УИХ дахь МАН-ын бүлэг хуралдаж гурван асуудлыг хэлэлцсэн байна. Тодруулбал, Монгол улсын нийгэм, эдийн засгийг 2015 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийн биелэлт, Органик бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн Халх гол хөдөө, аж ахуйн бүс байгуулах тухай тогтоолын төсөл зэргийг хэлэлцсэн байна. Мөн өнгөрсөн долоо хоногт Үндсэн хуулийн цэцийн дунд суудлын хуралдаанаас гаргасан дүгнэлтийг хэлэлцсэн байна. Энэ талаар тус бүлгийн дарга С.Бямбацогт “Манай бүлэг уг асуудылыг хэлэлцээд УИХ-аар хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзсэн. МАН-ын бүлэг анхнаасаа жагсаалтаар УИХ-д сонгогддог байдлыг дэмжихгүй явж ирсэн. Бид иргэд хүнээ сонгох ёстой, намын жагсаалтын ард нуугдах нь буруу гэж мэдэгдэж байсан. Энэ байр, сууриа хадгалж Үндсэн хуулийн дээрх шийдвэрийг дэмжлээ. Харин эрх баригч намынхан хэлсэн, ярьснаасаа буцаж байгаад харамсаж байна. Үндсэн хуулийн шийдвэр нь сонгууль ойртсон үед гарсан ч 2016 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийг хугацаанд нь зохион байгуулахад нь ямар нэгэн саад учруулж болохгүй гэж манай бүлэг үзэж байгаа” гэв.

Харин Монгол улсын нийгэм, эдийн засгийг хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийн биелэлт 2015 онд хэр үр дүнтэй хэрэгжсэн эсэх асуудлаар тус бүлгийн дэд дарга Н.Номтойбаяр “Нийгэм эдийн, засгийг хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийн биелэлтийн талаар Засгийн газраас энэ долоо хоногт тайлан тавина. Засгийн газрын зүгээс нийгэм, эдийн засгийн биелэлтийг 76.1 хувьтай хэрэгжсэн гэж үзэж байгаа. Харин Аудитын газар 70 хувьтай хэрэгжсэн гэж дүгнэсэн. Харин МАН-ын бүлэг 2015 онд нийгэм, эдийн засгийг хөгжүүлэх биелэлтийг туйлын хангалтгүй гэж үзэж байгаа. Энэ нь ард түмний амьдралаас харагдаж байгаа. Яагаад хангалтгүй байгаа гэдгийг илтгэх нэг баримт нь нийгэм, эдийн засгийн биелэлтийг хэрэгжүүлдэг Засгийн газар түүнд нь хяналт тавьдаг аудит хоёрын дүгнэлт өөр, өөр гарснаас нь харагдаж байна” гэв.

УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун Органик бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн Халх гол хөдөө, аж ахуйн бүс байгуулах тухай тогтоолын төслийн талаар мэдээлэл өглөө. Тэрбээр, Халх голыг чөлөөт бүсийн статусаас нь болиулах боломжтой гэв. Учир нь нутгийн гүн дэх их хэмжээний газар нутагт хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн боловсруулж, гадаад зах зээлд экспортлох үйл ажиллагааг Чөлөөт бүсийн хуулиар зохицуулан онцгой дэглэм тогтоох боломжгүй юм байна. Уг тогтоолын төсөл батлагдсанаар Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдал, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлын эрх ашиг хангагдаж, улмаар гадаад худалдааны алдагдлыг бууруулж, хөдөө аж ахуй, хүнсний салбарын зах зээлд өрсөлдөх чадварыг сайжруулах эдийн засгийн бодлогын агуулгад нийцэх ач холбогдолтой. Түүнчлэн Дорнод аймгийн Халх гол сумын иргэд болон тус сумын нутагт газар эзэмших зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүд Газрын тухай хуулийн дагуу нутагтаа газар өмчлөх, эзэмших, чөлөөтэй зорчих үндсэн эрх нь баталгаажих юм байна 

Үүний дараа сэтгүүлчдийн сонирхсон асуултад хариуллаа.

-Жагсаалтын 28 мандатыг хэрхэн тойрогт хувиарлах нь зүйтэй гэж үзэж байна вэ?

 -Үндсэн хуулийн цэцээс жагсаалтын 28 мандатыг хүчингүй болгосон тул энэхүү 28 мандатыг тойрог руу шилжүүлэх ёстой. Тиймээс 26 тойрогтоо 28 мандатаа хувааж өөрөөр хэлбэл хөдөөгийн 20 тойрогт нэг нэгээр, үлдсэн найман мандатыг нийслэлийн дүүргүүдэд хувиарлах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Сонгонохайрхан , Баянзүрх дүүрэгт тус бүр хоёр мандат, бусад дүүргүүдэд нэг мандатыг хувиарлах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Ийм байдлаар тойргоо хувиарлах нь зүйтэй байх. Үндсэн хуулинд хүн амын тоо, нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны хүчин зүйлийг харгалзана гэсэн заалт байгаа. Иймээс бид хуулиа барих ёстой.

