Үндсэн хуулийн Цэц дунд суудлын хуралдаанаараа Монгол Улсын Их хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.2.1 дэх заалтад Зөрчил болон гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл хэргийн болон зөрчлийн газарт нотлох баримттай нь баривчилснаас бусад тохиолдолд Сонгуулийн ерөнхий хорооны зөвшөөрөлгүйгээр  нэр дэвшигчийг баривчлах, цагдан хорихыг хориглохоор зохицуулсан нь Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн эсэх маргааныг хэлэлцсэн.

Уг хуралдаанаар нэр дэвшигчийн үйл ажиллагааны хууль зүйн баталгаа болох дээрх зохицуулалт нь мэдээлэлд дурдсан үндэслэлийн хүрээнд Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан хууль дээдлэх болон шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат бус байдлын зарчмыг хөндөөгүй байна гэж үзэж, холбогдох дүгнэлтийг гаргасан билээ. Өөрөөр хэлбэл, нэр дэвшигчийг СЕХ-ны зөвшөөрөлгүйгээр баривчлах, цагдан хорих, эрүүгийн хэрэг үүсгэх хориотой гэсэн үг. Гэтэл 2020 оны УИХ-ын  сонгуулиар нэр бүхий зургаан нэр дэвшигчийг Сонгуулийн тухай хуулийг зөрчин УИХ-д нэр дэвшиж байх үед нь шүүхээс цагдан хорьсон. Сонгуульт хугацаанд нь хорьсон дээрх нэр дэвшигчдээс ганцхан Ж.Эрдэнэбат ялалт байгуулж чадсан ч харамсалтай нь, шүүх тухайн үед Сонгуулийн хуулийг ноцтой зөрчсөн байдаг. Тиймдээ ч Олон улсын парламентын холбооноос Монгол Улсад хэрэг үүсгэн шалгахаар болж, өөрөөр хэлбэл, хориг арга хэмжээ авах нөхцөл байдал үүсчээ.

Үндсэн хуулийн Цэц ийнхүү маргаан үүсгэж, дунд суудлын хуралдаан хийж, Сонгуулийн тухай хууль Үндсэн хуульд нийцсэн гэсэн шийдвэр гаргасан учир УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулийн 35.2 гэсэн заалт хүчинтэй хэвээр үлдэж байна гэсэн үг юм. Ингэснээр нэгд, Сонгуулийн хууль зөрчсөн шүүгч нарт хариуцлага хүлээлгэх боломжтой болж байна. Мөн тухайн нэр дэвшигчдийг эрүүгийн хэрэгт буруутган шүүсэн үйл явц хуулийн зөрчилтэй болсон гэж үзэж болохоор байна.

Хэрэв ҮХЦ-ээс Сонгуулийн тухай хуулийн 35.2.1 заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэсэн шийдвэр гаргасан бол цаашид нэр дэвшигчдийг хэзээ ч бариад хорьж магадгүй нөхцөл байдал үүсэхээр байв. Тэр утгаараа ҮХЦ оновчтой шийдвэр гаргасан гэж дүгнэж болох аж. Тодруулбал, 2020 онд зургаан хүнийг хорьсон ч энэ гажуудал цааш үргэлжилбэл, 2024 онд хэдэн зуун нэр дэвшигчийг ч хорих магадлалтай болох байсан билээ. Тиймдээ ч Ж.Эрдэнэбат нарын хэргийг шүүсэн Сүхбаатар дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Х.Идэрт хариуцлагын асуудлыг ярих боломжийг ч Цэцийн энэхүү шийдвэр нээж өгч байна.

У.Тэргэл