Он гарсаар Нийслэлийн хэмжээнд гэмт хэргийн нөхцөл байдал ямар байгаа талаар Нийслэлийн цагдаагийн газрын Олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга, цагдаагийн хурандаа Ч.Ганболдтой ярилцлаа.
    Он гарсаар Нийслэлийн хэмжээнд гэмт хэргийн нөхцөл байдал ямар байгаа талаар Нийслэлийн цагдаагийн газрын Олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга, цагдаагийн хурандаа Ч.Ганболдтой ярилцлаа.

-Он гараад 12 хонож байна. Ер нь эрүүгийн нөхцөл байдал ямар байна?

-2012 оны эхний 12 өдрийн байдлаар иргэд, албан байгууллагаас нийт 9336 мэдээ, мэдээлэл ирүүлсэн. Үүнээс гэмт хэргийн шинжтэй 387 үйлдэл бүртгэгдсэнийг холбогдох байгууллагууд шалгаж, 326 хэргийн эзэн холбогдогчийг тогтоон шалгаж байна.

-Ер нь ямар хэргүүд хамгийн их үйлдэгдэж байна вэ?

-Хүч хэрэглэсэн хэргүүд маш их гарч байна. Тухайлбал, хүнийг санаатай алах, хүчиндэх, бусдын биед гэмтэл учруулах, дээрэмдэх, танхайрах хэргүүд. 12-хон хоногийн хугацаанд бусдыг санаатай хөнөөх гурван хэрэг гарсан байгаа. Энэ бол Монголчуудын аюулгүй байдал алдагдаж байна гэж ойлгож болно. Хулгайн хэрэг бол яахав. Эд материалаараа хохироод үлдэнэ. Харин хүч хэрэглэсэн гэмт хэргийн халдлагад өртвөл амь насаараа хохирох, эрүүл мэндээрээ хохирох гээд олон аюулыг ардаа дагуулж байна. Энэ төрлийн хэрэг өнгөрсөн оныхоос 18 хувиар өссөн байгаа.

-Өсөөд байгаа шалтгаан нь юундаа байна?

-Энэ төрлийн хэрэг ер нь согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үед их үйлдэгддэг. Мөн нийгмийн учир шалтгаан зөндөө байна. Иргэдийн хуулийн мэдлэг сул, хууль хэрэгжүүлэх эрх зүйн чадвар чадамж ухамсар дорой байна. Монголд хэзээ хууль хэрэгжиж байлаа гэсэн сэтгэхүй нийгмийн массыг их хэмжээгээр хамарсан байна. Ийм тодорхой зүйлүүд нөлөөлж байгаа юм. Ер нь Монгол дэлхийд байхгүй энэрэнгүй хуультай улс. Жилд 20000 гэмт хэрэг гарч, түүнээс 18000 гэмт хэрэгтнийг өршөөж байна гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь прокурор, шүүхийн шатнаас хэрэгсэхгүй болгож, ял шийтгэлээс чөлөөлж байгаа юм.

-Тэгвэл эрүүгийн хууль хэт зөөлөн учраас гэмт хэргийн гаралт буурахгүй байна гэж ойлгож болох уу?

-Үгүй. Тэгвэл харьцангуй ойлголт болно. Ер нь ял шийтгэлийн үндсэн зарчим бол хүнддээ, хөнгөндөө биш. Хэрэг хийсэн хүн байвал заавал яллах ёстой гэж байгаа юм. Тэгэхгүй бол хэрэг хийчихээд эрх чөлөөтэй, сул явж байгаа олон хүн байна. Гэхдээ хохирогчтой тохироод хэргээ хаалгаж байгаа олон хүн байдаг. Үүнийг иргэд хуулийнхан мөнгөтэй хүн үйлчилдэг гэж ярьдаг. Тийм биш. Хохирогчид мөнгө өглөө, хохирогч гомдолгүй гэнэ. Тэгэхээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгохоос өөр аргагүй.

-Сүүлийн үед хүний санаанд багтамгүй хэрэг их гардаг болсон байна?

-Тийм шүү. Хүний санаанд багтамгүй, жигшмээр, зэвүүцмээр хэрэг их гардаг болж. Мөн маш жижигхэн зүйлээс болж, гэмт хэрэг үйлдэж, аавын хаалга татах тохиолдол ч их гарч байна. Зөрөөд өнгөрсөн хүнийг над руу муухай харлаа чи хэмээн зодож, зам тавьж өгсөнгүй хэмээн жолооч жолоочийгоо зоддог үйлдэл хэрээс хэтэрсэн. Мөн нөхөр нь архи ууж ирчихээд эхнэрийгээ нүдэх, олон жил ханилсан ханиа архи авч өгсөнгүй хэмээн хайчаар толгой руу хатгасан хэрэг хүртэл гарсан. Бас 54 настай эцгийгээ 29 настай охин архи согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэсэн үедээ хутгалж хөнөөгөөд, дараа нь өөрөө цайруулагч шингэн ууж, амиа хорлохыг завдсан хэрэг ч гарсан байгаа.

-Ер нь хүмүүс архи уусан үедээ л их хэрэг үйлддэг байх?

-Иргэд ихэвчлэн архи уусан үедээ гэмт хэрэг үйлддэг байгаа. Ялихгүй шалтгаанаас болсон байдаг. Эхнэр, нөхөр хоёр маргалдаад эхнэр нь нөхрөө хутгалсан, амиа хорлоно хэмээн таван настай охиноо шатаахыг завдах, архи уулаа, муухай харлаа гээд их жаахан зүйлээс болж хэрэг үйлддэг. Хэлээрээ биш хөлөөрөө л учраа олдог болж дээ. Мөн архи хэтрүүлэн хэрэглэснээсээ болж, хоногт 5-8 хүн осгож, амиа насаа алддаг.

