Сүүлийн үед хуулийн байгууллагийнхан өөрсдөө гэмт хэрэгт их холбогдох болсон. Тиймээс уг асуудлаар УЕП-ын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албаны дарга Б.Галдаатай ярилцлаа. -ТЕГ-ын гурван ажилтанг танайхаас шалгаж байгаа гэсэн мэдээлэл гарсан. Энэ үнэн үү?
-Ийм асуудал гарсан. Одоогоор шалгаж байгаа. Тиймээс шалгагдаж байгаа хэргийн талаар тодорхой мэдээлэл өгөх боломжгүй. Ер нь алба хаагчид алдаа гаргах тохиолдол байдаг. Тагнуулаас гэхэд л жилд 2-3 ажилтан гэмт хэрэгт холбогддог.
-Тэгээд хэрэг нь хэрхэн шийдэгддэг юм бол. Шүүхээр ял авсан тохиолдол бий юу?
-Одоогоор яг ял авсан алба хаагч алга. Тийм зүйл барагтаа байдаггүй.
-АТГ-аас өнгөрсөн сард НЦГ болон Хэв журмын хэлтсийн нэр бүхий албан тушаалтнууд ХОМ-ээ худал мэдүүлсэн талаар мэдээлж байсан?
-Цагдаагийн дарга нартай холбоотой ХОМ-ийн хэргийг АТГ-аас болон манай байгууллага давхар шалгасан. Шалгах явцад тус дарга нар ХОМ-ээ бөглөхдөө алдаа гаргасан зүйл байсан. Одоо ТЕГ үргэлжлүүлэн шалгаж байгаа.
-Мөн самрын хэрэгт холбогдсон алба хаагчдын хэрэг юу болсон бэ?
-Мөрдөн байцаалтын ажиллагаа үргэлжилж байна. Учир нь хэргийн гол хүмүүс болох хоёр хүнийг бид нэлээд удаан эрэн сурвалжилж байж баривчилсан. Мөн уг хэрэгт холбогдсон зарим нөхөр Хятад улс уруу гарчихаад олдохгүй байгаагаас мөрдөн байцаалтын ажиллагаа удааширч байна.
-Хятадын томоохон бизнесмэн холбогдсон гэсэн?
-Хятадын нэг компанийн захиралтай холбоотой хэрэг бий. Энэ хэргийг шалгаад дуусч байна. Удахгүй шүүхэд шилжүүлнэ. Харин монголчуудтай холбоотойг нь тусгаарлаад прокурорын хяналтад өгөхөд бэлэн болоод байна.
-Ер нь хуулийнхан өөрсдөө гэмт хэрэгт их холбогдоод байх шиг?
-Манай алба тодорхой субьектын хэргийг шалгадаг. Цагдаа болон тагнуул, хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч гээд. Нэг үгээр бол эдгээрийг хэргийн субьектээр нь шалгадаг цорын ганц байгууллага. Эдгээр байгууллагын алба хаагчдын ёс зүйн асуудлаас бусад гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлүүд нь манайд хамаатай. Энэ чиглэлээр шалгаж байгаа хэрэг бол бий. Гэхдээ хэрэгт холбогдож байна гэдэг нь гэм буруутай нь тогтоогдож байна гэсэн үг биш. Түүнчлэн эрүү үүсгэж байна гэдэг нь буруутай нь нотлогдлоо гэсэн үг бас биш. Гагцхүү үүний хар цагааныг дэнсэлж, үнэхээр гэм буруутай эсэхийг нь тогтоон, хариуцлага хүлээлгэх нь чухал. Харин хэрэг үйлдээгүй нь тогтоогдвол нэр төрийг нь цэвэр болгож өгөх ёстой. Анх энэ алба байгуулагдаж байх үед улсын хэмжээнд 100-гаад хэрэг бүртгэгддэг байсан. Харин үүнээс шүүхээр ордог хэргүүд байдаггүй байсан юм билээ. Гэтэл сүүлийн таван жилийн хугацаанд нэг жилийн дотор 500 болтлоо өссөн. Гэхдээ энэ тоо сүүлийн үед нэлээд буурах хандлагатай байгаа.
-Ялангуяа цагдаагийн алба хаагчидтай холбоотой мэдээлэл их гардаг?
