“Өвчин хэлж ирдэггүй хийсч ирдэг” хэмээн монголчууд ярьдаг. Үнэхээр энэ үнэн үг. Нэлээн хэдэн жилийн өмнө хажуу айлын эгч маань сүрьеэгээр өвчилсөн юм. Гялалзаж явдаг айлын эгч жилийн дотор л мах шөл нь шуугдаж, цаанаа нэг шаналангуй явах болсон. Ээж маань түүнийг гялалзаж явдаг хүн юмсан. Турж эцээд ойрдоо горьгүй харагдана. Сайхан хүнийг өвчин явуугаараа идчих юм даа хэмээн шогширно. Үнэхээр ээжийн хэлснээр түүнтэй таарахад нүднийх нь гал буурсан харагдаж билээ.

     Тухайн үед би энэ хүн цэвэрч байж яагаад ийм өвчнөөр өвчилсөн юм болоо гэсэн хүүхдийн гэнэн бодлоор бодож байсан. Яагаад ч юм бэ тэр үед хүмүүс сүрьеэтэй гэхээр жийрхэж сэжиглэдэг байв. Айлын эгч оношоо дуулснаасаа хойш нэг л жожиг хүн амьтантай уулзаж харагдах нь цөөн болсон. Хүний хөлнөөс хол, байнга инээмсэглэж явдаг байсан нь гэнэт л түүнээс яваад өгсөн. Хааяадаа хүүхэдтэй нь тоглодог миний хөг ч өнгөрөв. Охин нь гэрээсээ гарах нь багасаж сургууль гэр гэсэн маршруттай болсон. Өвчин гэдэг баяр баясалтай гэр бүлийг ч хүртэл өөрчилдөг юм билээ. Манайх ч тэндээс нүүсэн. Хожим нь оюутан болоод автобусанд айлынхаа эгчтэй таардаг юм байна. Нэлээн махалчихсан өнгө оржээ. Урьдын хэвээр нүд нь гялалзаж намайг том болсныг гайхна. Нэлээн олон буудал явсан тул айлын эгчтэй тухтай нь аргагүй хуучилж билээ. Эгч нь анх сүрьеэтэй гэдэг оношыг дуулаад юмаар цохиулаад авах шиг л болсон. Хэдэн хүүхдээсээ ингээд л явдаг юм байна. Ханиа алдаад зовсон надад бурхан яасан хатуу хандана вэ гээд эхэндээ “дээшээ тэнгэр хол доошоо газар хатуу” л явлаа. Харин надад сайн эмч таарсан. Энэ өвчин 100 хувь эдгэнэ. Ингэж сэтгэлээр унаж болохгүй шүү. Хэдэн хүүхдээ бодно оо гэдэг юм. Би сар орчим дотроо уйлж явсан даа. Миний энэ байдал хүүхдүүдийг минь их зовоосон. Охин маань яг үнэндээ хоолноос гарсан шүү. Орой болгон ээжийнхээ төлөө долоон бурханд сүү өргөнө гээд гардаг байлаа. Энэ тоолонд элэг эмтэрч би ямар ч байсан эдгэж хүүхдүүдээ энэ шаналалаас салгана гэж бодож билээ. Би ганцаараа энэ өвчнөөр өвдөөгүй шүү олон мянган хүн тэмцэж эдгэсэн гээд шүдээ зуусан. Хамгийн түрүүнд би биеийнхээ дархлааг сайжруулахад анхаарсан. Аль болох эрүүл агаарт гарч хүүхдүүдээ халдаахгүйн тулд ариун цэврийг ягштал сахисан даа. Өвчнөө судалсан. Хүмүүсийн эдгэсэн түүхийг нэг бүрчлэн уншсан. Хүний биеийн аль нэг эрхтэнд нь сүрьеэгийн бактери идэвхгүй хэлбэрээр байж байдаг юм билээ. Идэвхгүй байгаагийн гол учир нь тухайн хүний дархлаанд дарангуйлагддаг юм байна. Харин дархлаа нь суларчихвал нөгөө идэвхгүй байсан сүрьеэгийн бактери чинь сэргэж сүрьеэгээр өвчилдөг юм гэдгийг олж мэдсэн. Гол нь амьсгалын замаар халддаг гэдгээс л тухайн үед их цэрвэж байлаа. Ерөнхийдөө хүүхдүүдээсээ өөрийгөө тусгаарласан. Эдгэж ийм дайтай яваа маань эмчилгээгээ таслахгүй эмчийн зөвлөгөөг ягштал мөрдсөнийх юм. Дээр нь сэтгэлээ чангалж яагаад би энэ өвчнөөс салахгүй юм гэж өөртөө “тангараг” өргөснийх. Ардын аргыг ч хэрэглэсэн. Өлөнгөө ч уусан даа. Энэ айхтар өвчнөөс хүүхдүүд маань л намайг аварсан. Нулимстай нүдээр бүлтэлзэх үрсээ хараад эх хүн орхиж явахгүйн төлөө тэмцдэг юм билээ гэж айлын эгч ярьж билээ.

    Үнэндээ хүмүүсийн дунд нийгмийн өвчин хэмээн нэрлэгдсэн сүрьеэ өвчнөөр дэлхийн хүн амын гуравны нэг нь өвчилж байна гэсэн судалгаа бий. Манай улс сүрьеэгийн өвчлөлөөр нэлээн дээгүүрт яваа. Тиймээс 2015 он гэхэд сүрьеэгээр өвчлөх хүний тоог 100 мянган хүн тутамд 150, харин нас баралтыг 100 мянган хүн тутамд 15 болгож бууруулахаар ажиллаж байгаа. Сүрьеэ дотроо уушгины, ясны гээд олон янз байдгаас манай улсад хамгийн элбэг тохиолддог нь уушгины сүрьеэ юм. Гэхдээ уушгины сүрьеэ өвчин дотроо халдвартай, халдваргүй гэж хоёр янз байдаг аж. Сүрьеэ өвчний халдвар авсан ч насан туршдаа түүгээр өвчлөхгүй хүн байж болох талтай гэнэ. Үнэхээр дархлаа сайтай бол та хэзээ ч энэ өвчнөөр өвдөхгүй юм байна. Манайд 15-50 орчим насныхан сүрьеэгээр өвчилж байна гэсэн судалгаа бий. Ид хийж бүтээх насандаа нийгмийн өвчнөөр өвчилсөн хүн үүнийг уншиж суугаа бол манай айлын эгч шиг сэтгэлийн хаттай байж өвчнөө ялан дийлээрэй гэж хэлмээр байна. “Өвчин бол юу ч биш, сэтгэлийн хаттай бол юуг ч ялан дийлдэг юм байна” гэсэн айлын эгчийн үг одоо болтол санаанаас гардаггүй юм.