УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар “Монгол Улсын Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт батлагдсантай холбогдуулан хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ:
Байнгын хорооны санал дүгнэлттэй холбогдуулан гишүүд асуулт асуулаа.
Б.Бат-Эрдэнэ: Тогтоолын дүгнэлтийг дэмжиж байгаа. Орон нутгийн чанартай хот, тосгоны асуудал хаана байна вэ. Хөвсгөлийн Хатгал, Хэнтийн Бэрх гээд олон асуудал бий. Цаашлаад сум сангийн аж ахуй байж байгаад татан буугдсан Сүхбаатар, Хэнтий зэрэг аймагт асуудал бий. Үндсэн хуульд томоохон өөрчлөлт хийсэн гэж үзэж байгаа юм бол энэ асуудлыг цаг алдалгүй шийдэх ёстой. Үүнд хариулт өгнө үү.
С.Бямбацогт: Тогтоолын хавсаралтад тодорхой заасан. Нийт 45 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орно. Үүн дотроо нутаг дэвсгэртэй холбоотой асуудлыг нарийвчлан заасан.
Б.Бат-Эрдэнэ: Байгалийн баялагийн хуваарилалт тэрдундаа стратегийн ордтой холбоотой асуудал, хүний эрхийг зөрчсөн асуудлуудыг шийдсэн заалт тусгах хэрэгтэй байна. Хэнтийд хууль зөрчиж тусгай зөвшөөрөл авсан. Шүүхэд хандана гэж байна лээ.
С.Бямбацогт: Үндсэн хуульд байгалийн баялаг хэнийх бэ гэдгийг тодорхой үзаасан. Үүнээс урган гарах 10 гаруй хуульд дэлгэрэнгүй заалт тусгаж өгөөхөөр ажиллаж байна.
Ш.Раднаабазар: Түгээмэл тархацтай орд гээд аймгийн төвөөс ойрхон газар өгчихсөн байх юм. Нийслэл рүү тэндээс зөөнө гэж юу байсан юм бэ. Энэ бол нугалаа. Үүнийг эргэж харах хэрэгтэй. Шүүхийн сахилгын тухай хууль гэж гарах юм байна гэж ойлголоо. ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр шүүгч нарыг огцруулах зүйлээ хуульдаа тусгасан юм уу.
ШЕЗ таван гишүүнтэй. Процессийг зохицуулах уу. Тойргийн шүүх байгуулж болно гэсэн. Ирээдүйгээ бодож ингэсэн л дээ. Гэтэл байгуулна гэж. Өмнө нь эсэргүүцэлтэй тулгарсан өмнөх үеийн зүйл. Ингэх хэрэг байна уу. Орон нутгийн зэрэглэлтэй суурингийн асуудал байна. Манай тойрогт ч бий. Өмнө нь ч олон удаа яригдсан асуудал. Гэтэл байдаг л форматтай үг, өгүүлбэр тусгасан байх юм. тодорхой тусгаж өгөхгүй бол бас л байх ч юм шиг, байхгүй ч юм шиг хийнэ шүү.
С.Бямбацогт: Анхаарах ёстой зүйл хэллээ. Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хувьд газрын хэвлийн баялаг. Энэ утгаараа орлогын тодорхой хэсгийг тухайн орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлнэ. Хоёр дахь хэлэлцүүлгийн явцад анхааръя. Шүүхийн сахилгын хороотой холбоотой асуудлын хувьд шүүгч нарт хариуцлага тооцох хороо байхгүй, одоогоор. Тиймдээ ч ҮАБЗ-өөс зөвлөмж гаргахаар болсон. Тиймээс Шүүхийн сахилгын хороотой холбоотой хууль хэрэгжиж эхэлбэл энэ байдал зогсоно. Шүүхийг хараат бус ажиллах боломжийг Үндсэн хуулиар олгосон. Шүүхийн захиргааны тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт тусгана.
Тойргийн зарчмын хувьд үнэн. Зарим газарт ачаалал ихтэй, заримд нь ачаалал байгаа. Тиймээс тойргийн шугмаар шүүх байгуулах замаар ачааллыг тэнцвэржүүлэх чиглэл дэвшүүлсэн.
Г.Эрдэнэ
