УИХ-ын намрын ээлжит хуралдаан үргэлжилж байна. Хуралдаанаар Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын нийслэл Минск хотод Монгол Улсын Элчин сайдын яам нээн ажиллуулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэж, нийт гишүүдийн 67.3 хувийн саналаар дэмжигдлээ.

Үргэлжлүүлэн Арабын Нэгдсэн Эмират улсын нийслэл Абу Даби хотод Элчин сайдын яам нээн, ажиллуулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг хэлэлцэж байна. Энэ үеэр гишүүд сонирхсон асуултдаа хариулт авч, санал хэллээ.

УИХ-ын гишүүн Ж.Ганбаатар: Беларусь улсад улсын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гарган Элчин сайдын яам нээж байгааг дэмжиж байгаа. Харин Арабын Нэгдсэн Эмират улсад элчин сайдын яам нээе гэхэд хоёр улсын хоорондын худалдааны тэнцэл хэд байна вэ. Ямар шаардлага бий гэдгийг танилуулганаас сонсож чадсангүй. Уг нь геополитикийн хувьд тэнд очиж Монгол Улсыг хүлээн зөвшөөрүүлэх шаардлага байхгүй гэж бодож байна. Эдийн хувьд гол асуудал нь байгаа болов уу гэж бодож байна. Ер нь элчин сайдын яамдуудыг эрс өөрчилж, шинэчлэх ёстой гэж бодож байна. Солонгосын зээл гэж сая хэдэн доллар авсан. Араас нь хөөцөлдөж байгаа хүн байдаггүй. Гэтэл хөгжил буурай орон бол зээлийн сураг сонсоод л үүдийг нь сахиад суучихдаг гэсэн. Манайхан бол эсрэгээрээ. Өөрийг нь ирэх хүртэл хүлээдэг. Элчин сайд нь тийм л том. Элчин сайд байж юу гэж хүний үүд сахиж гүйц байдаг юм гэсэн шиг. Элчин сайд гэдэг хүн улс орныхоо төлөө хүнээс юм гуйгаад очих чадалтай байх ёстой.

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар: Таны хэлсэн шалтгааны улмаас тэнд элчин сайдын яам нээх гэж байгаа юм. Нэгдүгээрт, Арабын Нэгдсэн Эмират улс манай улсад элчин сайдын яамаа нээчихсэн. Тиймээс тухайн улсасд хариу элчин сайдын яам нээх ёстой. Манай улсад 20-иод орны л элчин сайдын яам бий. Бид энэ хүрээгээ тэлж байх ёстой. Энэ бол том гадаад бодлогын хүрээний ажил. Хоёрдугаарт, Говь-Алтайд баригдсан усан цахилгаан станцыг бариг төсвийг хөнгөлөлттэй зээлээр авч хэд хэдэн аймаг, сумд цахилгаан станциар хангаагдаад явж байна. Мөн цэцэрлэг, сургуулийн хэд хэдэн ажилд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж, баригдаж байна. Түүнчлэн Абу Даби, Дубай зэрэг хотууд нь дэлхийн санхүүгийн төв болж хувирсан. Ялангуяа Дубай үл хөдлөх хөрөнгийн гайхалтай төв болсон бөгөөд үл хөдлөх чиглэлээр хөрөнгө оруулалт татъя гэх юм бол Дубай, Абу Дабид байгаа хөрөнгө оруулагчид бидний хамгийн том сонирхох хөрөнгө оруулагчид байна. Энгийн хэд хэдэн шалтганыг дурдахад тэнд элчин сайдын яам байгуудах хэрэгцээ бий.

Харин худалдааны эргэлт өндөр биш. Гэхдээ цаашид нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Бидэнд хөгжлийнхөө замд тэндээс сурах, мэдэж авах маш олон зүйл байна.

УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбат: Элчин сайдын яам, консул ихэнхдээ хоёр гол чиглэлд байгуулагддаг. Сүүлийн үед л ойгомжгүй болчихоод байгаагаас биш. Арабын Нэгдсэн Эмират улсад элчин сайдын яам байгуулна гэхээр сонин тоо гараад байгаа юм. Импорт нь 2.8 сая ам.доллар, экспорт нь 438 мянган ам.доллар гэж байна. Бид хаа явсан газраа алдаатай наймаа хийдэг. Наймаа хийж чаддаггүй. Энэ тооноос харахад импортын хэмжээ улам нэмэгдээд экспорт өсөх ямар дүгнэлт хийсэн бэ. Эмиратын импортолж авдаг бүтээгдэхүүн нь юу юм. Шонхрын наймаа юм уу, махны наймаа юм уу. Ер нь нийт элчин конслуудаас ашиггүй, татан буугдах консул бий юу. Татан буугдах тухай ерөөсөө ярьдаггүй. Болж өгвөл консул байгуулаад л тэнд дипломатчид суулгаад, хэдэн гэр бүлийг тэжээх нь бодлого юм шиг явсны олон жилийн уршиг дипломатчдын хар тамхины наймаагаар илэрсэн. Эмиратад шинээр байгуулах консулын зардлыг харахад жилийн 440 сая ам.долларын зардалтай. Бид илүү эдийн засгийн үр ашигтай худалдаа хийж чадахгүй л юм бол консул байгуулахын ашиг нь юунд байгаа юм. Импортыг элчин байсан байгаагүй хийж чадна шүү дээ.

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар: Элчин сайдын яам байгуулж байгаа нь худалдааныхаа харилцааг өргөжүүлмээр байгаа юм. Одоолгийн нөхцөл байдал яг таны хэлсэн шиг л байна. Бид үүнийг голж байгаа. Харин Эмират улсын хувьд үр ашгийг өсгөх боломж бий. Улс бүрээр нь аваад үзэхэд ийм боловч нийтээр нь бодоод үзэхэд бид ашигтай худалдаа хийж байгаа. Тухайлбал, 2018 онд 7 тэрбум ам.долларын экспорт хийж, 5 тэрбум ам.долларын импорт хийсэн. Тухайлсан орнуудаар нь аваад үзвэл алдагдалтай байгаа нь үнэн. Тиймээс бид экспортынхоо хэмжээг нэмэгдүүлэх ёстой. Экспортын хамгийн тохиромжтой худалдаа бол мах.

Б.Лхам