Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.22
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Ч.Баяндэлгэр: "Хоригийн ам"-аас хосгүй олдворууд илэрсэн. Гэхдээ 90 хувийг нь тоносон байна лээ

2019-8-19
0
ЖИРГЭХ

Монголын Үндэсний музей хэдхэн хоногийн өмнө шинэхэн олдворуудаа танилцуулсан билээ. Уг судалгааг үргэлжлүүлж ажиллана гэдгийг тэд тодотгож байгаа юм. Гэвч тухайн олдворуудыг хадгалах байр савны хувьд манайд нэн дутмаг. Цаашид зайлшгүй шаардлагатай зүйлийн нэг гэдгийг энд тодотгох хэрэгтэй. Энэ асуудлаар Монголын Үндэсний музейн эрдэм шинжилгээний мэргэжилтэн Ч.Баяндэлгэртэй ярилцсанаа хүргэе.


-Монголын эзэнт гүрний үед хамаарах олдворуудыг саяхан танилцуулсан. Олдворыг судлахад хэдий хугацааг зарцуулсан бэ?

-2016 онд энэ талаарх мэдээллийг авсан юм. Тухайн үед зөвшөөрөл байхгүйн улмаас 2017 оноос судалж эхэлсэн. Нийт 20 орчим булшин дээр ажилласан.

-Дээрх олдворуудыг 700-800 жилийн өмнөх үеийнх гэдгийг хэрхэн тодорхойлсон юм бол?

-Нарийвчилсан он цагийг олох хамгийн эхний алхам бол харьцуулалт. Тухайлбал, Дундад зууны үеийн булш чулуун дараастай байдаг. Тухайн чулуун дараас ямар байхаас шалтгаалаад таамаг гаргана. Үүний дараа малтлагын явцад олдсон олдвор дээр ямар нэгэн хээ, дүрс, чимэглэл байлаа гэхэд тухайн хэлбэр дүрсийг аль үед хэрэглэж байсан эсэхийг харьцуулах аргаар дараагийн он цагийг авч үзэж болно. Дараа дараагийн гарсан олдворыг үүнтэй адил харьцуулна. Мөн С14-/лаборатори/-ийн гэсэн шинжилгээ байдаг. Амьд организм үгүй болох үед нүүрстөрөгч задардаг юм. Тухайн задралыг лабораторид шинжилж хэдий хэмжээний нүүрстөрөгч задарсныг олж тогтооно. Уг шинжилгээгээр тухайн олдворын нарийвчилж тогтоож болно.

-Малтлагын явцад ваартай өрөм, шар тос олдсон тухай?

-Өнгөрсөн жил зургаан хүний ясан дээр С14 судалгаа, шинжилгээ хийсэн. Шинжилгээгээр XI-XVI зууных гэж гарсан. Олдворуудыг Юань гүрний үеийн дурсгал гэж тогтоосон. Тухайлбал, XIII зууны үеийн сумны зэв зэрэг олон зүйлээс баталж болно. Монгол булшны гол элемент шагай чөмөг гэж байдаг. Энэ нь “Хоригийн ам” /Хөвсгөл аймгийн Улаан Уул сумын Мунгараг багийн нутаг/-нд ажиглагдаж байгаа юм.

Монголын эзэнт гүрний үеийн иргэдийн булш байдаг. Өмнө нь цөөнгүй судлагдаж байсан юм. “Хоригийн ам” нь байршил зүйн хувьд өөр. Иргэдийн булш голдуу уулын бэлээр байдаг бол бидний малтсан булш уулын хяраар байрлаж байснаараа онцлогтой. Их сонирхолтой. Өмнө нь язгууртны гэж нэрлэгддэг булш Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээт сумын Тавантолгой гэдэг газраас олдож байсан. Энэ нь дараагийн олдсон Монголын эзэнт гүрний үеийн язгууртны томоохон булш байсан юм. Харамсалтай нь хэдхэн жилийн өмнө тонуулчид бүгдийг нь эвдлэн сүйтгэсэн. Үзмэр болгож тавьсан олдворууд бидний олж ирсэн олдворын ердөө 10 хувь нь. Өөрөөр хэлбэл, асар их түүх, шинжлэх ухааны мэдээлэл агуулж байгаа олдворыг үгүй хийсэн гэсэн үг шүү дээ. Өөрсдийнхөө түүхийг баллуурдаад хаячихаж байгаад харамсаж байна.

-Музейд хэчнээн хувь нь байна вэ?

-“Хоригийн ам”-наас олдсон олдворын 10 орчим хувь нь музейд хадгалагдаж байна.

-Үлдсэн олдворыг хаана хадгалдаг юм бэ?

-Бид сан хөмрөгийн өрөөтэй. Тэнд баглаа, боодолтойгоо бий. Бага багаар нь гаргаж судалж байгаа.

