-Өглөө 06:00 цагт босох хэцүү юү?

-Үгүй, огтхон ч хэцүү биш. 06:00 цагт босоод дасгал хийнэ, гүйнэ. 7:40-д Батлан хамгаалах их сургуулийнхантай хамт жагсч, төрийн далбаагаа мандуулна. Тэгээд өглөөний хоолоо идчихээд хичээлдээ ордог. Одоо дасчихсоон, ер нь ингэж байж л эр хүн болно шүү дээ. Гэр орон, аав ээжээсээ хол, цэргийн сургуульд сурах ямар байна гэсэн асуултад маань цэх зогсч, эгц харж байгаад хэвлүүхэн хариулсан энэ хүү “Тэмүүжин өрлөг” цэргийн сургуулийн 7а ангийн сурагч. “Тэмүүжин өрлөг” сургуулийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар  2010 онд байгуулсан бөгөөд цэргийн анхан шатны боловсрол олгох төрөлжсөн сургалттай бүрэн дунд сургууль юм. Батлан хамгаалах их сургуулийн хашаанд шинээр ашиглалтад орсон гурван давхар байртай. Нэгдүгээр давхарт захирал, багш, ажилчдын өрөө, урлагийн заал, хооллох танхимтай. “Суворовчууд” хоёрдугаар давхартаа хичээллэж, гуравдугаар давхарт нь амьдардаг аж. Нэг өрөөнд 40-50 хүүхэд амьдардаг болов уу гэмээр жирийтэл өрсөн давхар ортой. Энэ  давхарт шүршүүрийн өрөө, эгнүүлэн тавьсан угаалгын машин бүхий угаалгын өрөө ч байна. Өнөөдрийн байдлаар 60 багш ажилтан, 13-18 насны 337 сурагчтай. Сурагчид нь даваагаас баасан гариг хүртэл сургууль дээрээ байрлаж, амралтын өдрөөр гэртээ харьдаг байна. Мөн гэрээсээ хичээлдээ явдаг 100 гаруй хүүхэд байдаг гэдгийг захирал В.Дашпунцаг тайлбарлав. 

НҮБ-ын хүүхдийн эрхийн конвенцид заасны дагуу 13-аас доош насны хүүхдэд цэргийн анхан шатны боловсрол олгохыг хориглодог юм байна. Тиймээс 13 наснаас буюу долдугаар ангиас элсэлт авдаг ажээ. Суралцагчдын 40 орчим хувь нь бүтэн өнчин, амьжиргааны баталгаажих төвшнөөс доогуур өрхийн хүүхэд байдаг бол цэргийн мэргэжлээ өвлүүлэх сонирхолтой эцэг, эхчүүдийн хүүхэд ч олон байдаг аж.  Түүнчлэн хүүхдээ эмх цэгц, сахилга баттай болгох зорилгоор цэргийн сургуульд оруулдаг байна. Ер нь сүүлийн жилүүдэд "Тэмүүжин өрлөг" сургуульд хүүгээ сургах сонирхолтой ээж, аавын тоо эрс нэмэгджээ. Тус сургууль жилд 30 хүүхэд элсүүлдэг бол хот хөдөөгийн 500 гаруй хүүхэд өрсөлддөг нь үүний нотолгоо. Элсэлтийн шалгалтаа ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын амралт эхэлснээс хойш хоёр долоо хоногийн дараа явуулдаг юм байна. Энэ нь хөдөө, орон нутгийн сурагчдад боломж олгох зорилготой. Одоогоор  16 аймгаас хүүхэд ирж сурч байна. Монгол хэл, математикийн шалгалтаас гадна эрүүл мэндийн үзлэгт тэнцсэн хүүхдүүдэд эдний хаалга нээлттэй. “Тэмүүжин өрлөг” сургуулийнхан “хүн болгоод” өгнө. 

