1947 оны яг энэ өдөр онгоцоор, 2012 оны яг энэ өдөр сансрын захаас үсэрч дууны хурдыг давсан хоёр хүн хүн төрөлхтний нисэхийн түүхэнд шинэ хуудас нээжээ. Хүн төрөлхтөн тэнгэрт хөөрч сурсан цагаасаа эхлэн нислэгийн хязгаарыг тэлэхийг эрмэлзсээр ирсэн. Онгоцны хурдыг нэмэгдүүлэх, агаар мандлын дээд давхаргыг судлах, таталцлын хүчийг даван туулах оролдлогуудын ард асар их эрсдэл, шинжлэх ухааны тооцоолол, хүний зориг нуугдаж байдаг. Энэ түүхийн хоёр өөр цаг үед АНУ-ын нисгэгч Чак Йегер болон Австрийн экстрим спортын тамирчин Феликс Баумгартнер нар дууны хурдыг давж, дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан юм.
Чак Йегер: Тэнгэрт тогтоосон шинэ дээд хязгаар
1947 оны аравдугаар сарын 14. АНУ-ын Калифорни мужийн Мохавегийн цөл дэх туршилтын нислэгийн талбайд нисэхийн түүхийг өөрчлөх чухал үйл явдал өрнөв. АНУ-ын нисэх хүчний туршилтын нисгэгч Чак Йегер Bell X-1 хэмээх пуужинт хөдөлгүүртэй туршилтын онгоцоор дууны хурдыг давсан анхны хүн боллоо.
Тухайн үед онгоц дууны хурдтай ойртох үед цохилтын долгион үүсэж, удирдлагын тогтвортой байдал алдагдах аюултай гэж үздэг байв. Нисэхийн салбарынхан үүнийг даван туулахын тулд онгоцны загвар, хөдөлгүүр, аэродинамикийн шийдлийг тасралтгүй сайжруулж байлаа.
Йегерийн ниссэн Bell X-1 онгоц нь сумны хэлбэрээс санаа авсан их биетэй, пуужинт хөдөлгүүртэй байв. Түүнийг эхлээд B-29 бөмбөгдөгч онгоцоор өндөрт хүргэж, тэндээс салган нисгэсэн юм. Ингэснээр 1947 оны аравдугаар сарын 14-нд тэрээр дууны хурдыг давсан анхны нисгэгч болж, хэт авианы нислэгийн хөгжлийн замыг нээжээ. Энэ амжилт нь зөвхөн нэг нисгэгчийн ялалт байсангүй. Цаашдын тийрэлтэт онгоц, цэргийн нисэх хүчин, өндөр хурдны нислэгийн судалгаанд чухал суурь болсон юм.
Феликс Баумгартнер: Тэнгэрээс дэлхий рүү чиглэсэн үсрэлт
Чак Йегерийн түүхэн нислэгээс яг 65 жилийн дараа, 2012 оны аравдугаар сарын 14-нд хүн төрөлхтөн дууны хурдыг давах өөр нэг түүхийн гэрч болов. Австрийн экстрим спортын тамирчин Феликс Баумгартнер дэлхийн гадаргуугаас хэдэн арван километрийн өндөрт байрлах стратосферээс үсэрч, чөлөөт уналтын үеэр дууны хурдыг давсан анхны хүн болов.
“Red Bull Stratos” нэртэй төслийн хүрээнд Баумгартнерийг тусгай капсултай бөмбөлгөөр ойролцоогоор 39 километрийн өндөрт өргөсөн байна. Тэрбээр капсулаас үсэрсний дараа хамгаалалтын тусгай хувцастайгаар дэлхий рүү унаж, ойролцоогоор 1,357.6 км/цагийн хурдтай байсан нь тухайн үед хүн өөрийн биеэр чөлөөт уналтын үеэр хүрсэн дуунаас хурдан хурдны дээд амжилт байв.
Энэ нь жирийн нэг шүхрийн үсрэлт байгаагүй. Хүчилтөрөгчийн хангамж, даралтын өөрчлөлт, биеийн эргэлт, хэт өндөр хурдны үед үүсэх аэродинамикийн хүч зэрэг олон эрсдэлийг нарийн тооцох шаардлагатай байлаа. Төслийн үеэр цуглуулсан мэдээлэл нь өндөрлөгөөс үсрэх үеийн аюулгүй байдал, сансрын нислэгийн ослын үед хүнийг аврах аргачлалыг судлахад ач холбогдолтой байв.
Чак Йегер онгоцоор дууны хурдыг давсан бол Феликс Баумгартнер таталцлын хүчээр дэлхий рүү унахдаа түүний тогтоосон хурдыг эвджээ. Нэг нь нисэх онгоцны технологийн боломжийг туршсан, нөгөө нь хүний бие өндөрлөг, бага даралт, хэт өндөр хурдны нөхцөлд хэрхэн тэсвэрлэхийг харуулсан түүхэн үйл явдал юм.
Тэдний амжилтыг холбож буй зүйл нь зөвхөн дууны хурд биш. Харин өмнө нь боломжгүй мэт санагдаж байсан хязгаарыг шинжлэх ухаан, инженерчлэл, бэлтгэл сургуулилтын тусламжтайгаар давж болдгийг харуулсан явдал юм.
1947 оны аравдугаар сарын 14-нд Чак Йегерийн хийсэн нислэг, 2012 оны мөн өдөр Баумгартнерийн хийсэн үсрэлт хоёрын хооронд 65 жил өнгөрсөн ч хүн төрөлхтний нисэх хүсэл өөрчлөгдөөгүй. Тэнгэрийн хязгаарыг тэлэх тэрхүү эрмэлзэл өнөөдөр ч шинэ технологи, шинэ судалгаа, шинэ амжилтын эхлэл болсоор байна.
Л.Баяр
