Алтан циркийн манежнаа заларч инээхүй хэмээх эрхэм сайхан үйлсийн эзэн явсан Латифын хүү Байздатай уулзан ярилцлаа. Аавынхаа замыг үргэлжлүүлж урлагийн тайзнаас буугаагүй хоёр хүү эцгийнхээ нэрийг хэрхэн өргөж явааг бид мэднэ. Тэд "Латиф сан" байгуулж урлагийг дэмжигч хэн бүхэнтэй хамтран ажиллахаар хичээж явна.

-Аавдаа зориулсан уран бүтээл хэр хийв. Энэ тухай ярилцлагаа эхлэх үү?
-Би 1999 онд “Дэлхий дүүрэн инээд” нэртэй дуу хийсэн. Аавыг минь байхад дэлхий дүүрэн байж. Байх байхдаа дэндүү дүүрэн байж гэж боддог.
Алтан наран ээсэн
Ахин ирэх амьдралыг дуудсаар
Болор тунгалаг нэгэн зүрх
Бүхнийг тойрон эргэлдсээр
Таны эгэл явсан тал шиг уужим сэтгэл
Таны уярааж үлдээсэн тайз чинь инээдээр бас цэцгээр дүүрэн байна
Аз жаргалтай гэж дэлхий дүүрэн орчлон дүүрэн инээд бэлэглэсэн
Ариун цагаан сэтгэлд минь нулимс дүүрэн инээд бэлэглэсэн дэлхий дүүрэн инээд… гэж үгтэй. Шүлгийг нь Д.Дэлгэрсайхан бичиж ая данг нь би өөрөө хийсэн. Аялгуу нь жаахан гунигтай болчихсон юм. Удахгүй болох тоглолтдоо дуулна.

-Цагаан сараас илүү шинэ жилийг өргөн тэмдэглэдэг байх. Өөрийн тань хувьд хамгийн сайхан шинэ жил?
-Миний сэтгэлд тодорч үлдсэн ганцхан шинэ жил байдаг нь аавтай байхдаа тэмдэглэсэн шинэ жил. 1979-1983 оны хоорондох шинэ жилүүд. Түүнээс хойш тийм гайхалтай шинэ жил үзсэнгүй. Манайх чинь орос маягаар шинэ жил тэмдэглэдэг байлаа. Тэр үеийн сүлд модны чимэглэл, жүржийн амт ямар гоё байсан гэж санана. Цас, цаг агаар нь хүртэл өөр байсан. Улаанбаатар чинь үлгэрийн хот шиг л сайхан байлаа. Цирк дээр Б.Бадар-Ууган агсны найруулсан “Гайхамшигт цаг” гээд хөтөлбөр болдог байсан юм. Аавыгаа л их санах юм. Эцэг хүн гэдэг чинь том уул нөмөр байдаг юм билээ.

-Аавыг тань тал талын авьяастай хүн байсан гэж сонссон юм байна?
-Тэгэлгүй яахав. Миний аав байгалиас заяасан урлагийн мэдрэмжтэй. Домбор хөгжмийг их сайхан тоглоно. Бүтээсэн дүр, хөдөлгөөн алхаа гишгээ нь хүртэл ахин давтагдахааргүй гайхалтай хүн байсан. Ховдын Булган сумын уугуул шүү дээ. Намайг урлагийн бригадаар Ховдын Булганд очихоор нутгийн хөгшид манай өвөөгийн өвөлжөө, аавын минь хонь хариулдаг байсан газрыг зааж өгдөг юм.

-Ингэхэд аав тань хэдий үеэс урлагтай холбогдсон бэ?
-Багын л дуулдаг хүүхэд байсан юм билээ. Баян-Өлгийн Дэлүүн сумын 10 жилд сурч байхдаа дууны аварга болоод Унгар Улсын хүүхдийн зусланд амарч байсан. Аавтай хамт амарч байсан охин нь одоо Дорноговь аймгийн Анагаахын сургуулийн захирал эгч бий. Долдугаар ангид байхдаа хамт явж байсан гоё дурсамж ярьдаг юм.

