НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх талаар УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь нарын гишүүн хуулийн төсөл боловсруулсан. Уг асуудлаар Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар мэдээлэл өглөө.

-Засгийн газрын хуралдаанаар Татварын тухай хуультай холбоотой зарим зүйлийг хэлэлцсэн гэсэн мэдээлэл байна. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Засгийн газар ойрын хэдэн жил эдийн засгийн бодлогыг зөв явуулахын тулд Татварын багц хуулийг санаачилж өргөн мэдүүлснийг УИХ жилийн дараа баталж өгсөн. Ингэхдээ ААН-дэд очдог татварын дарамтыг бууруулах болон иргэдийн хөдөлмөр эрхлэх, амьжиргааг нь дэмжихэд чиглэгдсэн өөрчлөлтүүдийг багц байдлаар оруулж, шийдсэн. Мөн дэлхийн бусад орнуудын жишгийг ч авч үзсэн.

Энэ хуулийн өөрчлөлтийг хийхийн тулд олон удаагийн хэлэлцүүлэг хийсэн. Хууль батлагдсаны дараа 40 гаруй журмыг олон нийтээр хэлэлцүүлж, ирэх оноос хэрэгжих ажил зохион байгуулсан.

Хамгийн сүүлийн журмыг өнөөдөр Засгийн газрын хурлаар оруулж батлууллаа. Татварын шинэ хууль хэрэгжиж эхлэхэд бэлэн болсон. Харин зарим бизнесмен гишүүдээс шинэ хуулийн төсөл санаачлаад явж байна лээ. Гэтэл энэ нь Татварын багц реформыг хийхэд уялдаагүй байна гэж харж байна.

-НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх боломж бий юу?

-Засгийн газар урт хугацааны турш судалж байгаад татварын бодлогыг УИХ дээр оруулж ирэ, батлуулсан талаар тодорхой хэллээ. Сонгууль дөхөж байна. Бизнес эрхэлдэг гишүүд их байдаг юм байна. Тэдний зүгээс НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх асуудал тавьж байна гэж ойлгож байна.

-НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх асуудал нь улс төрийн шоу болоод өнгөрөх вий гэсэн хардлага байна?

-Сонгуулийн шоу шүү дээ. Дэлхий даяараа харж байсан шоу.

-Эдийн засгийн байдал ямар хэмжээнд байна вэ. Зах, худалдааны төвүүд НӨАТ-ын баримт өгдөггүй. Энэ талаар ямар арга хэмжээ авах вэ?

-Үүнийг засахын тулд Татварын багц хуулийг санаачилсан. Ирэх оноос хэрэгжинэ. Энэ хэмжээгээр татварынхаа бааз суурийг нэмэгдүүлээд явах боломжтой болно. Тиймээс шинэ орчин хэрэгжиж эхэлснээр энэ асуудал буурна.

-Ирэх оны есдүгээр сараас өмнө “Саарал жагсаалт”-аас гарна гэж мэдэгдсэн. Сангийн яам энэ талаар хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Ерөнхий сайд Монгол Улсыг “Саарал жагсаалт”-аас гаргах ажлын хэсэг байгуулж, Сангийн сайд ахлах захирамж гаргасан. Ажлын хэсэгт Тагнуулын ерөнхий газар, ХЗДХЯ, Монголбанк, шүүх, прокурор, АТГ зэрэг байгууллагууд багтсан. Энэ хүрээнд Засгийн газрын хуралдаанаар долоон хуульд өөрчлөлт оруулахаар боловсруулж, батлууллаа. Үүнээс гадна “Саарал жагсаалт”-аас хийх ажлын төлөвлөгөөг боловсруулсан.

Ирэх оны нэгдүгээр сард Бээжин хотод хамтарсан хурал болно. Үүнээс өмнө Монгол Улс тайлангаа өгөх ёстой.

Уг тайланг гаргахад анхаарч ажиллаж байна. Мөн хоёр сард ФАТФ-ын хурал болно. Эдгээрт өөрсдийнхөө хийсэн ажлыг танилцуулна.

-Тухайлбал, ямар хуульд өөрчлөлт оруулахаар боловсруулсан юм бэ?

