УИХ-ын гишүүн, дэд дарга Т.Аюурсайхан, Х.Булгантуяа болон УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн нар Ёс зүй, сахилга хариуцлага, Инноваци, цахим бодлого, Үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хороодыг шинээр байгуулахыг тусгасан УИХ-ын тухай хуулийн төслийг өргөн барьсан билээ. Уг асуудлыг УИХ-ын өнөөдрийн үдээс өмнөх хуралдаанаар хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан зарим гишүүд асуулт асууж хариулт авсныг тоймлон хүргэе.

Ё.Баатарбилэг: УИХ-ын гишүүн гурав хүртэлх байнгын хороонд орж ажиллах боломжтой гэж байгааг дэмжинэ. УИХ Засгийн газрын үйл ажиллагаанд оролцоод баймааргүй байна. байнгын хороодын ажиллах чиг үүрэг давхцах тохиолдол гардаг. Өнгөрсөн туршлагаас харахад “манай, танай байнгын хорооны асуудал. Эсвэл минийх биш, чинийх гэх зэргээр асуудлыг өөрөөсөө зайлуулдагаас болж зарим асуудал сул хаягдсан тохиолдол бий. Ялангуяа хүний эрхийн асуудал байна. Хуулийнх ч  юм шиг, нийгмийн хамгааллынх ч юм шиг. Тиймээс зааг ялгааг нь сайн гаргаж, давхардалгүй байхад анхаараарай. Ёс зүйн хорооны төсөлд төрийн албаны бүх шатны ёс зүйн хороодын асуудлыг эрхлэн ажиллана гэж байна. Гэтэл Төрийн албаны хууль батлагдсан. Төрийн албаны зөвлөл гэж бий. Энэ бүх ажил Засгийн газрын хийх ажил. Энэ ажлыг нь УИХ-ын Ёс зүйн байнгын хороо татаж авч болохгүй. Парламент нь парламентийн ажлаа, Засаг нь Засгийнхаа ажлыг хийх хэрэгтэй шүү. Дээр нь нэг юм хэлье. Гишүүд янз бүрийн спортын холбоо зэргийг тэргүүлж ажилладаг явдлаа багасгаарай. УИХ-ын гишүүн гишүүнийхээ ажлыг л сайн хийх ёстой болохоос биш сонирхол, хоббигоо дагаж, ажилд саатуулдаг байж болохгүй. Тиймээс хэрвээ спортын хороо ахалдаг бол санаачлагаараа татгалзаарай.

Н.Энхболд: Ё.Баатарбилэг гишүүнтэй санал нэг байна. Байнгын хорооны хуралдааны үеэр ч гэсэн яг ийм санал гарч байсан. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр төрийн байгууллагын ажлын зааг, ялгааг тодорхой болгож өгсөн. Үүний нэг нь Ерөнхий сайд танхимаа бүрдүүлэх. Ер нь бол Ёс зүйн хороо нь төрийн байгууллагын ажилд оролцохгүй, ажлыг нь заахгүй. Нийт 600 гаруй Ёс зүйн хороо байдаг юм байна. Эдгээрийг эрх зүйн талаас нь дэмжих, УИХ-ын зүгээс гаргасан хууль тогтоомжийнхоо хэрэгжилтэд хяналт тавих замаар ажиллана.

Б.Энхбаяр: УИХ-ын гишүүн төрийн бус байгууллагын сонгуульт ажлыг хавсарч эрхэлж болохоор хуулийн төсөлд оруулсан байна. Аливаа хууль, хуулийн төсөл Үндсэн хуульд нийцэх учиртай. Үндсэн хуульд УИХ-ын гишүүн нь нийт иргэн, улсын эрх ашгийг эрхэмлэн баримтлана. Мөн УИХ-ын гишүүн нь Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүнээс бусад хуулиар тогтоосон үүрэгт үл хамаарах ажил, албан тушаалыг хавсарч эрхлэхийг хориглоно. Түүнчлэн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ өргөсөн тангарагаасаа няцсан бол түүнийг УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээс нь эгүүлэн татах үндэслэл болно гэж заасан байдаг.

УИХ-ын гишүүн нь төрийн бус байгууллагын сонгуульт албыг хавсаргах нь ашиг сонирхлын зөрчил болно.

Өнгөрсөн парламентын 76 гишүүн 300 орчим ТББ-ын даргыг албыг хавсарч эрхэлж байсан. Төрийн гурван өндөрлөгөөсөө эхлээд сур харваа, хурдан морь уяачдын, бөхийн зэрэг спортын холбоод, бүр өөрийн нэр дээр сангууд байгуулдаг асуудал хавтгайрсан байсан.

Нутгийн зөвлөлийн хувьд бүр тоймоо алдсан. Шинэ хуулиар УИХ-ын гишүүдийн хариуцлага нэмэгдсэн. Ашиг сонирхлын зөрчлөөс ангид байх нь эхний өдрөөс эхлэх учиртай. Өөрийн нэр сан байгуулж, хандив авдаг, мөнгө угаадаг асуудал яригдаж байсан. Энэ бол УИХ-ыг цэвэр тунгалаг байхад чухал нөлөө үзүүлэх асуудал.

Тухайн гишүүн нь УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэх явцдаа гэхээс илүүтэй тухайн ТББ-ын сонгуульт албыг хаших явцдаа авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт орооцолдох, барьцаалагдах, шалгагдах тохиолдол олноор гардаг.

Нэг иргэн нэг сая төгрөгийн хандив өгсөн байлаа гэхэд түүнийг нь юунд зарцуулсан бэ гэдгийг шалгадаг. Энэ хүсээд байх зүйл биш. Монгол Улс Саарал жагсаалтад орсон нэг үндэслэл, шалтгаан нь ТББ-аар дамжуулж мөнгө угаасан гэдэг зүйл шүү.

УИХ бол төрийн эрх барих дээд байгууллага, харин ТББ бол иргэний нийгмийн байгууллага. Нэг гартаа төр барьж, нөгөө гартаа иргэний нийгмийг атгаж, хоёр нүүр гаргах боломжгүй. Үүнийг Үндсэн хуулиар хориглосон. Тиймээс энэ заалт Үндсэн хуульд нийцэж байгаа юу гэдгийг асууя.

Т.Аюурсайхан: Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаас өмнө үүнтэй адил заалт байсан. Өмнөх туршлагаас харахад ийм асуудлаас болж Үндсэн хуулийн Цэц дээр ямар нэг маргаан үүсэж байгаагүй. Төрийн бус байгууллагын сонгуульт ажил хашсан хүн бүр авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдож байна гэж харах нь өрөөсгөл зүйл. Учир нь ТББ-ын тухай хуулиараа үйл ажиллагаа нь зохицуулагдаж байдаг. Хэрвээ үнэхээр ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх юм бол УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээс эгүүлэн татах үндэслэл болно.

Өмнө нь шалгагдаж байсан хүмүүсээс болж бусад гишүүдийн сонгуульт ажил хийх эрхийг нь хасах нь өрөөсгөл. Б.Энхбаяр гишүүний хэлсэн үнэн.

Тиймээс үүнийгээ гишүүд мэдрэх ёстой. Улс төрийн намуудын дэргэд ТББ-ууд байдаг. Хэдийгээр намуудын дэргэдэх гэж байгаа ч эрх зүйн хүрээнд ТББ-ын статустай учир Удирдах зөвлөлд нь УИХ-ын гишүүд орж ажилладаг. Тогтмол орон тоотой байхыг нь хуулиар зохицуулах ёстой гэж бид үзсэн.