Бүх цаг үеийн түүхэнд дэлхийн нэгдүгээр дайны үеийн Герман орон хамгийн
их инфляцид нэрвэгдэж байжээ. Тэгвэл өнөө цагт мөнгөний ханш хамгийн
ихээр унаж, ард иргэдийнх нь амьжиргаа доройтсон орнуудыг танилцуулж
байна.
1.
Дэлхийн нэгдүгээр дайны өмнө Германы 4,2 франк 1 доллартай тэнцэж байв.
Гэвч дайны дараа 1 доллар 4,2 триллион Герман франктай тэнцэж байсныг
судлаачид онцолдог. Франц, Германчууд хэдэн зуун мянган цэргээ алдахаас
гадна эдийн засгаа сүйрүүлж орхив. 1918 онд Германд нэг бүтэн талх 0,63
маркийн үнэтэй байв. Хэт өндөр инфляцийн үеэр үнэ 201 000 000 000 марк
болсон юм.
2.
Уул уурхайн баялгаараа дэлхийд эхний 5-д жагсч байсан Африк тивийн
Зимбабве улсын 100.000.000 /100-н сая/ үндэсний мөнгөн дэвсгэрт нь ердөө
3-н ам.доллартай тэнцэж, талх авахын тулд түрдэг тэргээр мөнгөө зөөж
байна.
3.
Аргентинд бутархай зоос алга болж, бүхэл мөнгөөр гүйлгээ хийх нь хэдэн
жилийн өмнөөс ихэсчээ. Аргентины удирдагчид үүнд энгийн ардыг буруутгаж
байгаа гэнэ. Тэдний үзэж байгаагаар иргэд зоосыг хадгалах эсвэл төмөр их
үнэтэй байгаатай холбогдуулан хайлуулж байна хэмээн үзсэн байна. Харин
иргэд улс орноо хангалттай хэмжээний зоосон мөнгө гаргахгүй байна хэмээн
буруутгаж байгаа гэнэ. 2008 онд 500 сая орчим зоосон бутархай мөнгө
гүйлгээнд оруулсан боловч энэхүү асуудал өдөр ирэх тусам хурц болж
байна.
Харин энэхүү бутархай мөнгөний гачигдал автобусны жолооч нарт л сайнаар нөлөөлсөн бололтой. Тэд бүхэл мөнгийг худалдан авч бутархай болгож өгч байгаа ч хэд дахин хямд үнээр худалдан авч байгаа гэнэ.
4. Сири улсад иргэний дайны улмаас инфляци 37 хувиар нэмэгджээ.
Харин энэхүү бутархай мөнгөний гачигдал автобусны жолооч нарт л сайнаар нөлөөлсөн бололтой. Тэд бүхэл мөнгийг худалдан авч бутархай болгож өгч байгаа ч хэд дахин хямд үнээр худалдан авч байгаа гэнэ.
4. Сири улсад иргэний дайны улмаас инфляци 37 хувиар нэмэгджээ.
5.
Өнгөрсөн 2013 онд Энэтхэг улсын рупийн доллартай харьцах ханш 20
хувиар унажээ. Энэ нь сүүлийн 18 жилийн хамгийн өндөр өсөлт юм. Өөрөөр
хэлбэл, Америкт англи хэл сурахаар төлөвлөж 18 мянган рупи цуглуулж
байсан оюутны мөнгө хаанаа ч хүрэхээ байсан тул дахиад хэдэн жил нэмж
мөнгө хураах хэрэгтэй болжээ.
6.
1920-иод он буюу их хямралын он жилүүдэд хөрөнгө мөнгө алдагдаж,
компаниуд ганцхан хоногийн дотор дампуурав. Өч төчнөөн банк эргүүлж
төлөх чадваргүй бизнес болон хүмүүст зээл олгожээ. Бараа бүтээгдэхүүн
буюу худалдагдаж буй бараа таваарын үнэ 1929-1932 онд 45 хувиар буужээ.
7.
1945-1946 оны үед Унгар улс үнийн хөөрөгдөлд маш их өртсөн байна. Энэ
үед бүтээгдэхүүний үнэ 15 цаг тутам хоёр дахин нэмэгдэж байсан
байна.1920-иод оны үед Унгар дэлхийн нэгдүгээр дайны үед ихээхэн хохирол
амссан бөгөөд инфляцид өртсөн нь 1925 оны мөнгөний шинэчлэлийн гол эх
үүсвэр болсон юм. Унгарын кроны оронд алтан пенгёг хэрэглэх болсон нь
тухайн үеийн хамгийн тогтвортой мөнгөний нэгж байсан аж. Харин Дэлхийн
Хоёрдугаар дайны дараа Унгар өөрсдийн хөрөнгөний 40%-ийг алдсан байна.
8.
Өмнөд Суданд 2011 онд өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ 79
хувиар нэмэгдэж, инфляци оргил цэгтээ хүрч байв. Дотоодын орлогын 98
хувийг бүрдүүлдэг газрын тосны экспорт тасарсанаар импортын барааны үнэ
огцом өсчээ.
Сэтгэгдэл (10)