Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн өнөөгийн нөхцөл байдал тун хангалтгүй гэмээр түвшинд байна. Учир нь манай тогтолцоо үйлдвэрлэлийн осол, гэмтэлд өртсөний дараах буюу алдагдал өндөртэй нөхцөлд голчлон төвлөрдөг. Түүнчлэн ажлаас шалтгаалсан осол, гэмтлийн бүртгэл мэдээлэл тодорхойгүй, мэргэжлээс шалтгаалах өвчин (МШӨ) буюу хожим илэрдэг өвчлөлийг анхаарлын гадна үлдээсээр иржээ. Тэгвэл энэхүү байдлыг засах үүднээс эхлэн Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам болон ХАБЭМТ-өөс тогтолцооны шинэчлэлийг өнгөрсөн оноос хэрэгжүүлж эхэллээ. Монгол Улсын эдийн засаг 2000 оноос жил бүр тогтмол өссөөр байна. Энэ өсөлт 2024 онд 80 их наяд төгрөгт хүрч, дөрвөн жилийн өмнөхтэй харьцуулахад хоёр дахин нэмэгдсэн. Эдийн засгийн бүтцээр хөдөө аж ахуй, уул уурхай, олборлолт, үйлдвэрлэл, барилга, үйлчилгээ дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг үндсэндээ бүрдүүлж иржээ. Тухайлбал, өнгөрсөн онд ДНБ-ий 7.3 хувийг хөдөө аж ахуй, 10.7 хувийг үйлдвэрлэл, барилга, 27.2 хувийг уул уурхай, олборлолт, 44.1 хувийг үйлчилгээ тус тус эзэлжээ. Тэгвэл эдгээр салбараас уул уурхайн салбар нийт ажиллагсдын тоогоор бага хувийг эзэлдэг хэдий ч МШӨ-ий тоогоор хол тэргүүлж байна.
Нас барсан тохиолдлын тоо өндөр
Манай улс бусад улсуудтай харьцуулахад 2023 онд үйлдвэрлэлийн ослоор нас барсан тохиолдол өндөр байна. Тухайлбал, Герман, Австрали, Малайз, Тайландтай харьцуулахад ослын тохиолдол 1000 ажилтан тутамд бага буюу 0.3 бүртгэгдсэн. Тэгвэл нас барсан тохиолдол үүнээс 15 дахин өндөр байна. Үүний шалтгааныг мэргэжлийн байгууллагууд бүртгэл дутуу хийгддэгтэй холбоотой гэж үздэг. Иймээс бодит бүртгэл хийгдэхэд дээрх үзүүлэлт өсөх магадлалтай юм. Өнгөрсөн онд ослын тохиолдол 0.5 хувь, нас барсан тохиолдол 6.6 хувь болж өссөн гэдэг харамсалтай статистикийг Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн төв (ХАБЭМТ)-өөс тооцоолон гаргажээ. 2024 онд мэргэжлээс шалтгаалах өвчлөлийн шинээр бүртгэгдсэн тохиолдол өсөх дүр зурагтай байгааг ХАБЭМТ мэдээлж байв. Үүн дээр нэмж бүртгэлийн мэдээлэл хангалтгүй байдаг учир бодит тоон мэдээлэл гарсан тохиолдолд өвчлөлийн хүрээ нэмэгдэх магадлалтайг хэлж байв. Тэгвэл дээрх мэдээлэл өнгөрсөн жил статистикаар батлагдсан. 2024 онд МШӨ-ий тоо 86 болж 11 жилийн дунджаас өссөн байна.
Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний бүртгэлийн харьцуулалт
Улсын хэмжээнд үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалах өвчлөлийн тохиолдлын бүртгэл дутуу хийгддэг, МШӨ-ийг эрт үед илрүүлж, хөдөлмөрийн чадвар алдагдлаас сэргийлдэггүй, МШӨ-ий статистикийг олон нийтэд мэдээлдэггүй тухай салбарын мэргэжилтнүүд хэлдэг. Үүний учир нь ажил олгогч ажилтны даатгалыг хийдэг боловч ямар нэг осол, гэмтэл гарсан тохиолдолд даатгал хариуцдаггүй. Ажил олгогч зардлыг гаргадгаас үүдэн ослын бүртгэлийг хийдэггүй байх тохиолдол өндөр байх боломжтой аж. Харин өнгөрсөн жилээс үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлогын бүртгэл мэдээллийг шинэчилсэн байна. Шинэчлэлийн үр дүнд өмнө нь цаасаар тухайн ажилтны мэдээллийг Нийгмийн даатгал руу илгээдэг байсан бол нэмж цахим хэлбэрээр бүрдүүлдэг болжээ. Үүнээс үүдэн бүртгэлийн тоо харьцангуй бодитой болсон. Цаашид ийм төрлийн ахицыг шинэчлэлийн хүрээнд хийхээр зорьж байна. Монгол Улс үйлдвэрлэлийн ослын тохиолдлыг хангалттай хэмжээнд бүртгэхгүй байна. Иймээс 2024 онд ХАБЭМТ-ийн судлаачид Монгол Улсыг ХБНГУ-ын осолтой харьцуулж судалжээ. Германыг сонгосон шалтгаан нь хүн ам ихтэй, өндөр хөгжилтэй орны хувьд ослын тохиолдлыг нарийн сайн бүртгэдэг, ослыг хамгийн бага түвшинд байлгах арга хэмжээ авдаг гэдэг үүднээс сонгосон байна. Судалгааны үр дүнд бодит ослын тохиолдол бүртгэгдсэн осолтой харьцуулахад 56-98 дахин өндөр байх магадлалтай гэж гарсан байна.
