УИХ дахь эмэгтэй гишүүд хамтран “Архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах” хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг Төрийн ордонд хийлээ. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн М.Оюунчимэгтэй ярилцсанаа хүргэе.

-Хуулийн төсөлд ямар агуулга нэмж оруулахаар тусгаж байгаа юм бэ?

-Эрүүлжүүлэгдсэн 82 мянган хүний судалгаа хийж үзэхэд 80.8 хувь нь тодорхой эрхэлсэн ажилгүй, 55 хувь нь гэртээ архидаж байгаад эрүүлжүүлэгдсэн хүмүүс байна. Тиймээс Засгийн газрын хувьд иргэдийг ажилтай, завгүй байхад зориулж бодлого гаргах чухал байна. Хоёрдугаарт, архины зохистой хэрэглээг бий болгох зүйл зайлшгүй хэрэгтэй байна. Архины зохистой хэрэглээг бий болгож чадсан улс орнуудын жишээнээс харахад архи борлуулах цэг, цаг спиртийн агууламж их, багаас шалтгаалан татвар тогтоох зэргийг хуулиар зохицуулж өгчээ. Хэрэв хуулиа биелүүлэхгүй бол тодорхой арга хэмжээ авдаг. Ийм байдлаар архидан согтууралттай тэмцэж чадсан, үр дүнд хүрсэн олон улс орон байна.

-Архи, согтууруулах ундааны цэг олширч байна. Энэ асуудлыг нэн тэргүүнд цэгцлэх ёстой юм шиг?

-Тийм. Нийслэл 1.2 сая хүн амтай. Гэтэл 6000 орчим архи зарах зөвшөөрөлтэй газар байна. Үүний 95 орчим хувь нь мини маркет, хүнсний дэлгүүрүүдээр худалдаалагдаж байна. Хяналтгүй болчихсон байна гэсэн үг. Харамсалтайгаар амиа алдсан охины хойд аав нь байнгын архи уудаг байсан. Архи уух бүртээ эхнэр, хүүхдээ зоддог байх жишээтэй. Япон улсад гэхэд нэг дэлгүүрээс олон удаа архи авахад энэ хүн яагаад архи байнгын худалдаж аваад байна гэдэг дээр анхаарч зарахгүй гэдэг жишээ бий. Манай улсад тийм зүйл байдаггүй. Мөнгө нь л байхад өгөөд л байдаг. Зарж байгаа архи нь хямд. Дээр нь хэний ч мэдэхгүй марктай. Хаана үйлдвэрлэсэн нь ч мэдэгдэхгүй ийм архи байдаг.

-Архи, согтууруулах ундаагаар үйлчилдэг цэгүүдийг хэрхэн хяналтад оруулж, зохицуулалт хийх вэ?

-Орон нутагт 3000 хүн ам тутамд нэг, нийслэлд 5000 хүн ам тутамд нэг архи борлуулах цэг байя гэсэн санал тусгасан. Дэлхийд хүн ам, амьжиргааны түвшингээс нь шалтгаалж борлуулах зөвшөөрөл өгдөг. Гэтэл манайд эсрэгээрээ байна. Аж ахуйн нэгжүүдээ дарамтлах, архи зарахыг нь хориглож байгаа асуудал огт биш. Гол нь соёлтой хэрэглээг бий болгохын тулд хуульчлах шаардлага байгааг бүх талын судалгаа харуулж байна. Хүчирхийллийн 80 орчим хувь нь архинаас хамаарч бий болж байна шүү дээ.

-Улс хүүхдүүдээ яаж хамгаалах вэ. Ямар гарц, шийдэл байна вэ?

-Хүн бүр л хариуцлагатай байх ёстой. Өнгөрсөн дөрвөн жилд хүүхэд хамгаалалтай холбоотой асуудалд мэргэжлийн хүмүүстэй нь ажиллаж, хороон дээр анхан шатны хамтарсан багуудтай судалгаа хийж үзэхэд олон шалтгаан байгаа нь харагдсан. Нэгдүгээрт, төрийн хүүхэд хамгааллын систем хүчтэй байх ёстой. Хамтарсан багийг чадваржуулах, чадавхтай болгомоор байна. Гэр бүлийн хүчирхийлэлд, хүүхэд хамгаалалттай холбоотой асуудлаар хамтарсан баг ажиллана гээд заагаад өгчихсөн хэрнээ хүний орон тоо, санхүүжилт хангалтгүй. Нэг хүүхдийн байцаагч 20 мянган хүний хойноос гүйдэг. Тэгсэн хэрнээ цагдаагийн байгууллагад хүүхдийн хүчихийлэл, урьдчилан сэргийлэхтэй холбоотой нэг ч төгрөгийн төсөв байхгүй.

Улмаар миний бие санаачилга гаргаж, ажлын хэсэгт нь багтаж бусад гишүүдтэй хамтран хүүхэд хамгааллын мөнгийг танаад оруулаад ирж байхад нь 2017 онд 1.2 тэрбум, 2018 онд 6.4 тэрбум, 2019 онд 8 тэрбум төгрөгт хүргэсэн. Энэ төсвийг Гэр бүл, хүүхэд, залуучуудын хөгжлийн газарт шилжүүлдэг. Төсөв зорилтот бүлэгтээ хүрч чадаж байна уу гэдэг нь асуудалтай. Тиймээс төсвийг хэрэгтэй газар нь хуваарилах, хяналт тавих чухал байна.

-Гэр бүлийн хүчирхийлэл ихэвчлэн далд үйлдэгддэг. Иргэдийн хувьд хаана, хэнд хандах, өөрийгөө хэрхэн хамгаалуулах мэдлэг, мэдээлэл дутмаг байх шиг. Мөн мэдээллээ гэхэд хэсэг хугацаанд саатуулагдан гарч ирээд дахин дарамталдаг. Үүнээс үүдэн мэдээлэхгүй нуух нь бага байна уу гэж ажиглагдаж байна?

-Хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдүүдийн талаар судлаад үзэхээр ихэнх нь хойд эцэг, эхдээ хүчирхийлүүлж байна. Улмаар гэр бүл доторх хүчирхийллээ нуудаг. Мэдээлсэн хүний нууцлалыг мэдчихээд эргээд нөгөө хүнээ дарамталдаг. Дарамтад өртөхгүйн тулд багш нь, хажуу айл нь, ээж нь нуучихдаг. Гэтэл энэ нь эргээд хүүхдийг үхэлд хүргэж байна. Тиймээс энэ асуудлыг хуульчлах зайлшгүй шаардлагатай гэдгийг харуулж байна.

-Удахгүй ирэх оны төсвийг хэлэлцэж эхэлнэ. Хүүхэд хамгааллын чиглэлийн төсөв мөнгийг үр ашигтай зарцуулах, нэмэгдүүлэх боломж бий юу?

-ХЗДХ-ийн сайдтай ярилцаж, нэмэгдүүлэх талаар тусгасан. Төсөв дээр Засгийн газарт асар их эрх өгсөн. Тиймээс төсөв хэлэлцэх үеэр хүүхэд хамгааллын чиглэлийн төсвийг зайлшгүй нэмэгдүүлж оруулж ирэх ёстой гэсэн саналаа тусгачихсан байгаа.

Б.Лхам