Сургуулийн захирал В.Дашпунцаг “Амжилтын үндэс бол сахилга бат, дэг журам” гэж үздэгээ хэлж байв. Дэг журамтай нь ч илт. Сургуулийн хонгилд зөрөхдөө  сурагчид хоорондоо ёслох юм. Хоорондоо төдийгүй, сурвалжлагаар яваа бидэнд ч ёсолж байв. Энэ нь мэндэлж, бие биедээ хүндэтгэл үзүүлж байгаа хэрэг юм байна. Доод ангийнхан нь дээд ангийнхныгаа “Та” гэж дууддаг нь их хөөрхөн санагдсан. Захирал нь ч сурагчдаараа ихэд бахархана.  “Францад болсон олон улсын математикийн Кенгуру олимпиадад 8б ангийн сурагч М.Бадамсүрэн III байр, 8а-гийн Х.Мөнхжаргал, Д.Ган-Эрдэнэ нар тусгай байранд шалгарсан. 9а ангийн Б. Ариунсанаа ой тогтоолтын Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс алтан медаль,  дэлхийн аваргаас Олон улсын спортын мастер  цол авсан гээд сурагчдынхаа амжилтаас “урсгаж” өгөв. Гэхдээ тэрээр сурагчдаа дэг журамтай байлгах гэж ямар нэг дарамт үзүүлдэггүй. Хүүхэд юм чинь хүүхдээрээ өсөг, аль болох чөлөөтэй, задгай сэтгэдэг бай гэж захидаг гэсэн. Түүнээс энгийн сургуулийн үе тэнгийнхнээсээ цэргийн сургуулийнхан юугаараа ялгардгийг лавласан юм. “Суворовчууд” бие бялдар,  тэсвэр хатуужлаараа ялгардаг гэнэ. Аль эрт мэргэжлээ сонгочихсон учраас зорилго тодорхой, тэмүүлэлтэй. Түүнээс гадна “Тэмүүжин өрлөг” сургууль хүүхдийн сурах, амьдрах орчинг бүрэн хангасан нь давуу тал болдог юм шиг санагдаж байв. Тус сургуулийнхан ганцхан ээлжээр хичээллэнэ, нэг багшид ногдох хүүхдийн тоо бага. Хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглосон спортын болон урлагийн заалтай. ОХУ, Англи, Японоос ирсэн  дөрвөн багштай. Цэргийн сургууль гэдэг утгаараа сургалтын хөтөлбөрт нь жагсаал,  таеквандогийн хичээл ордог. Тиймээс хүүхдүүд нь бокс, таеквондо зэрэг бие хамгаалах чиглэлийн спортод  илүү амжилт гаргадаг байна.  Орчинг нь бүрдүүлээд, “зөв эрхлүүлбэл” монгол хүүхдүүдэд маань боломж байна.  Буруу эрхэлж компьютерийн өмнө алт шиг цагаа үрж, бурууд уруу татагдаж байгаа өсвөр үеийнхэн олон бий. Харин “Тэмүүжин өрлөг”ийн сурагчдад тийм зав гардаггүй. Учир нь тэд өглөө 06:00 цагаас 22:00 цаг хүртэл өөртөө оюун санааны болон бие бялдарын хөрөнгө оруулалт хийдэг. Уг нь 337 хөвгүүн нэг дор байна гэдэг асуудал. Гэхдээ тус сургууль хамгийн намуухан, тайван орчинтой. Үүгээрээ багш, ажилтан, сурагчид өөрсдөө ч бахархдаг аж. Та нар хоорондоо зодолддог уу гэвэл, манай сургуулийн сурагчид  ямар ч тохиолдолд асуудлыг зодооноор шийдвэрлэдэггүй гэж 10а ангийнхан хариулсан. Магадгүй энэ нь асуудлыг хэрхэн зөв шийдвэрлэх, аргагүй тохиолдолд аюулаас хамгаалах, яаж амьд гарах зэрэг хичээл заадагтай нь холбоотой байх. Мөн “Тэмүүжин өрлөг” сургуулийн аль ч ангийн сурагч эх орон, эх оронч үзлийн тухай ярьдаг юм билээ. Эх орныхоо төлөө чи юу хийх вэ гэхээр “Би биеэ зөв авч явна. Хог хаяж, муухай үг хэлэхгүй. Энэ бол эх орныхоо төлөө хийх хамгийн эхний алхам” гэж хариулсан. Хүүхдээрээ гэнэн, цайлган хэрнээ цэгцтэй, сахилгатай. Зарим томчуудаас ч илүү хариуцлагатай. Тэднээр бахархахгүй байхын аргагүй зүйл нь тэвчээр. Тус сургуулийн 49 сурагч ОХУ-ын Эрхүү мужийн Ангарск хотод  өнгөрсөн жил ялалтын баярын 70 жилийн ойн жагсаалд жагсчээ. Энэ нь дэлхийн түүхэнд анх удаа  хүүхэд цэргийн жагсаалд жагссан тохиолдол байсан бөгөөд тэд 28 градусын халуунд таван цаг ямар ч хөдөлгөөнгүй зогсчээ. Үүнээс гадна тэд нийгмийн олон үйл ажиллагаанд оролцдог гэсэн. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн цэцэрлэгт тоглоом цуглуулж хандивлсан, улсынхаа нийслэлийн төв талбайг савандаж угаасан, удаан хугацаанд өвдсөн хүүхдүүдийн сахиур эцэг эхчүүдэд явуулын номын сангаар үйлчилсэн гээд тооцвол олон.  Сургуулийнх нь зорилго нь ч  “Монгол Улсын ирээдүйн хөгжилд манлайлан оролцох оюуны өндөр чадавхитай, бие бялдрын өв тэгш хүмүүжилтэй, хүмүүнлэг иргэнийг нийгэмд болон зэвсэгт хүчинд   бэлтгэх”. 

Өвгөдөөс уламжилсан түүх, соёлоо дээдэлж
Өөдлөх ирээдүйг цогцлоон бүтээх 
Өв тэгш иргэн болохоо 
Аав ээж, ачит багш нарынхаа өмнө
Анд найз, ангийн нөхдийнхөө өмнө 
Тангараглаж байна, тангараглаж байна, тангараглаж байна. Тэд энэхүү тангарагтаа үнэнч байх ёстой гэдгийг ойлгосон учраас биелүүлэх үүрэгтэй гэдгээ ухамсарлажээ. Эр цэргийн хуарандаа эрхлэн тоглож өсч буй эдгээр хөвгүүд эх орондоо бол ирээдүйн генералууд. 

М.Алтанцэцэг