-Олдворуудыг зөөх тусгай тоног төхөөрөмж гэж байдаг уу?

-Тусгай машин байдаггүй. Харин гэмтээхгүйн тулд цаасан хайрцаг болон зөөлөн жийргэвчээр авчирдаг.

-Өрөм, шар тосны хувьд хадгалалтын горимыг барилаа гэхэд цаашид хэдэн жил хадгалах боломжтой вэ?

-Хадгалалт хамгаалалтын тусгай мэргэжилтнүүд байх ёстой. Тэд хадгалалтын асуудалд түлхүү анхаарах байх. Хүйтэн хөргөгчинд хадгалж байгаа тул хэдэн жилдээ гайгүй байх гэж бодож байна. Хамгийн гол нь аливаа олдворыг хадгалж хамгаалах лаборатори, байр алга. Мөн ажлын байр их дутмаг байдаг.

-Төрөөс ямар нэгэн дэмжлэг байдаггүй юм уу?

-Байхгүй.

-Археологийн нэг судалгаа хийхэд дунджаар хэдий хугацаа зарцуулдаг вэ?

-Тухайн малтаж байгаа объектоос хамаарна. Долоон хоногоос эхлээд гурваас дөрвөн  долоо хоног зарцуулж, судлах үе бий. Археологийн судалгааг дан ганц малтаад зогсохгүй, олдвороо баримтжуулах, судлах, харьцуулах шаардлагатай. Малтлага бол ажлын зөвхөн 10 хувь нь.

