ хүрээнд өнгөрсөн есдүгээр сарын 26-наас энэ сарын 5-ныг хүртэл “Мансууруулах бодис” нэртэй тусгай арга хэмжээг орон даяар явууллаа. Хөдөө орон нутаг болон нийслэл дэх бүх цагдаагийн газрын албан хаагчид хамрагдсан байгаа. Хар тамхитай холбоотой гэмт хэрэг манай улсад газар авахаас сэргийлэх, санал зөвлөмж өгөх зорилготой. Шалгалтын хүрээнд мансууруулах, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл, бодисоор эмчилгээ үйлчилгээ явуулдаг газруудыг шалгасан. Учир нь манай улсад хүнд өвчний улмаас мансууруулах төрлийн эм уудаг хүмүүс цөөнгүй байдаг. Тиймээс иргэдэд олгож байгаа эмийн хэмжээ болоод хэрэглээ ямар түвшинд байгааг шалгах үүднээс эмийн сан болон бөөний төвүүдийг шалгалтад хамруулсан.
- Ер нь мансууруулах эм хэрэглэх шаардлагатай хэчнээн хүн байдаг юм бол? Эдгээр хүн аль ч эмийн санд ороод эмээ авах боломжтой байдаг уу?
- Улсын хэмжээнд мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөтэй, хүчтэй эм бэлдмэл хэрэглэдэг 1862 хүн байдаг нь тогтоогдсон. Тиймээс энэ хүмүүс эмээ хэрхэн хэрэглэж байгаа, тэдэнд эм бэлдмэл борлуулдаг цэгүүд жорын дагуу олгож байгаа эсэхийг шалгасан. Шалгалтаар хууль дүрмийн дагуу явагдаж байгаа нь тогтоогдсон. Гадуур яригдаад байгаа шиг эмийн сангууд хүссэн хүнд нь хамаагүй эм өгөөд явуулдаг зүйл байхгүй гэж хэлж болно. Мөн мансууруулах бодис хэрэглэж болзошгүй баар цэнгээний газрууд болон орц хонгил зэрэг 1553 цэгийг шалгасан байгаа. Шалгалтаар Өмнөговь аймагт мансууруулах бодис буюу цавуу үнэрлэж байсан 3-4 хүүхдийг илрүүлээд байна. Гэхдээ үүнийг яг хар тамхины хэрэглээ гэж хэлж болохгүй. Ер нь хөдөө орон нутагт энэ төрлийн хэрэг харьцангуй бага байдаг.
- Мансууруулах бодис хэрэглэсэн хүүхдүүдэд ямар арга хэмжээ авсан бэ?
- Сайн зөвөлгөө, заавар өгсөн. Мөн цаашид эдгээр хүүхэд цагдаагийн байгууллагын хяналтад байна гэсэн үг. Ер нь цагдаагийн байгууллагын зүгээс хар тамхи, мансууруулах бодис, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл, бодисийн хууль бус хэрэглээтэй тэмцэх талаар байнгын анхаарал хандуулан ажилладаг. Эрүүгийн хуульд зааснаар хар тамхины төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх ажлыг байнга авч хэрэгжүүлдэг, хяналт сайтай гэж хэлж болно.
- Цагдаагийн байгууллагаас хар тамхины эсрэг арга хэмжээг энэ жил л зохион байгуулж байна уу? Эсвэл урьд жилүүдэд зохиодог байсан юм уу?
- Энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажлыг цагдаагийн байгууллагын зүгээс жил бүр зохион байгуулдаг. Энэ жилийн хувьд урьд жилүүдтэй харьцуулахад хэрэг зөрчил харьцангуй багассан байна лээ. Өнгөрсөн оны шалгалтаар Орхон аймаг, Улаанбаатар хотоос тус тус таван хүнийг хар тамхины гэмт хэргээр Эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байдаг. Мөн БНХАУ-ын иргэн З, А нарыг каннабис төрлийн бэлдмэлийг авч явах үед нь саатуулж, шалгасан.
- Урьдчилан сэргийлэхийн тулд ямар арга хэмжээ авч байна вэ?
- Хар тамхины төрлийн ургамал ургадаг нөөц газруудыг устгадаг. Өөрөөр хэлбэл, тухайн аймаг орон нутгийн удирдлагуудтай холбогдож хар тамхи ургасан хэсгүүдийг шатаадаг. Энэ бол урьдчилан сэргийлэх том арга хэмжээ. Ер нь энэ чиглэлээр ажиллаж байгаа ТББ-ууд ташаа дүн мэдээ их гаргадаг юм. Учир нь энэ нь гадаад дотоодын төслүүдийг авах арга юм л даа. Монголд хар тамхи хүнд нөхцөлд орсон, мансуурах бодисонд донтсон олон хүн байдаг гэсэн хуурамч тоо гаргах жишээтэй. Энэ нь эргээд нийгмийн сэтгэлзүйг зовоодог. Албан ёсоор хэлэхэд манай улсад хар тамхины хэрэглээ хазааргүй болчихоод байгаа зүйл байхгүй.
Б.Чимэг
