Шведийн Мидсоммар (Midsummer) бол зөвхөн нэгэн баярын өдөр биш, харин хойд Европын соёл, байгалийн шүтлэг, олон зуун жилийн уламжлал шингэсэн хамгийн чухал ёслолын нэг юм. Жил бүр зуны туйлын үеэр тэмдэглэгддэг энэ баяр нь нар хамгийн удаан хугацаанд тэнгэрт байх мөчийг угтаж, байгаль дэлхийтэйгээ дахин холбогдох утга агуулдаг.

Шведэд Мидсоммар нь Христийн шашнаас өмнөх үеийн паган зан үйлээс үүдэлтэй гэж үздэг. Эрт үед хүмүүс энэ өдрийг ургац, үржил шим, байгалийн хүчний оргил үе хэмээн хүндэтгэдэг байжээ. Нарны хүч хамгийн их байх энэ мөчид газар дэлхий амьдралаар дүүрч, ирэх ургацын улирал сайн байхыг бэлгэддэг гэж итгэдэг байв. Хожим Христийн шашин дэлгэрснээр энэ уламжлал Гэгээн Иоханы өдөртэй уялдан шинэ утга агуулгатай болсон ч, эртний ардын ёс заншил бүрэн мартагдсангүй.

Өнөөдрийн Шведэд Мидсоммар нь зуны хамгийн том нийтийн баяр хэвээр үлдсэн бөгөөд хүмүүс ихэвчлэн хотуудаас гарч, хөдөө орон нутаг, нуурын эрэг, зуслангийн байшинд цуглан тэмдэглэдэг. Баярын гол бэлгэ тэмдэг нь цэцэг, ногоон навчаар чимэглэсэн өндөр модон багана болох “майпол” (midsommarstång) юм. Хүмүүс түүний эргэн тойронд гар гараасаа барилцан бүжиглэж, уламжлалт дуунууд дуулдаг нь баярын хамгийн танил дүр зураг болдог.

Мидсоммарын үеэр хүмүүс цэцгийн титэм (flower crown) өмсөх нь нийтлэг уламжлал. Ялангуяа охид, залуус зэрлэг цэцэг түүж толгойдоо зүүж, байгальтай нэгэн бүхэл мэт харагддаг. Энэ нь зөвхөн гоёл чимэглэл бус, байгальтай ойр байх, амьдралын цэвэр, энгийн байдлыг илэрхийлдэг билээ.

Хоол хүнсний хувьд Мидсоммар нь бас өөрийн онцлогтой. Шведүүд ихэвчлэн даршилсан загас (herring), шинэ төмс, өргөст хэмх, dill өвс, мөн цөцгийтэй амттанууд хэрэглэдэг. Үүн дээр архи, шнапс ууж, уламжлалт дуу дуулан баярлах нь нийтлэг үзэгдэл. Баярын уур амьсгал албан ёсны биш, харин гэр бүл, найз нөхдийн дотно, чөлөөт цугларалт хэлбэртэй байдаг.

Мидсоммарын нэгэн сонирхолтой хэсэг бол эртний мухар сүсэг, домог юм. Тухайлбал, залуу охид Мидсоммарын шөнө 7 төрлийн цэцэг түүж дэрэн доороо тавивал ирээдүйн нөхрөө зүүдэлнэ гэж итгэдэг. Мөн чимээгүйгээр, хэнтэй ч ярихгүйгээр цэцэг түүвэл аз жаргал ирнэ гэсэн итгэл ч бий. Эдгээр нь эртний байгалийн шүтлэгээс уламжлагдсан зан үйлүүд бөгөөд өнөөдөр ч зарим бүс нутагт хадгалагдан үлджээ.

Шведийн зуны бас нэг онцлог нь Мидсоммарын үед бараг шөнө болдоггүй явдал юм. Хойд өргөрөгт байрладаг тул нар бараг шөнөжин тэнгэрийн хаяанд саатаж, “шөнө дунд нар” хэмээх үзэгдэл бий болдог. Энэ нь баярын уур амьсгалыг улам онцгой болгож, хүмүүс шөнө хүртэл гадаа байж, гэрэлтэй шөнөөр хөгжилдөн өнгөрөөдөг.

Өнөөдөр Мидсоммар нь шашин, домгийн утгаас илүүтэйгээр гэр бүл, найз нөхдийн хамтын баяр, зуны эхлэл, байгальд буцаж очих бэлгэдэл болон хувирчээ. Гэсэн ч түүний үндэс болсон байгаль шүтэх үзэл, улирлын өөрчлөлтийг хүндэтгэх уламжлал нь Шведийн соёлын салшгүй хэсэг хэвээр байна.

Ийнхүү Мидсоммар нь зөвхөн нэг өдөр үргэлжлэх баяр биш, харин хойд нутгийн хүмүүсийн байгальтай харилцах харилцаа, түүх, соёлын гүн гүнзгий илэрхийлэл болон өнөөг хүртэл амьдарсаар байна.

Л.Баяр