УИХ-ын гишүүн Т.Энхтүвшингээс зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Төсвийн алдагдлыг 2.1 их наядын алдагдалтай оруулж ирсэн. Урьдчилсан тооцооллоор 2024 он хүртэл төсвийн алдагдлыг 10 их наяд гаруй төгрөг байхаар тооцоо гарч. Гишүүд төсвийн алдагдлыг бууруулах тал дээр хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Тийм. Гэхдээ энэ удаагийн төсөв орлого нэмэгдүүлсэн өөдрөгөөр харсан төсөв. Учир нь Гашуунсухайт- Тавантолгой чиглэлийн төмөр зам ашиглалтад орно. Мөн Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам ашиглалтад орно. Тэгэхээр ганц автомашин нүүрс тээвэрлэх биш төмөр замаар нүүрс тээвэрлэх бололцоотой болж байна. Дээр нь Эрээн хотоор дамжуулан нүүрс тээвэрлэх, босоо тэнхлэгээр холбогдож байгаа учраас ОХУ болон европын орнууд руу тээвэрлэх боломжттой болж байгаа юм. Тиймээс орлогыг нэмэгдүүлж, эдийн засгийг тэлсэн нь зөв гэж харж байна. Дэлхий нийтэд дэгдсэн коронавирустэй холбогдуулан бүх зүйлээ агшаагаад сургууль, цэцэрлэг, эрүүл мэндийн салбартаа оруулах хөрөнгө оруулалтаа багасгаас улс орон хөгжихгүй шүү дээ.

-Танай аймагт хэчнээн төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдэхээр туссан бэ?

-Дорноговь аймгийн хувьд өөр. Өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлдэг онцлогтой. Энэ удаад улсын төвлөрсөн төсвөөс дөрвөн объект 2021 онд эхлүүлнэ. Бусад объектыг орон нутгийн орлогыг нэмэгдүүлж, сургууль, цэцэрлэгийнхээ засвар, дотуур байр, зам талбайн асуудлаа шийднэ.

-Төмөр зам ашиглалтад орсноор өдөрт хэчнээн цуваа гарах боломжтой гэж харж байна вэ?

-Төмөр зам тавьсан нь нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлэх гэж л тавьж байгаа гол зорилготой шүү дээ. Өдөрт 1500 машин гарч байгаа. Тэгвэл төмөр замын ажил дууссанаар өдөрт 12, 13 цуваа гарах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, 720 вагон урагшаа гарах боломжтой болно гэсэн үг. Энэ хэмжээгээр нүүрсний экспорт нэмэгдэхээс гадна төмөр зам олон жил хэрэглэгдэнэ. Эко, байгаль орчинд ээлтэй. Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам гэхэд ирэх оны нэг, хоёрдугаар сард ашиглалтад орох гэж байна. Үүгээр нүүрс тээвэрлэгдэж Эрээн хот руу гарна. Урд хөршийн эдийн засгийн өсөлт 4.3 хувьд хүрсэн байна лээ. Тиймээс манай улсын эдийн засаг нэмэгдэх байх гэж өөдрөгөөр харж байна.

-Ирэх оны эдийн засгийг ОУВС-аас 6.4 хувийн өсөлттэй байна гэж урьдчилан тооцож байгаа юм байна лээ. Манай улс бол арай өөдрөгөөр харж байгаа. Таныхаар энэ хэмжээнд хүрнэ гэж тооцож байна уу?

-Тийм. Нүүрсний экспорт нэмэгдэхтэй холбогдуулан эдийн засгийн өсөлт сайжрах болов уу гэж харж байна.

-УИХ дээр 1 тэрбум ам.долларын зээлийн асуудал яригдаж байгаа юм уу. Экспортоп гаргах нүүрснийхээ мөнгийг урьдчилж авахаар ярьж байгаа. Дэлхийн зах зээлийн бага мөнгөөр арилжаалснаар нүүрснээс ямар ч ашиг гарахгүй гэж зарим гишүүд ярьсан?

-Мэдэхгүй байна. Гэхдээ хямралын үед эдийн засгаа тэлэх нв хамгийн зөв арга. Хямралын үед харин ч төмөр зам, авто зам зэрэг дотооддоо бүтээн байгуулалтаа нэмэгдүүлэх ёстой гэж боддог. Ингэж байж олон аж ахуйн нэгж ажил, орлоготой байна.

-Малын хөлийн татвар тогтоох асуудал яригдаж байгаа. Та хувь гишүүнийхээ хувьд татвар тогтоох шаардлагатай гэж үзэж байна уу. Юу гэж харж байгаа вэ?

-Татвар тогтоох нь зөв. Дорноговь аймаг гэхэд говийн газар. Малын хөлийн татвартай байх ёстой. Малчид өөрсдөө татвартай болохыг хүсэж байгаа.

-Нэг ижил татвартай байх нь зөв үү, эсвэл ялгамжтай тогтоох нь зөв үү?

-Ялгамжтай тогтоох нь зөв. Тухайлбал, газар тариалан, говийн бүс, хангайн бүс, талын бүсэд өөр өөр тогтоох ёстой. Малын хөлийн татварын УИХ гэхээс илүү аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн ИТХ нь иргэдээсээ санал авч, хэлэлцүүлэг явуулж өөрсдөө тогтоох хэрэгтэй. Харин татвараас орж ирсэн орлогоор бэлчээрийнхээ ус хангамж, үйлдвэр угсааг нь сайжруулах зэрэг дээр тухайн ИТХ өөрсдөө захиран зарцуулах нь зүйтэй. Ер нь бол сум, орон нутгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлнэ гэж ярьдаг. Орон нутгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлнэ гэж байгаа бол татвар тогтоох, хураах, захиран зарцуулах эрхийг нь өөрсдөд нь өгөх ёстой.

Б.Лхам