-Цагдаа нар хэрэгт татагдах тохиолдол бий. Тэр дундаа энэ салбарынхан эрүү шүүлтийн хэрэгт их холбогдож байна. Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын үед шалгаж байгаа хүнээ айлгаж, дарамталдаг, хууль бус арга хэрэглэж хэрэг хүлээлгэх гэх мэт тохиолдол гарч байна. Ер нь энэ чиглэлийн хэргүүд өсөлттэй байгаа. Үүнд нэгдүгээрт, хуулийн хийдэгдэл нөлөөлж байгаа, цаашлаад эрүү шүүлтийн хэрэг бол зөвхөн хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч хоёрт хамаатай. Гэтэл эрүү шүүлтийн хэлбэрийг Эрүүгийн цагдаа болон эрэн сурвалжлах ажиллагаа явуулдаг субьектууд эрүүгийн хэрэг үүсэхээс өмнө шалгаж байгаа хүнээ айлгаж, дарамталж, сүрдүүлдэг, хүч хэрэглэдэг тохиолод бий. Гэхдээ энэ нь цөөхөн.
-Хууль шүүхийнхэн ер нь ихэвчлэн ямар гэмт хэрэгт холбогддог юм бол?
-Шүүн таслах ажиллагааны эсрэг болон өмчлөх эрхийн, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдох нь тасрахгүй байна. Түүнчлэн аваар ослын болон иргэдийн эрүүл мэндэд халдах гэмт хэрэгт алба хаагчид холбогдох тохиолдол байсаар байна. Энэ бол анхаарал татаж байгаа гол хэргүүд. Ер нь тодорхой хэмжээний хэргүүдэд хууль, шүүхийнхэн холбогдож байна гэдэг нь бид дотооддоо үүний эсрэг ажил зохиох, энэ байдлыг таслан зогсоохын төлөө ажиллах шаардлагатай байгааг л харуулж байгаа юм.
-Сүүлийн үед хэргийг шалгаад прокурорт шилжүүлэхэд прокуророос хэрэгсэхгүй болгодог үйлдэл их гарах болж?
-Хуульчид өөрийн дотоод итгэл үнэмшил дээр тулгаарлаж, аливаа хэргийг үнэлдэг. Тиймээс заавал энэ шалгаад шилжүүлсэн, заавал цааш нь явуулж, ял шийтгэл ногдуул гэсэн үг биш. Түүнчлэн мөрдөн байцаалт явуулсан ажил дээр хяналт тавих нь прокурорын эрх мэдлийн асуудал. Хэрвээ тухайн хэрэг эргэлзээтэй байвал хэрэгсэхгүй болгож болно. Энэ талаар ЭБШХ-д заалт ч бий. Хэрвээ нотлох баримт хангалтгүй, өөрөөр хэлбэл, Эрүүгийн болон ЭБШХ-ийн тайлбар хэрэглэх шатанд эргэлзээ төрвөл яллагдагчид ашигтайгаар шийднэ гэж заасан нь бий. Ийм тохиолдлоор хэрэг хэрэгсэхгүй болж болно. Энэ тал дээр манай албаны тухайд жилд дунджаар 7-8 хэрэг хэрэгсэхгүй болдог. Үүнд олон үндэслэл бий шүү дээ. Өршөөлд хамрагдах, хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан эсхүл тодорхой ажиллагаа явагдсан боловч тухайн хүнтэй холбогдсон хэрэг нь нотлогдоогүй байж болно гэх мэтээр хэрэг хэрэгсэхгүй болдог.
-Гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэдэг үндэслэлээр хэрэг цагаадах тохиолдол их гардаг. Үүнийг хуулийн талаас нь тайлбарлавал?
-Ийм үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгож байгаа асуудал бол мөрдөн байцаагч нарын мэдлэг чадвар хангалтгүй байгаатай шууд холбоотой. Эсвэл ийм үндэслэлээр илтэд прокурор шүүхийн шатанд цагаадах юм уу хэрэгсэхгүй болгож байвал энэ бас л анхаарал хандуулахуйц асуудал мөн.
-Прокурор хувийн ашиг сонирхлын үүднээс зарим нэг хэргийг гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэсэн үндэслэлээр хааж байна гэсэн үг үү?
-Үүнийг үгүйсгэх аргагүй.
Б.Золбоо