-Ирэх тавдугаар сарын эхээр нэр дэвшигчдийг зарлах ёстой. Тогтолцоог өөрчлөх хугацаа, боломж байгаа юу?

-Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрийг бид хүлээж авах нь зүйтэй. Мэдээж цаг хугацааны хувьд боломжтой.

-Сонгууль болох хугацааг хойшлуулж магадгүй гэсэн яриа байна л даа?

-2012 онд тойрогт ялагдвал жагсаалт руу гулсаж байгаа асуудлаар иргэд Үндсэн хуулийн цэцэд хандсан байдаг. Энэ асуудлаарх шийдвэр 2012 тавдугаар сарын 2-нд гарч байсан юм билээ. Энэхүү шийдвэр гарахад сонгууль хойшлогдоогүй. Саяын шийдвэр бол дөрөвдүгээр сарын 22-нд гарсан. Иймээс цэцийн шийдвэрээс үүдэн сонгуулийн хугацааг хойшлуулах шалтаг шалтгаан болохгүй гэж үзэж байна.

-Сонгогчдыг боловсролыг хэрхэн харж байна вэ?

 -УИХ-ын сонгууль долоо дахь удаагаа болох гэж байна. Ард иргэд маань хэнийг хэрхэн дэмжинэ гэдэг сонголтоо хийгээд нэгэнт сурчихсан.

-Намын жагсаалтыг хууль зөрчиж байгаа гэж үзэж байгааг урагшилсан алхам гэж харж байна уу урагшилсан алхам гэж харж байна уу?

- Аль намыг дэмжих вэ, хүнийг дэмжих үү намыг дэмжих үү гэдгээ сонгогчид маань санаал өгөөд сурчихсан. Тийм болохоор сонголтоо тодорхой хийчихсэн байгаа. Тийм болохоор энэ дээр төвөгтэй зүйл гарахгүй байх. Томосгох нь олон хүн сонгох болоод үүнээс болж будилах юм биш байгаа гэдэг асуудал ярьж байх шиг байна. Томосгосон тойргоор сонгууль явуулах уу, жижиг 76 гэсэн тогтолцоогоор сонгууль явуулах уу гэдгээ шийдээгүй байна. Үүнийг шийдсэний дараа хуулийг хэрэгжүүлэх нь СЕХ болон бусад хүмүүсийн үүрэг болно.

-Одоогийн хуулиар тавдугаар сарын 5-9-ны хооронд нэр дэвшигчид тодрох ёбстой байгаа. Хуульд өөрчлөлт орвол үүнийг амжуулах нөхцөл боломж хэр байгаа вэ?

-Суурь заалт нь хөдөлж байна. Өөрөөр хэлбэл 26 тойрог, 76 мандатаас бүрдэнэ. Түүний 48 нь тойргоос, 28 нь намын жагсаалтаас орно гэсэн хуулийн заалт байгаа. Энэ заалт нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэн учраас үүнтэй холбоотой Сонгуулийн хуулийн тодорхой заалтуудыг өөрчлөх шаардлага гарч байгаа. Үүнтэй холбогдож нэр дэвшигчийг тодруулах асуудал хойшлохыг үгүйсгэхгүй.

-2012 оны сонгуулийг жагсаалтаар сонгосон. Хэрвээ үүнийг хууль зөрчсөн гэж үзэх юм бол өнгөрсөн хугацаанд сонгогдсон УИХ, Засгийн газар хууль бус болж байна уу. Дээрээс цэц яагаад өнөөдөр 2012 онд хууль зөрчөөгүй гэж үзчихээд гэнэт нэг өдөр хууль зөрчлөө гэж үзэж байгаа юм бол. Энэ хэр ёс зүйтэй асуудал вэ?

- Цэцийн дүгнэлт хэзээнээс хүчин төгөлдөр болдог вэ гэхээр эргэж үйлчилдэггүй. Маргаан үүсээд цэцийн шийдвэр гаргасан бол тэр цагаас хойш хүчин төгөлдөр үйлчилнэ. Урагшаа нөхөж үйлчилдэггүй. Тийм болохоор өнөөдөр цэцийн дүгнэлт гарсан нь өмнөх хугацаанд жагсаалтаар сонгогдсон УИХ-ын гишүүн, байгуулагдсан Засгийн газрын чадамжтай юу чадамжгүй юу гэдэг асуудалд нөлөөлөхгүй.

Т.Энхэлээ