-Мөнгө угааж болзошгүй салбарын нэг гэж авч үзвэл Үл хөдлөх хөрөнгө байдаг юм. Үүнд нарийн зохицуулалт оруулна. Мөн Санхүүгийн үйлчилгээнд хууль эрх зүйг дутуу тодорхойлсон байдаг. Тухайлбал, хөрөнгийн үнэлгээ өгдөг үйлчилгээг санхүүгийн үйлчилгээнд оруулдаггүй. Тиймээс үүнтэй холбоотой мөнгө угаах явдал гарч болзошгүй гэж үзэж байгаа учраас аж ахуйн нэгжүүдэд тусгай зөвшөөрөл олгох хууль, Санхүүгийн зохицуулах хорооны холбогдох хууль зэрэгт өөрчлөлт оруулна.

-Хуралдаанаар зээлийн хэлэлцээрийн тухай хэлэлцлээ. Ирэх онд хэдий хэмжээний өр төлөгдөх вэ?

-Энэ жил төсвийн гүйцэтгэл гарахад хоёр хоног дутуу байна. Учир нь бид нэгдсэн төсвөөр тайлан гаргадаг. Маргааш урсгал, зардлын гүйлгээг хааж, ирэх баасан гарагт хөрөнгө оруулалтын гүйлгээнүүдийг хаана. Ингээд бүх аймгуудаас мэдээлэл татах, нэгтгэж дүн гаргаж мэдээллүүдээ нэгтгэхээр ажиллаж байна.

2019 оны төсвийн алдагдлыг 1.9 их наяд төгрөгийн алдагдалтайгаар УИХ баталж өгсөн. Энэ алдагдлыг нэлээд бууруулж орж ирж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, их наядаар тоологдох биш тухайн дүнгээс хэд дахин бууруулж байгаа юм.

Өнөөдрийг хүртэл Сангийн яам гаднын улсаас нэг ч төгрөгийн бонд болон арилжааны банкуудаас нэг ч төгрөгийн өндөр хүүтэй зээл аваагүй. Тиймээс төсвийн гүйцэтгэл сайн гарахаар харагдаж байна. Өрийн хэмжээний хувьд өндөр хүүтэй, богино хугатцаатай зээл төсөвт дарамт болдог учраас ихэвчлэн урт хугацаатай, хүү багатай болгож хэлбэрийг нь өөрчлөх зэргээр хэлэлцээр хийж байгаа. Урьдчилсан тооцооллоор У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар 8 их наяд төгрөгийн өр дарсан.

-НДШ-ийг хоёр хувиар нэмэгдүүлэх асуудлыг УИХ цуцалсан гэж ойлгож болох уу?

-Их хурлаас асуугаарай.

-Манай улс 2.9 орчим их наяд төгрөгийн авлагатай гэж ярьж байсан. Энэ мөнгө хэзээ ирэх вэ?

-Тийм их авлага байхгүй.

-Бондуудаа эргэн төлөх асуудалд ямар менежмент хийж байгаа вэ?

-Бид 2021 онд 500 сая ам.доллар, 2022 онд нэг тэрбум ам.доллар, 2023 онд 600 сая ам.доллар, 2024 онд 800 сая ам.доллар эргэн төлнө.

Эдийн засгийг хүндрүүлэхгүйгээр хэрхэн шийдэх вэ гэдэгт өмнөх жишээг аваад үзье. Өмнө нь бондыг бондоор нь сольдог байсан юм билээ. Ингэхээр өрний хэмжээ буудаггүй. Өрөөс өр рүү шилждэг буруу практик юм.

Тиймээс тодорхой хэсгийг нь бонд гаргаад, заримыг нь бололцоогоо ашиглаад төлөх боломжтой.

-БНХАУ-аас авсан своп хэлцлийн эргэн төлөлт нь ирэх онд хийнэ гэсэн. Хэдий хэмжээний мөнгө төлөх вэ?

-Монголбанкнаас асуугаарай. 

-Сая гаднын улсаас авахаар батлагдсан зээлүүдийн өрийн хэмжээний талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Францын зээл гэхэд 40-60 хувийн хөнгөлөлттэй зээл шүү дээ. Үндсэндээ тэг хувийн хүүтэй гэж хэлж болно. 40 жилийн хугацаатай эргэн төлнө. Сангийн яамнаас санхүүгийн эх үүсвэрүүдээ баталгаажуулах бодлого барьж ажиллаж байна. Учир нь өнгөрсөн хугацаанд мөнгө олдохгүй сандрахаараа өндөр хүүтэй, богино хугацаатай зээл авч байсан жишээ бий. Тиймээс хямд эх үүсвэртэй,  урт хугацаатай зээлээр баталгаажуулах чухал.

Б.Лхам