“Монголын Эдийн засгийн форум 2013” энэ сарын 4, 5-нд төрийн ордонд болсон. Гадаад, дотоодын 1000 гаруй төлөөлөгч оролцсон чуулга уулзалтын гол сэдэв нь “Монгол брэнд” байв. Монгол брэндийн эрэлд мордож чуулганаас гаргасан Монголын эдийн засгийн хөгжлийн тухай 24 баримтыг хүргэж байна.

    “Монголын Эдийн засгийн форум 2013” энэ сарын 4, 5-нд төрийн ордонд болсон. Гадаад, дотоодын 1000 гаруй төлөөлөгч оролцсон чуулга уулзалтын гол сэдэв нь “Монгол брэнд” байв. Монгол брэндийн эрэлд мордож чуулганаас гаргасан Монголын эдийн засгийн хөгжлийн тухай 24 баримтыг хүргэж байна.

1. Монгол Улс ноос ноолуур, арьс шир, оёдол дизайн, мах, сүү болон аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүнээр брэнд үйлдвэрлэх боломжтой хэмээн чуулганы төлөөлөгчид дүгнэв.

2. Манай улсын нийт экспортын 80 гаруй хувийг уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлж байна. Аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний 30 хувьд боловсруулалт хийдэг бөгөөд үлдсэн нь түүхийгээрээ экспортлогдож байгааг онцолсон.

3. Эдийн засгийн сайд Н.Батбаяр “Монгол Улс өөрөө брэнд улс болох боломжтой. Хүн ам цөөн, газар нутаг өргөн уудам, газарзүйн байршлын хувьд ч давуу тал бий. Энэ бүхнийг ашиглан Монгол брэндээ дэлхийд таниулахад малчин түмний маань үүрэг  их юм” хэмээв.

4. Социализмийн үед манай улс 1,2 сая метр даавуу үйлдвэрлэж байсан ч өнөөдөр нэг см-ийг ч үйлдвэрлэхгүй байна. Монгол Улс 17 мянган тонн ноосныхоо 7000 орчмыг нь сайн боловсруулаад чанартай бүтээгдэхүүн хийж чадвал жилд 2,5 сая метр даавуу үйлдвэрлэх боломж бий хэмээн Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг онцолсон.

5. Хөнгөн үйлдвэрийн салбараас дэлхийн брэнд бүтээгдэхүүн “төрүүлэх” боломжит бүтээгдэхүүн бол ноолуур. Өвөрмонголчууд жилдээ 2000 тонн ноолуур боловсруулаад 1 тэрбум 300 сая ам.доллар олдог бол монголчуудын хувьд 6000 тонн ноолуур авдаг атлаа 300 сая ам.доллар л олдог байна. Өөрөөр хэлбэл, монголчуудын авч байгаа ноолуурынх нь хэмжээ өвөрмонголчуудынхаас гурав дахин их атлаа олж байгаа ашиг нь ердөө 300 сая ам.долларт эргэлдэж буй нь энэ төрлийн бүтээгдэхүүнээ боловсруулж чаддаггүйтэй холбоотой.

6. Судалгаагаар Монгол Улс жилд гарч байгаа ноолуурынхаа ердөө аравхан хувийг эцсийн бүтээгдэхүүн болгодог байна.
7. Манай улс урд хөрш рүү жилд 3000 тонн угаасан болон бохир ноолуур экспортлодог аж.

8. Хэрвээ ноолуурыг түүхийгээр нь экспортолдог урсгалыг зогсоож, бүх ноолуурыг эцсийн бүтээгдэхүүн болгон гадаад зах зээлд нийлүүлж чадвал 3 их наяд төгрөгийг босгоно.

9. Ноолуур нь зэсээс 13 дахин илүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн бол төмрийн хүдрээс 900 дахин, нүүрснээс 700 дахин илүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болохыг онцоллоо. Ийм их өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнийг дэлхийн зах зээлд гаргахгүйгээр зөвхөн дотооддоо нийлүүлээд монголчууд ашиг олохгүй. Үүний тулд хятад иргэдийн захиалгаар монгол ноос, ноолуурыг цуглуулж авдаг ченжүүдийн холбоог таслан зогсоох ёстой. Нөгөө талаас Монголд үйлдвэрлэж болох бүх барааны импортын татварыг нэмэгдүүлэх нь чухал. Гуравт ноолуурын үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүнээ экспортлох бол Евро стандартыг нэвтрүүлэх ёстой хэмээн чуулганы төлөөлөгчид үзэв.

10. Монгол малын цагаан идээнээс дэлхийн брэнд бий болгох боломжтой нь бяслаг аж. Гол нь стандарт бий болгож, түүнийг нэвтрүүлэх нь чухал болохыг оролцогчид онцолж байлаа.

11. Жил бүрийн мал тооллогоор 40 гаруй сая толгой мал тоологддог атлаа гадаадаас их хэмжээний сүү импортоор оруулж ирдэг. Тэдгээр нь гол төлөв хуурай сүүгээр найруулсан сүү байх нь элбэг хэмээн шүүмжлэв.