Б.Лхам

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
Жил бүр 700 мянга гаруй хүүхэд уушгины хатгалгааны улмаас эндэж байна
Багануур дүүргээс хөнгөлөлтттэй зээлийн санхүүжилт хүссэн 5 аж ахуйн нэгжид нарийвчилсан шатны үнэлгээ хийлээ
ӨНӨӨДӨР: УИХ-ын дарга С.Бямбацогтод Төрийн тамга хүлээлгэн өгнө
Үндэсний аврах бригад Имарттай хамтран 3,500 айл өрхөд угаарын хийн мэдрэгч суурилуулна
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • zochin (31.165.225.30)
    archaagui umnuud zagdaa sergiileh ni yu hiij baidag um be,….ene tord er ni uls ornoo medej hyanaj hamgaalj baih estoi toriin alban haagchid gej er ni baina uu ???? ard irgedch gesen tonood baihaar tonoj baigaag medeeleh yyregtei shdee,,,,ter chigeeree tyyheeree togloson ustgasan zarj idsen amia bodson mulguu mongolchuud
    2019 оны 08 сарын 19 | Хариулах
  • Дархан (43.242.243.14)
    Тонуулчдаас л долоон дор юм. Дандаа л сүйтгэсэн хойно нь үнэ цэнэтэй олдвор байсан гэх юм. Арчаагүй академийнхан
    2019 оны 08 сарын 19 | Хариулах
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • Нийслэлийн 2027 оны төсвийн төслийн нийт орлогыг 4.6 их наяд төгрөг байхаар тооцжээ
    6 цаг 53 мин
  • Титмийн эзнийг үлдээж, дэлхийн тэмцээнд туулайчилж явсан 30 настай мисс О.Намуунаагийн тухай баримтууд
    7 цаг 44 мин
  • ХҮН нам 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн штабын даргаа томиллоо
    7 цаг 46 мин
  • С.Цогтбаяр, С.Цацралт нарыг Соёлын элчээр томилжээ
    8 цаг 1 мин
  • "Гэртээ ганцаараа" цувралын шинэ ангийг хийж, Маколэй Калкин дүр бүтээнэ
    8 цаг 8 мин
  • "НЭГДЭЛ" НЭГ САНААГҮЙ БОЛОВ УУ?
    Өчигдөр 10 цаг 00 мин
  • АЛТАН ЦОМ: Улсын аварга О.Хангайгийн баг Улсын гарьд М.Лхагвагэрэлийн багийн эсрэг тулна
    Өчигдөр 09 цаг 20 мин
  • АЛТАН ЦОМ: Бүрнээ аваргын баг Улсын арслан Ц.Бямба-Отгоны ахалж үлдсэн "Апу, Скайтел" багийн эсрэг
    Өчигдөр 09 цаг 10 мин
  • АЛТАН ЦОМ: Хатантынхны анхны барилдаан Дархан аваргын манлайлсан "Увс нуур" багийн эсрэг
    Өчигдөр 09 цаг 00 мин
  • Х.Баасанжаргал гишүүн Л.Энх-Амгалан сайдыг огцруулахаар Н.Учралд хандах уу?
    Уржигдар 17 цаг 45 мин
  • Г.Лувсанжамц: Арилжааны уяачдын зугааг хангахын тулд хүүхдүүдийн амь насыг эрсдэлд оруулах гэж байна
    Уржигдар 16 цаг 53 мин
  • Увсын Засаг дарга Э.Насанбатыг огцруулах саналыг Ерөнхий сайд хүлээн авах боломжгүй гэж үзжээ
    Уржигдар 16 цаг 51 мин
  • “Мөс”, “өвс”, “шавар”, “спийд”, “дроп” зэрэг хэрэглээний нэршилтэй сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар авч, хадгалжээ
    Уржигдар 16 цаг 36 мин
  • 2000 жилийн настай Хүннүгийн хамгийн том булшийг судалж, 413 эд өлгийн зүйл олжээ
    Уржигдар 16 цаг 31 мин
  • Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ
    Уржигдар 16 цаг 14 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: Монголын өв соёл  адуу, дээл, гэртэйгээ оршиж буй
    Уржигдар 14 цаг 34 мин
  • Ерөнхийлөгч асан У.Хүрэлсүхийн трэнд болгосон “Хувь заяа” дуу
    Уржигдар 12 цаг 45 мин
  • Винсент ван Гогийн зураг дуудлага худалдаанд 190.4 сая ам.доллароор зарагдаж, өөрийн дээд амжилтаа шинэчиллээ
    Уржигдар 11 цаг 58 мин
  • Ц.Идэрбат: “Нэг сум-Нэг мал эмнэлэг” хөтөлбөрийг 30 суманд хэрэгжүүлж, мал эмнэлгийн анхан шатны нэгжийг чадавхжуулахад анхаарч байна
    Уржигдар 11 цаг 58 мин
  • Хаврын морин уралдаан: Өв уламжлалаа сэргээх үү, хүүхдийн эрхийг хамгаалах уу?
    Уржигдар 11 цаг 34 мин
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • Дэлхийн тайзанд шилдэг 20-т бичигдэж байгаа О.Намуунаа дараагийн шатанд үлдэхийн тулд олон нийтээс өндөр санал авах шаардлагатай байна
  • Боксын гурван удаагийн дэлхийн аварга Хорхе Линаресыг АНУ-ын цагаачлалын албаныхан саатуулжээ
  • Өсвөр болон залуучуудын ДЭЛХИЙН АВАРГА Т.Ариунзаяа гэж хэн бэ?
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • Монгол Улсад 958 мянган жуулчин иржээ
  • У.Хүрэлсүхийн төрийн тэргүүний хувиар хэлсэн сүүлчийн үгнээс "онцлох" 24 эшлэл
  • Монгол улсын шигшээ багийн тамирчин Алтангэрэлийн Азбаяр Японы B.LEAGUE-ын "ASIA ALL-STARS" багийн бүрэлдэхүүнд шалгарчээ
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
  • ӨНӨӨДӨР: УИХ-ын дарга С.Бямбацогтод Төрийн тамга хүлээлгэн өгнө
  • ЗГХЭГ-ын даргаар томилогдох Б.Бат-Эрдэнэ гэж хэн бэ?
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Монгол-Оросын ШУА-ийн эрдэмтэд “Эгийн голын усан цахилгаан станц” төслийг хэрэгжүүлэх боломжтой гэж дүгнэлээ
  • Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ
  • Үндэсний аврах бригад Имарттай хамтран 3,500 айл өрхөд угаарын хийн мэдрэгч суурилуулна
  • Л.Мөнхбаясгалан: Монголын өв соёл  адуу, дээл, гэртэйгээ оршиж буй
  • Г.Лувсанжамц: Арилжааны уяачдын зугааг хангахын тулд хүүхдүүдийн амь насыг эрсдэлд оруулах гэж байна
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
  • Дэлхийн олон орны иргэд Монголчуудад цагаан “атаархав”
  • Увсын Засаг дарга Э.Насанбатыг огцруулах саналыг Ерөнхий сайд хүлээн авах боломжгүй гэж үзжээ
  • Х.Баасанжаргал гишүүн Л.Энх-Амгалан сайдыг огцруулахаар Н.Учралд хандах уу?
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • ТББХ: Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжсэн болон дэмжээгүй гишүүд
  • У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
  • Улаанбаатарт 168,000 орчим эзэнгүй нохой, муур байна
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
  • ХЭҮК: Хаврын морин уралдааныг сэргээх хуулийн төслийг дэмжихгүй
24 баримт
  • Титмийн эзнийг үлдээж, дэлхийн тэмцээнд туулайчилж явсан 30 настай мисс О.Намуунаагийн тухай баримтууд
  • Өсвөр болон залуучуудын ДЭЛХИЙН АВАРГА Т.Ариунзаяа гэж хэн бэ?
  • Хүүхдийн төлөө "ЗА" гэж хэлье
  • У.Хүрэлсүхийн төрийн тэргүүний хувиар хэлсэн сүүлчийн үгнээс "онцлох" 24 эшлэл
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК