Элэг зүрхийг эмтэлж, эдгэршгүй шарх үлдээсэн 2023 он. Эвийлж, энхрийлж, энгэрийн нараа тойруулж өсгөсөн үрээ үднэ гэдэг "зүрхээ алдаж" буйгаас юуны ялгаа. Хорвоод зовлонгийн шалтгаан, хоосрохын шалтгаан олон бий ч хүн хүнээрээ дутаж явахын жиндүү хайруу нь халшрам билээ.
800 хэмийн халууныг ч сөрөн тэмцэхээр гэрээсээ гарахад хувцас хунарыг нь дөхүүлж, галын машины дуут дохио алсартал цонхоор ширтэн зогсдог хүү нь өнөөдөр эзгүй байна. Тэр дуут дохио цастай, бороотой, шуургатай, түймэртэй өдрүүд битгий хэл, жир хоромд ч хангинасаар байхад "гал сөнөөгч хүү" нь өнөөдөр эзгүй л байна. Амины ганц хүүгээ нэг л өдөр алдчихсан эцэг эх хоёр цаагуураа нурж, сөхөрч явааг "ээ дээ" мэдрэх хүн ховор л шүү дээ. Гал сөнөөгч болсонд нь халаглавч, гансартал санавч хүүгийнхээ аварсан 80 зүрхний хэмнэлээр уй гунигаа дарж яваа хүн бол Д.Эрдэнэбаатар юм. Гэлээ гэхдээ энэ бол түүний хэлсэн үг л болохоос нулимсанд хэлж амжаагүй үнэн олон.
20 гаруй жил үхэл амьдралтай зэрэгцэн гүйсэн бэлтгэл хурандаа ганц хүүгээ хэцүү албанаасаа тойруулж чадаагүйдээ эмтэрч, элэгдэж суугаа гэж бодоход зангирмаар. Алба хаагчдаа оволзсон гал руу орох болгонд эсэн энх гарч ирээсэй гэж залбирдаг дарга, өөдөөс исгэрэх улаан галыг унтрааж байж л амардаг аврагч, гэлээ ч гэртээ ороод л эгэл аав, эмтэрдэг хүн.
Д.Эрдэнэбаатарын хүү Э.Энхболд агсан хорвоод мэндлэхдээ л гал сөнөөгчийн амьдралтай танилцсан нэгэн. Түүнийг төрөхөд аав нь түргэн цугларалтын дохиогоор ажиллаж байсан гэдэг. Өсөх насанд нь ч тэднийх Төв гал командын дэргэд байж. Гал сөнөөгчдийн дунд хүн болж, гал сөнөөгчидтэй мөр зэрэгцэн тэмцсэн 27 настай, идэр залуухан зүрх байлаа, тэр.
Та бүхэн санаж байгаа биз ээ. Одоогоос хоёр жилийн л өмнө. Хан-Уул дүүргийн “Сутай” хотхонд гал гарч, долоон хүн амиа алдсан шимшрэм үйл явдал болсон билээ. Амь хохирогчдын зургаа нь оршин суугч байсан бол нэг нь албан үүргээ гүйцэтгэж явсан онцгой байдлын алба хаагч Эрдэнэбаатарын Энхболд байсан юм. Тэрбээр БНСУ-д хос мэргэжил эзэмшиж, Гал унтраах, аврах 14-р ангид ажиллаад зургаан сарын хугацаа л өнгөрч байсан гэдэг. Элэг бүтэн байсан амьдрал нүд ирмэхийн зуур эмгэнэлээр эдгээж болохгүй шарх, дүүргэж болдоггүй цээж болно гэж хэний санаанд байх билээ дээ.
Үлдэж хоцорсон ар гэрийнхэн нь хүүгээ болон амь эрсэдсэн алба хаагчдын дурсгалыг хүндэтгэн гал унтраах хөдөлмөр хамгааллын хувцас, компьютерийг ангид хүлээлгэн өгсөн нь мөн л саяхан. Д.Эрдэнэбаатар нэгэн яриандаа "Гал сөнөөгчөөр ажилд ороод хоёр дахь гараан дээрээ анхныхаа галын дуудлагад явсан. Одоо бодоход л маш их айсан болохоор тэр л хамгийн том гал байж. Зуслангийн байшин шатсан дуудлага байсан. Тэр үед цэргээс ирээд удаагүй байсан болоод ч тэр үү, айдас арилаагүй байсан шиг байгаа юм. Яагаад ч юм гал дотор ганцаараа байгаа юм шиг санагдаад байсан" гэж хуучилжээ.
Гал сөнөөгчид ийм л айдсаа даван гарч, хүний амь аврахаар, үүргээ гүйцэтгэхээр буцлам халуун руу гүйн ордог.
"Гал болгон айдастай" гэдэг түүний үг үнэн. Өөрийгөө л бодсон айдас өрөөлийн олон хүүхдүүдийг үрэгдчих вий гэх айдсаар солигдсон жилүүд Д.Эрдэнэбаатарынх. Тэр албаныхаа хатуу бэрхийг мэддэг болохоор, гал хэчнээн халууныг мэддэг болохоор хүүгээ хэрхэн үдсэн тухай төсөөлөхөд ч хүнд. Өнөөдөр Монгол Улсад одоо л онцгой байдлын алба хаагчдыг онцгойлон үздэг болох гэж. Өчнөөн амины дараа, өчнөөн нулимсны хойно шүү дээ. Дөнгөж сая л хуулиа өөрчилж, алба хаагчдын нийгмийн амьдрал, албаны хангамжид санаа тавьж байгаа. Гэтэл үүнээс өмнөх бүхий л амь өнөөдрийн эргэлтийг мэдэрч чадсангүй.
Тэд эх орондоо амиа өгсөн ч эх орон буцааж юу ч өгөөгүй. Зөвхөн эмгэнэлийн үгтэй урт гашуудлын мөрт л дурайн үлддэг. Хүний хүүг алаг үзэхгүй, хүний зовлонг хэмжиж жинлэхгүй энэрэнгүй ард түмэн байх сан. Эргэн харж бүгдийг нь тэвэрдэг өгөөмөр уужим сэтгэлт хүмүүс байх сан. Бас хэнийг ч орхидоггүй хуультай байх сан.
Онцгой байдлын байгууллагын төлөө Д.Эрдэнэбаатарын хийсэн зүйл олон. Тэр ном хүртэл орчуулж хэвлэн гаргахад оролцож, бодлогын түвшинд зүтгэж яваа. Эцэст нь өөрийн үр нь хүний төлөө явад хорвоог цэл залуудаа орхино гэж хэн бодох вэ. Хүний л адил үрдээ сайн сайхныг ерөөж, зам нь дардан байгаасай л гэж хүснэ.
Өдгөө үүргээ гүйцэтгэж яваад амиа алдсан алба хаагчийн ар гэрт орон сууц олгодог болов. Энэ нь тэдний зовлонг нимгэлэхгүй бас золиосыг мартуулахгүй. Гэлээ ч бусдын амийг аврахын төлөө зүтгэж явсных нь, амьдралын төлөө тэмцэж явсных нь, амьдарсных нь бодит мөр болж үлдэх нь гарцаагүй. Нулимсанд, уй гунигт шинэ, хуучин гэж үгүй. Бүгдийн гунигийг, ачааг тэнцүүхэн хөнгөлдөг төр байгаасай л гэж хүссэн юм.
Д.Жаргал