12. Улаанбатаарчуудын сүү, сүүн бүтээгдэхүүний жилийн хэрэглээг 75 сая литр сүү байж хангах ёстой аж. Гэтэл Үйлдвэр хөдөө аж ахуйн яамнаас гаргасан судалгаагаар өнгөрсөн жилийн хувьд 41.8 сая литр сүү, сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрийн аргаар боловсруулжээ. Ингэхдээ дээрх боловсруулсан сүү, сүүн бүтээгдэхүүнээс ердөө 10 сая орчим нь үнээний цэвэр сүү бол үлдсэн нь хуурай сүүгээр орлуулсан бүтээгдэхүүн аж.

13. Улсын хэмжээнд ажилгүй иргэдийн тоо 39 мянга байна гэсэн статистик судалгаа гарсан. Гэтэл үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүдэд 22 мянган сул ажлын байр эзнээ хүлээж байна.

14. Нэг хүүхдээ нийслэлд их, дээд сургуульд 4-5 жил сургахын тулд эцэг, эхчүүд 15 орчим сая төгрөг зарлагддаг гэсэн тооцоог дурдав.

15. Монгол Улс эдийн засгийн өрсөлдөх чадвараараа дэлхийн 144 орноос 93-т жагсаж байна.

16. Хануй, Аварга тосон, Хужирт, Жанчивлан зэрэг рашааныг Монголын брэнд болгох боломжтой. Гол нь рашааныг технологийн дагуу савлах нь чухал гэлээ. Ингэж савласан нөхцөлд эхлээд дотоодынхоо зах зээлд нийлүүлнэ, улмаар сайн сурталчилж чадвал экспортлох гарц нээгдэх аж.

17. Эдийн засагч Н.Дашзэвэг “Монголын бизнесийн орчныг муутгаж байгаа хамгийн том хүчин зүйл нь арилжааны банкуудаас олгож байгаа зээлийн хүү” гэв. Түүний хэлж буйгаар зээлийн хүү өндөр байгаа нь бизнес эрхлэх таатай боломжийг боомилж буй аж.

18. Арьс ширний үйлдвэрийг дэмжих зорилгоор УИХ-аас 200 тэрбум төгрөгийн бонд гаргах эрхийг Засгийн газарт өгсөн ч одоо хэр ажил хэрэг болсонгүй.

19. 2012 онд гадаадын 3,9 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт Монгол Улсад орж иржээ. Үүнийг 2011 онтой харьцуулахад буурсан үзүүлэлт юм байна. Тодруулбал, 2011 онд гадаадын хөрөнгө оруулалт 4,9 тэрбум төгрөгт хүрч байсан. Хэдийгээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 2012 онд ийн нэг тэрбум төгрөгөөр буурсан нь анхаарал татах сэдэв ч бүр муу үзүүлэлт биш аж. Учир нь өмнөх судалгааг авч үзвэл Монгол Улсад орж ирсэн гадаадын хөрөнгө оруулалт 2010 онд нэг тэрбум төгрөгөөр тооцогдож байсан бол 2011 онд огцом өсч 4.9 тэрбум төгрөгт хүрчээ. Үүнд “Оюутолгой” төслийг хэрэгжүүлэх үйл явц нэлээн жин даржээ.

20. Монголын эдийн засгийн өсөлт саарсан байна. Өнгөрсөн 2011 онд 17.5 хувьтай байсан эдийн засгийн өсөлт өнөөдөр 12 хувь руу буурчээ.

21. Дэлхийн Банкнаас гаргасан Бизнес эрхлэх орчны 2012 оны судалгаагаар Монгол Улс 183 орноос 88-д орсон. Бид “Өрсөлдөх чадварын тайлан”-гаа гаргахдаа 14+Монгол гэж гаргадаг. Хөгжлийн түвшингээр ойролцоо 14 улс орныг сонгож аваад Монголыг жишин, судалгаа тайлан хийдэг гэсэн үг. Гэтэл гурван жилийн турш Сингапур нэгд орж, Монгол сүүл мушгиж байна гэв.

22. Монгол Улс авилгын индексээрээ 2011 онд 120 дугаарт жагсаж байсан бол 2012 онд 94 дүгээр байрт орсон байна. 26 орноос нэг жилийн дотор урагшаа ахижээ.

23. Монгол Улсын хувьд жилдээ 4.5 сая квт цахилгаан хэрэглэдэг. Уул уурхайн эрчимтэй хөгжил, бусад үйлдвэрийн хөгжлийг дагаад эрчим хүчний хэрэглээ жил ирэх тусам өсч буй. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд эрчим хүчнийхээ зарим эх үүсвэрийг нар, салхиар орлуулах төрийн бодлого хэрэгтэй болохыг онцоллоо.

24. Засгийн газар олон улсын хөрөнгийн бирж дээрээс 1.5 тэрбум ам.доллартай тэнцэх “Чингис бонд”-ыг босгож чадсанаар зээлийн хүү буурах бололцоог олгосон хэмээн Эдийн засгийн хөгжлийн сайд өнгөрсөн хугацаанд олонтаа ярьсан ч бодит амьдрал дээр энэ бүхэн бахь байдгаараа бизнес эрхлэгчид өндөр зээлийн хүүнд дарлуулсаар суугааг нуусангүй.