Pro” театрын уран бүтээлчид Оросын нэрт зохиолч Александр Вампиловын алдарт “Нугасны ан” жүжгийн зохиолоос сэдэвлэн бүтээсэн “Сүүлчийн бороо” хэмээх мета драмын жүжгээ Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төв (РЦНК)-д толилууллаа. 

Жүжиг эхлэхийн өмнө ирсэн үзэгчдийн гадуур хувцсыг өлгүүрт өлгөн, ирсэн зочдодоо ус, ундаа санал болгож байлаа.Жүжиг эхлэхээс 15 минутын өмнө үзэгчдийг танхим руу орохыг сануулж суудлын дугаар номерыг зааж өгч байлаа. Танхим руу ороход жүжигчид тайзны хоёр талд сандрангуй үзэгчдийг бүгдийг нь орж ирэхийг хүлээсээр. Ийнхүү нэг хормын дараа үзэгчид танхимд цугларч суудлаа эзэлцгээлээ. Үзэгчдийн дунд бишгүй олон жүжигчид, дуучид харагдана. Ийнхүү жүжиг эхэллээ. Үзүүлбэрийн эхээс нэгэн залуу руу дуудлага ирнэ гэвч утсаа авахад хэн ч дугарсангүй залуу үүнд ундууцан утсаа таслаад харахад түүний дэргэд хэн ч байхгүйд гуниглан харууссанаар түүний нэг өдөр эхэлнэ.           

1. “Сүүлчийн бороо”

Амьд хөгжмийн хэмнэлээр ярьж, сэтгэлийн дотоод хоосролыг мета драм орчин үеийн театрын хэл ямар түвшинд хүрсэн, драмын уламжлалт бүтцийг орхин шинээр бүтээх оролдлого хэр үр дүнтэй болдгийг мэдэхийг хүссэн хэн ч өчигдөр үзсэн “Сүүлчийн бороо” жүжгийн танхимд суусан бол ойлгосон байх. Александр Вампиловын сонгодог бүтээл “Нугас ан ” зохиолыг метадрамын хэлбэрээр хөрвүүлж бэлдсэн энэ бүтээл зохиолын үйл явдлыг даган давтахын оронд, түүний зүрх сэтгэл, философи, сэтгэлзүйн нууцлаг орчинг тайзны цоо шинэ хэлээр сийлсэн нь хамгийн үнэ цэнтэй хэсэг байв. Энэ жүжиг бол “юу болсон тухай” биш, “Эрэгтэй хүн амьдралынхаа хаана алдаа гаргадаг,яагаад тийм байдал руу хүний амьдрал халтирдаг, тэр үед хүний дотор юу болдог” гэдгийг асуусан бүтээл.  - Мета драм  Тайз өөрөө дүр болон хувирсан нь “Сүүлчийн бороо”-ны хамгийн том онцлог нь метадрамын хэл. Зохиолын баатруудын яриа, хөдөлгөөн, тайз засал, гэрэл сүүдэр бүгд зөвхөн үйл явдлыг тодруулах гэж биш, харин дүрийн дотоод сэтгэл хөдлөл хэрхэн ажилладгийг харуулах зорилготойгоор өрнөнө. Дүрүүд өөрсдийн санаа бодлыг шууд хэлэхгүй харин - хөдөлгөөнөөр - бие биедээ ойртох метафор - гэрлийн өнгө уур амьсгалыг өөрчлөх зэрэг илэрхийллээр дотоод зөрчил, хоосрол, үл ойлголцлыг тайлбарлана.        

 2.  Амьд хөгжим дүрийн дотоод сэтгэл зүйг хөгжмийн өнгө аясаар харуулах хэмнэл

Энэ бүтээлийн бодит амин судас болсон зүйл бол амьд хөгжмийн хамтлаг байлаа. Тэд тайзны нэг хэсэг биш жүжгийн нэгэн салшгүй дүрийг бүтээлээ. Хамтлагийн тоглолтоор зарим дүрүүдийн хоорондын үл мэдэгдэх зөрчил, зарим үед хэн нэгний доторх ганцаардлын хөндий цуурайг, зарим үед тайзан дээр харагдаж байгаа дүрээс илүү гүн гашуун мэдрэмжийг үзэгчдэд мэдрүүлж байлаа.  Хөгжим бол тайзанд өрнөж буй аливаа нөхцөл байдлын тайлбарлагч бус тухайн дүрийн дотор яг одоо юу болж байгааг шууд дамжуулдаг хэлгүй хэл юм. Амьд хөгжмийн хүч ийм байдаг юм шиг үгийн завсар шингэсэн айдас, инээдийн ард нуугдсан гуниг, амжилтын цаад чанарт орших хоосролыг үгээр илэрхийлэхээс илүү хурц, илүү амттай хэлж өгдөг. Энэ тайзны хувилбарт тэр л мэдрэмж маш тодорхой байсныг сонирхууллаа.    

