УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяагаас зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Өнгөрсөн долоо хоногийн чуулганаар ирэх оны төсвийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг үндсэндээ хийгээд дууссан. Одоо бол өөрчлөлт орох боломжгүй гэсэн үг. АН-ын гишүүдээс тэвчиж болох зардлуудаа танъя гэсэн санал гаргасан. Энэ чиглэлээр хэрхэн ажилласан байна вэ. Хоёр дахь хэлэлцүүлгийн дараа ирэх оны төсвийн төсөлд ямар өөрчлөлт орсон бол?

-Тодорхой зардлууд бага зэрэг хасагдсан байна лээ. Яагаад гэвэл гишүүд өөрсдийнхөө шаардлагатай төсвийг оруулах хэрэгтэй болоод тодорхой зардлуудаас хасаж байж оруулсан. Гэхдээ мөнгөний бодлого,ажлын байр бий болгохтой уялдсан төсөв болж чадаагүй. Хамгийн гол нь ковид-ын үеийн эдийн засаг гэдгийг ойлгохгүй байна. Манай улсын хувьд өнгөрсөн онд орлого нь 19 хувиар буурсан. Гэтэл зардал нь дахин 18 хувиар нэмэгдсэн. Энэ нь өөрөө тэнцвэргүй байдлыг бий болгож байгаа юм. Бусад орнуудын орлого, зарлагыг харахад орлого нь 18 хувиар буурсан орнууд зарлагаа 0.5, 2 хувь гэхчилэн өсгөсөн байна. Маш олон орнуудын төсвийг харьцуулж үзсэн.

Уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ өндөр байх үед зарлагаа хэт их нэмэгдүүлчихсэн. Үүнээсээ бууж чадахгүй байна. Энэ нь өөрөө ноцтой байдал руу хүргэхээр байна. Яах аргагүй мөнгө дутаад байгаа бол өр зээл тавьж болно. Гэтэл маш олон зүйл дээр өр зээл тавьчихсан. АН-ын зүгээс эргээд мөнгө болохгүй, эдийн засгийг сэргээхгүй зүйлүүдэд мөнгө гэж байгаа юм. Жишээлбэл, музейн барилга байна. Энэ нь урт хугацааны асуудал. Музейн барилгыг 100 хувь эсэргүүцэж байгаа юм биш. Гэхдээ ковид-ын үед хэрэггүй. Үүний оронд ЖДҮ-ийг дэмжих хөнгөлөлттэй зээлд өгвөл эргээд төлөгдчихнө шүү дээ.  

-Сайд, дарга нарын хэрэглээ өндөр байгаа талаар шүүмжлэл их гарсан. Энэ талаар эргэн харах шаардлагатай юу. Та ямар байр суурьтай байна вэ?

-Төрийн байгууллагын тансаглал хэрээс хэтэрсэн. Ордон тойроод өндөр зэрэглэлийн оффис бий болж байна. Гэтэл манай улс тийм баян орон биш шүү дээ. Жил бүр төсвөө алдагдалтай баталж байгаа. Нийслэл ч гэсэн хэчнээн тэрбумаар нь оффисын барилга барилаа. Гэвч хөдөө орон нутагт ажиллахад тааз нь хэзээ мөдгүй нурах гэж байгаа. Хороодоор явахад хүүхэд яаж ийм цэцэрлэгт хүмүүжих юм гэмээр байрууд зөндөө. Үүндээ анхаарахгүй байж өөрсдийнхөө тансаглалыг нэгдүгээрт бодож байна. Үүнийгээ болих хэрэгтэй. Тиймээс Засгийн газрын өмнө нь гарч байсан тогтоолууд байдаг. Үүнийг шинэчлэн өргөн баръя гэж бодож байгаа. Дээрээс нь мөнгөний бодлоготойгоо төсвөө улядуулахгүй болохоор эдийн засаг сэргэхгүй байна.

Жишээлбэл, чанаргүй зээл 6 хувиар, банкны буцаан төлөгдөхгүй зээл 11 хувь байна. Энэ нь банкны салбарын хямрал руу түлхэж байна. Мөн 5.4 их наядаар Төв банкны үнэт цаас авчихсан. Зах зээл дээр эргэлдэж байгаа мөнгөний дөрөвний нэгийг нь үнэт цаас болгочихоор зээл олдохгүй. Хамгийн гол зүйл зээл байдаг. Аж ахуйн нэгжүүдтэй уулзахаар биднийг дэмжиж, туслахгүй байж болно. Гол нь хөнгөллөттэй зээл өгчихвөл ажлын байраа хадгалмаар байна гэдэг. ЖДҮ эрхлэгчид өндөр үнэтэй татвар төлөөд байдаггүй ч ажлын байрны 90 хувийг дангаараа хангаж байдаг юм. Үүнээс дүгнэхэд төсвийн бодлого алдагдсан гэж хэлж болохоор байна.

-Яагаад төсвийн бодлого алдагдсан гэж үзэж байгаа юм бэ?

-2016 онд шинэ парламент гараад Иөвийн тухай ухульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Энэ нь өнгөрсөн жилүүдэд намайг дүүрэгт ажиллаж байхад маш хүнд цохилт болсон. Өөрөөр хэлбэл, дүүрэг их хэмжээний орлогоо нийслэлд, нийслэл нь улсад төвлөрүүлдэг. Мөн дахин хуваарилахдаа шударга бус хуваадаг. Жишээлбэл, өнгөрсөн жилүүдэд дүүргээс жил бүр 6-7 тэрбумыг нийслэлд төвлөрүүлсэн. Гэвч эргээд ирдэггүй. Хэнтийд хөшөө, музей болчихдог. Улмаар манай Баянгол дүүргийн цаашлаад нийслэлийн иргэдийн эрх ашиг зөрчигдөж байна. Тиймээс Төсвийн хуульд энэ заалтыг засахгүй бол төсөв хуваарилалт буруу яваад байна. Улс орны хөгжлийн, эдийн засгийг сэргээх төсөв биш дарга нарын төсөв болоод байна.

Б.Лхам