-Гэмт хэрэг ихэвчлэн ямар орчинд үйлдэгдэж байна вэ?

-Бүх л орчинд үйлдэгдэж байна. Ахуйн хүрээний орчинд, баар цэнгээний газар, гудамжинд бүх л газарт. Ер нь бол гэмт хэрэг нууц далд орчинд үйлдэгддэг байсан. Харин одоо бол ил тод орчинд үйлдэгддэг болсон байна.

-Архинаас болж гэмт хэрэг их үйлдэгдэж байна гэлээ. Цагдаагийн байгууллагаас согтууруулах ундааны эсрэг хэрхэн тэмцэж байна. Холбогдох газруудад санамж, шаардлага хүргэж байна уу?

-Санамж, шаардлага зэргийг цагдаагийн байгууллагаас цаас хайран гэтэл өгдөг. Гэвч хэрэгжиж байгаа нь их цөөхөн. Согтууруулах ундаа борлуулах 4000 гаруй цэг байна. Гудамжны буланд хүртэл архи зараад зогсож байна. Цагдаагийн байгууллагын үүрэг бол санамж,  шаардлага өгөх хэмжээнд яригдана. Мөн шөнийн 24.00 цагаас хойш үйлчилбэл хаана. Саяхан 140 гаруй газрын архи согтууруулах ундаа зарах тусгай зөвшөөрлийг хасч, хүчингүй болгосон.

-Зөвшөөрлийг хаана өгдөг юм?

Аймаг, хотын захиргаа л өгнө.

-Мөн сүүлийн үед худал дуудлага өгөх тохиолдол мэр сэр гарсан. Энэ талаар тодруулахгүй юу?

-Худал дуудлага өгч, цагдаагийн байгууллагыг түргэн авахуулсан хоёр хэрэг гарсан. Тодруулбал, 61 настай сэтгэцийн өвчтэй нөхөр манай гэрт буутай хүмүүс орж ирлээ хэмээн дуудлага өгсөн юм. Тэгэхээр нь цагдаагийн байгууллагаас түргэн авахуулж, очсон байгаа. Гэтэл нөхөр өөрөө автомат буу бариад зогсож байсан. Мөн есдүгээр ангийн охин намайг хэсэг залуус машинд чихэж оруулаад, эзгүй амбаарт аваад ирлээ хэмээн гэрийнхэндээ хэлсэн байдаг. Эцэг эх нь сандраад цагдаагийн байгууллагыг шөнөжин түргэн авахуулж, сандаргасан байгаа. Гэтэл охин ангийнхаа хүүхдийнд хонох гэж гэрийнхэндээ худал хэлсэн байсан. Ийм харамсалтай хэрэг их гарч байна. Ингэж цагдаагийн байгууллагаар тоглож болохгүй.

-Цагдаагийн алба хаагчдын биед халдах тохиолдол хэр гарч байна?

-Он гарсаар зургаан алба хаагч гэмт этгээдүүдийн халдлагад өртсөн байгаа. Ажлаа хийх гээд очиход нь чи хэн юм, юу юм гэж танхайрч, зодсон байдаг.

-Хүчингийн хэрэг хэр их гарч байна?

-Он гарсаар хүчингийн зургаан хэрэг бүртгэгдсэн. 15 настай охиныг хүчиндсэн байна. Мөн 21 настай эрэгтэй архи хэтрүүлэн хэрэглэсэн үедээ 41 настай эмэгтэйг хүчиндсэн тохиолдол хүртэл гарсан. Архи гэдэг ийм л аюулыг дагуулж байна. Өөрөөсөө хоёр дахин эгч ахимаг насны эмэгтэйг архиныхаа халуунд хүчиндэж байна. Түүгээр ч зогсохгүй орцны жижүүр хийдэг гэр бүлийн 14 настай охиныг гэрт нь хүчирхийлсэн хэрэг ч гарсан байгаа. Энэ мэт хүчингийн хэрэг мэр сэр гарч байна.

-Сүүлийн үед хар тамхи, хүний наймааны хэргүүд их гарах болсон байна. Он гарсаар энэ төрлийн хэрэг бүртгэгдсэн үү?

-Ер нь бол бүртгэгддэг. Гэхдээ он гарсаар бүртгэгдсэн тохиолдол гараагүй байна. Ер нь сүүлийн жилүүдэд биеэ үнэлэхэд бусдыг татан оролцуулах, зохион байгуулах хэрэг бол нэмэгдсэн л дээ. Өнгөрсөн онд 13 бүртгэгдсэн байдаг.

-Эрүүгийн хуулиндаа энэ төрлийн гэмт хэрэгт оноодог ял нь бага юм шиг санагдсан. Таны бодлоор?

-Ер нь биеэ үнэлэх асуудлыг эрүүгийн хууль тогтоомжоор үндсэндээ зөвшөөрчихсөн юм шиг санагддаг. Эмэгтэй хүн биеэ үнэлвэл захиргааны хариуцлагын дагуу, садар самуунтай тэмцэх хуулийн дагуу захиргааны журмаар шийтгэдэг. Харин биеэ үнэлэхэд татан оролцуулах, зохион байгуулахад ял оноодог. Тэгэхээр ял шийтгэлийг оновчтой зохицуулах зайлшгүй шаардлагатай байна.