 3. Залуу үеийнхний нүүр тулж буй асуудал

Хүний хүн болж төрсний утга учир, амжилт ба хоосролын хоорондын зөрчлийг харуулсан нь орчин үеийн залуу үеийн амьдралтай тун нийцэж байна. Өнөөдөр бид: харагдах амжилт,  бусдын магтаал , богино хугацааны аз жаргал , түр зуурын хөнгөн харилцаа зэрэгт хэт татагдах нь элбэг болсон. Харин жинхэнэ утга учиртай холбоо, өөрийн доторх үнэн, өөрийнхөө амьдралд хариуцлагатай байх чадвар гэдэг зүйл хэсэгхэн зуурын сэтгэл хөдөлгөм зүйлсэд ялагдах нь улам бүр түгээмэл. “Сүүлчийн бороо” үүнийг ёстой аймшигтай үнэнчээр ил болгож өгчээ. Дүрүүдийн хоорондын харилцаа бол юу болсны тухай тарих биш яаж хүмүүс хоорондоо ойртож чадахгүй, яаж хоорондоо гүн дотно болохоос айж, өөрсдийн үнэнийг нууж, эцэст нь хоосон үлддэг тухай өгүүлэх мэт.      

 4. Эмэгтэй дүрүүд - мэдрэмжийн олон өнгө

Энэ жүжигт эмэгтэй дүр болгон өөр өөрийн өнгө төрхийг харуулна: өөртөө итгэлгүй, хүний хайрын сул тал, оройтсон уучлал, ашиглагдаж буйгаа мэдрэх эмзэглэл гэх мэт сэтгэлийн бэлгэдлүүд. Тэдний хэн нь ч “гол эсвэл гол бус” биш. Тэд бүгд гол дүрийн дотоод өрнөлийг харуулж байлаа. Хамгийн онцлог нь: жүжиг тэднийг хохирогч мэт ч, буруутан мэт ч үзүүлдэггүй. Харин хүний амьдралд бүх харилцаа түр зуурын, эмзэг, тэнцвэргүй байж болдгийг метафораар дамжуулж харуулдаг.  

   5. Найз нөхдийн тухай өгүүлсэн өвдөлттэй үнэн

Жүжгийн тайзны хэлбэрээс илэрсэн сонин зүйл бол найз нөхдийн дүрслэл. Дүрүүдийн хоорондох хөдөлгөөн харилцан ярианаас найз нөхдийн итгэл, эргэлзээ, гомдол бүгд уншигдана. Энд нэг ч шүүлтгүй зүгээр л хүмүүс хэрхэн удаанаар, анзаарагдамгүйгээр бие биеэсээ холддогийг харуулна. Үүнээс илүү бодит, илүү өвдөлттэй дүрслэл гэж байхгүй.    

 6. Амьдралын уналт бол төгсгөл биш

Жүжиг хүнд юуг ч тулгаж хэлдэггүй зөвхөн бидэнд бодох орон зайг өгдөг.  Хүн хэзээ нэг өдөр л эргэн тойрноо харж, өөрийн сонголтын үр дүнтэй тулгардаг. Тэнд гуниг бий. Тэнд хоосрол бий. Тэнд ганцаардлын хүйтэн жавар бий. Гэхдээ энэ бол төгсгөл биш. Жүжиг энэ санааг илээр хэлээгүй ч, тайзны засал, жүжигчдийн дөлгөөн хөдөлгөөн, амьд хөгжмийн намссан хэмнэлээр нэгэн чимээгүй асуулт үлдээсэн юм. Хүн амьдралдаа унасан үедээ юу өөрчлөх боломжтой вэ? Энэ асуулт үзэгч бүрд өөр өөр өнгөөр үлдэнэ.  

  7. Амьд хөгжмийн төгсгөлийн аялгуу - хоосролын доторх анхны гэрэл

Тоглолтын төгсгөлд амьд хөгжим яг жүжгийн гол санааг хэлбэржүүлсэн шиг санагдсан. Хэмнэлдээ тухайн хүн доторх хоосролын давлагааг, хүнд амьдралын дараа үлдэх намуухан чимээг, осолдсон ертөнцийн амьсгалыг мэдрүүлнэ. Тэр аялгуу бол гунигтай мөртлөө гэгээлэг. Хоосрол бол хүн байхгүй гэсэн үг биш. Харин шинэ амьдралын утга учир төрөх боломж нээгдэж байна гэсэн үг. "Сүүлчийн бороо” бол үйл явдлыг ярьдаг жүжиг биш. Хүний амьдрал яагаад хоосорч, юунаас болж бид үнэ цэнээ алдаж, яаж өөрөөсөө зугтахдаа өөрийгөө л илүү шархлуулдаг тухай жүжиг. Амьд хөгжмийн хэмнэлтэй мета драмын  бүтээлийг ердийн драмын хүрээнээс хальж сэтгэлзүйн судалгаа, философийн өгүүлэмж , мэдрэмж , дотоод уналтыг гоо зүй болгон хувиргасан байна. Энэ жүжиг бол бороо шиг  нам гүм, чимээ багатай, гэхдээ хүний зүрх сэтгэлд үлддэг чийгтэй, зөөлөн мөртэй. “Сүүлчийн бороо” үзсэн хүн амьдралынхаа хамгийн чимээгүй булан руу өөрөө алхаж орж ирсэн мэт болдог. Тэнд л бүх ухаарал эхлэх мэт мэдрэгдлээ.