Дэлхийн ихэнхи улс орнууд татварын олон шатлалтай байдаг. Хамгийн бага орлоготой иргэд нь 10%-н татвар төлдөг бол дундаж орлоготой иргэд 30-35%, өндөр орлоготой иргэд нь 45-49% хувийн татвар төлнө.

Монголчууд бидний хамгийн их хүсэн мөрөөддөг АНУ, Их Британи, Канад, Япон зэрэг өндөр хөгжилтэй орнууд нөгөө талаар хамгийн өндөр татвартай байдаг. Францын Ерөнхийлөгч Франсуа Олланд 2012 онд 70%-н татварын шатлал бий болгосон. Эдийн засгийн хүндрэлээ давсан тул саяхнаас буцаагаад 45% болгож байна.

Ерөнхийдөө улс орнуудын төрийн татвар 45% байдаг. Гол санаа нь ТӨР байгаа учраас тухайн бизнес эрхлэгч, иргэд ашиг орлого олж байгаа гэж үздэг.

Тиймээс талыг (55%) нь бизнес эрхлэгч, иргэд, харин нөгөө талыг (45%) нь төр авдаг нь ийм учиртай. Энэ бол төрийн нэр барьсан дээрэм биш!!! Төрт ёсны суурь зарчим!!! Ингэж байж төр авлигагүй болдог, хариуцлагатай, ил тод нээлттэй болдог.

Ингээд бичихээр бид ямар Америк юмуу, Англи юм уу, Япон юм уу гэж эгдүүцэх хүмүүс байна. Өнөөдөртөө мэдээж эдгээр улсуудтай харьцуулахын аргагүй нөхцөл байдалд Монголчууд амьдарч байгаа нь үнэн.

Гэхдээ бид хүссэн эс хүссэн хүн төрөлхтөний нээж олсон сайн зарчмуудыг өөрсдөө хэрэгжүүлж байж л хөгжинө, олон улсад өрсөлдөх чадвартай болно. Тэрнээс биш яг одоо байгаа шигээ дахиж 100 жил байхыг хэн ч үл хүснэ. Би лав биш! Тиймээс бид өөрчлөгдөх ёстой, олон улстай хөл нийлүүлэн алхах учиртай. Яагаад? Хамгийн эхний жишээг хэлье.

Бид 2011 онд Хөгжлийн банкны 580 сая ам. доллар, Чингис бондын 1,5 тэрбум ам. доллар зэрэг бондуудыг олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээр арилжиж санхүүжилт босгосон. Тухайн үед олон улсын хөрөнгө оруулагч нар Монголчуудад итгэсэн. Маш бага хүүтэйгээр буюу 5-6% (тухайн үедээ Итали, Испаниас бага) хүүтэй санхүүжилт босгож чадсан.

Харамсалтай нь бид тэдний итгэлийг эвдсэн. Авсан мөнгөө үр ашиггүй төслүүдэд зарцуулсан тул одоо дээрх бондуудыг төлөх эх үүсвэр Монгол Улсад алга. Хөрөнгө оруулагч нар ч айж эхлэсэн. Тиймээс Монгол Улсын бондоо алдагдалтай үнээр зараад гарсан. Тиймээс тухайн бондууд хоёрдогч зах зээл дээр 10%-с дээш хувьтай болсон. Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл ч буурсан. Нэг үгээр хэлэхэд бид найдваргүй зээлдэгч болсон.

Гэхдээ одоо бидэнд 2 зам байна. Эхнийх нь гадаад бондын төлбөрөө хийхээс шууд зугтах буюу дефолт зарлах. Энэ үед мэдээж Монгол Улсад аливаа төлбөрийн дарамт ирэхгүй, гэхдээ дунд болон урт хугацааны сөрөг талыг яриад ч баршгүй. Нөгөөх нь олон улсын хөрөнгө оруулагч нарт дахин хандаж зээл нэмж авах.

Хөгжлийн банк, Чингис бондын төлбөрийг дахин зээл авч төлөхөөс аргагүй байдалд хүрсэн. Одоо ингэж түр аргалахаас өөр арга зам харагдахгүй байна. Харин олон улсын хөрөнгө оруулагч нарт тэр асуудал падлийгүй, бидэнд мөнгө зээлүүлэх ч албагүй. Ямар үед тэд бидэнд мөнгөө өгөх вэ гэхээр зөвхөн Монгол Улсын төрийн бодлогод итгэсэн үед. Тэр нь Монгол Улс нь дэлхийн эдийн засгийн нийтлэг чиг хандлага руу явж байна гэдгээ ойлгуулах. Монгол Улсын Үндсэн Хуулин дээр мөн энэ талаар орсон байдаг.

Харамсалтай нь бид өөрсдийн хэллэгээр Монголчилсоор өдийг хүрлээ. Одоо олон улсын стандарт, зарчим, чиг хандлагыг дагахаас өөр аргагүй цаг үе бидэнд тулж иржээ. Гэхдээ сонголт бидэнд байна. Одоогийн байгаа нийгэм, эдийн засгийн байдал таалагдаж байвал өөрчлөлт шинэчлэлт хэрэггүй. 2 настнуудаараа жил болгон сугалаа сугалуулж, дунд сургуульд 40-50 хүүхэд нэг ангид суралцах нь асуудалгүй, эрүүл мэндийн тогтолцоо хангалттай сайн гэж үзэж байвал бид заавал дэлхийн чиг хандлагын дагуу өөрчлөлт шинэчлэлт хийх хэрэггүй!!! Харин би тэгж бодохгүй байна, би танд таалагдах гэж одоогийн систем болж байна, бүтэж байна гэж өөрийгөө хуурч чадахгүй!!! Өөрчлөлт шинэчлэлт хийх цаг болсон биш өнгөрчихөөд байна!!!

Д.Ангар