-Аавынхаа нэрэмжит “Латиф сан” гэж байгуулсан. Сангийнхаа талаар товч яривал?
-Манай сан байгуулагдаад удаагүй ч удирдах зөвлөлийн хурлаараа ямар ажил хийх үү, Латиф гэдэг хүний Монголын урлагт бүтээсэн гол гол зүйлийг эрэлхийлж хошин урлагт нэмэр болох зорилт тавьсан. Аав минь бурхан болоод 20 гаруй жил болсон ч өнөөдрийг хүртэл дуу, тоглолтынх нь бичлэгүүд гарсаар л байна. “Латиф сан” байгуулагдлаа гэсэн ганц мэдээ сонин дээр гарахад л хүмүүс утасдаж санаа бодлоо илэрхийлж биднийг дэмжиж байсан. Энэ бол миний аав нэг ч үзэгчийг хуурч байгаагүй, чин сэтгэлээсээ тоглодог байсны гэрч байх. Аавын минь уран бүтээлийн алдаа оноо, бүтэц, хүн инээлгэх арга барил нь ямар байсан бэ гэдгийг судалж хойч үеийн жүжигчдэд гарын авлага болгож ном бүтээхээр ажиллаж байна. Хошин урлаг гэдэг одоогийнх шиг хараал, ерөөл хоёр хольж яриад хүн инээлгэдэг хэлбэр биш шүү дээ. Аав минь элэглэж, ёжилж инээлгэдэг байлаа.

-Аавтайгаа байсан дурсамжаас дэлгэвэл?
-Аавынхаа хэлсэн үгнээс би ганцхан жишээ хэлье. “Зарлал” гэж жижигхэн үзүүлбэр байдаг юм. “Би мянган төгрөгтэй түрийвчээ гээчихлээ. Миний түрийвч их үнэтэй. Энэ түрийвчийг минь олсон хүн ав. Би мянган төгрөгтэй нь хамт өгье. Харин дотор нь би дахин хэзээ ч бичиж чадахгүй ганцхан хувь бичигдсэн миний анхны хайрын захиа байгаа. Захиаг минь олж өгөөч” гэх жишээтэй. Энэ бүхнийг сонссон хүн ямар энерги авах уу гэдэг нь сонирхолтой биз. Манайх ам бүл тавуулаа. Аав минь тоглолтоор явах бүртээ намайг дагуулж явдаг байсан.

-Циркийнхэн өөрийг тань өхөөрдөн дууддаг нэр байв уу?
-Бүгдээрээ л “Латифын ботгон нүдэт” гэж дууддаг байсан. Би аавынхаа тоглолтыг дандаа л хөшигний араас үздэг. Миний муу аав ямар тоглолт үзүүлээд хүмүүс ингэж их инээгээд байгаа юм бол гэж бодоод л гайхдаг байсан. Тэгэхэд аав усан хулгана болтлоо хөлөрчихсөн тайзнаас бууж ирдэгсэн. Домбороо тоглоод л гоё гоё үзүүлбэр үзүүлээд л Цээеэ, Батсүх, Дан зан, Содном гээд л үеийхэнтэйгээ алиалагчийнхаа номерыг хийгээд л явдаг байсан даа хөөрхий.

-Танай гэр бүлийнхэн бүгд урлагийн хүмүүс. Хамтарч тоглолт хийх бодол байдаг л биз дээ?
-Миний дүү их олон уран бүтээл дээр ажиллаж хажуугаар нь магистрт сурч байна. Бид хоёр хамтарсан тоглолт хийх бодол байгаа. Өнгөрсөн үеүүдэд алдаж онох юм их л байлаа. Гэхдээ хүн унах нь чухал биш яаж босч ирэх нь л гол шүү дээ. Үзэгчид манай гэр бүлийн гишүүдэд их хайртай юм билээ. Ялангуяа манай Нураад их дуртай, өөрөө ч аавтайгаа их адилхан. Саяхан би цирк орж Пүрэвбадам гуайтай уулзсан. Тэгэхэд “Энэ өргөөний үүд хаалга миний хоёр дүүд нээлттэй шүү. Аавынхаа уран бүтээлийн тоглолтоо хийгээрэй” гэж хэлж байсан. Энэ сайхан сэтгэл шүү.

-Аавын тань шавь нар байдаг биз дээ, ямар хүмүүс байна?
-Миний аавын гарын шавь нь Хатанбаатар. Энэ хүн л өнөөдөр циркийн нүүрийг тахалж явна. Хатанбаатар чинь бүр багаасаа аав, Цээеэ гуай хоёрыг дагаж юм сурч байсан хүүхэд шүү дээ.

-Ээжийнхээ тухай ярихгүй юу? Латиф гуайн гэргий, та хоёрын ээж ямар хүн байв?
-Миний ээж аавтай минь 1967 онд ханилсан юм билээ. Аавыг минь унан унатал нэг насны сайхан хань байж чадсан. Одоо Баян-Өлгийд ач, зээгээ тойруулаад л сайхан амьдарч байна. -Өөрөө одоо хаана харьяалагдаж байна? -Баян-Өлгий аймагт харьяалагдаж байгаа. Ажил үйлс, хамт олон минь хотод байна. Аль алийг нь амжуулаад л явж байна даа. Казахстанд бас сангийнхаа талаар хүмүүстэй холбоо тогтоогоод эхэлчихсэн байгаа. Яваандаа сангийнхаа ажлыг өргөжүүлэх бодолтой шамдаж байна даа.