Хүн төрөлхтний түүхэнд хар толбо үлдээсэн “БООЛЧЛОЛ”-ыг 1791 оны наймдугаар сарын 23-нд шууд утгаараа таслан зогсоожээ. Учир нь эл өдөр хамгийн том боолын бослого Францын колони байсан одоогийн Гаити улсын Сан-Доминго арал дээр болжээ.
Тиймээс боолчлолыг устгах эхлэл тавьсан энэхүү үйл явдлыг жил бүр ЮНЕСКО-ийн Гүйцэтгэх зөвлөлийн 150 дугаар хуралдаанаар тэмдэглэх санал дэвшүүлж, боолын наймааны хохирогчдын дурсгалд зориулан “Боолын худалдааг устгасныг дурсах олон улсын өдөр” болгож, боолын наймааны золиос болсон хүмүүс болон амиа золиослон тэмцэж байсан баатарлаг хүмүүсийг дурсан санахыг уриалсан юм.
Энэ өдрийг тэмдэглэхдээ өнөөгийн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх, НҮБ-ын Боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын байгууллага (ЮНЕСКО)-ын эн тэргүүний асуудалд зориулж гаргасан илтгэл хэлэлцүүлэх арга хэмжээ болдог. Ингэхдээ бүх улс орон иргэдээ арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах, албадан хөдөлмөр эрхлэхээс хамгаалахыг уриалж төгсгөдөг байна.
БООЛЧЛОЛ, БООЛЫН ХУДАЛДААНД ӨРТӨХГҮЙ БАЙХ ЭРХ
Хүний хувийн халдашгүй дархан байх эрхэд эн тэргүүнд заналхийлдэг аюул бол боолчлол юм.
Боолчлол, боолын худалдаа бол хүн төрөлхтний түүхийн нэн эртнээс улбаатай ойлголт бөгөөд одоогоос 11 мянган жилийн тэртээд эзэн, боолын харилцааны үндэс тавигдсан гэж үздэг. Хүнийг амьтнаас ч дор үзэж, боолын хүүхэд боол л болно гэх харгис үзэл давамгайлж байсан түүхийн гашуун үнэн ч бий.
Дэлхий дахинаа боолчлол, боолын худалдааг халахад олон жил болсон. Хамгийн сүүлд 1981 онд Мавритани Улс боолчлолыг албан ёсоор халах шийдвэр гаргаснаар даян дэлхий боолчлолоос татгалзаж чадсан юм.
НҮБ-ын Эрүү шүүлтийн тусгай илтгэгч байсан Манфред Новак боолчлолыг "өөрийн ижил хүмүүсийн хувийн шинж чанар, нэр төрийг үл тоон шууд халдах замаар илрэлээ олдог хүн төрөлхтний эрх мэдлийн хамгийн ноцтой илэрхийлэл" гэж тодорхойлжээ.
Бүх нийтээр боолчлолыг эсэргүүцэн халж чадсан ч нийгэм соёл хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр боолчлолын шинэ хэлбэрүүд бий болсоор байна. Тухайлбал, цалин хөлсгүй ажиллуулах буюу хөдөлмөрийн мөлжлөг, хүний наймаа, хүсээгүй ажлыг хүчээр хийлгэх зэрэг асуудлуудыг нэрлэж болно. НҮБ-ын Дүрэм, олон улсын гэрээнд заасны дагуу хүний үнэ цэн, нэр төрд чиглэсэн аливаа халдлагыг хориглосон ч шинээр бий болсон өрийн төлөөс болгох, хүүхэд эмэгтэйчүүдийг худалдаалах, мөлжих зэрэг орчин цагийн боолчлолын хэлбэрүүдийг олон улсын хамтын нийгэмлэгээс буруушааж үздэг.
БООЛЧЛОЛ, БООЛЫН ХУДАЛДААГ ХОРИГЛОХ ТУХАЙ КОНВЕНЦ
1889-90 оны Брюсселийн бага хурлын Ерөнхий актад гарын үсэг зурсан улс бүр Африкийн боолын худалдааг устгах бүрэн зорилготойгоо тунхаглан, 1919 оны Сан-Жерменийн конвенцид гарын үсэг зурсан улс болон 1885 оны Берлины ерөнхий акт, 1890 оны Брюсселийн ерөнхий акт болон Тунхаглалыг хянан өөрчлөхөд боолчлолын бүх хэлбэрийг бүрэн хориглох, газар болон далайгаар дамжсан боолын худалдааг зогсоохыг нотлохын зэрэгцээ, 1924 оны зургадугаар сарын 12-ны өдөр Үндэстнүүдийн Холбооны Зөвлөлөөр томилсон Боолчлолын түр хорооны илтгэлийг анхааралдаа авч, Сан-Жерменийн конвенцид гарын үсэг зурсан улсуудаас боолчлол, боолын худалдааны талаар гаргасан зорилтуудыг дэлхий даяар хэрэгжүүлэх үүднээс Брюсселийн актын дагуу хэрэгжүүлэх ажлыг дуусгавар болгон хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэн, мөн энэхүү конвенцид тусгагдсан заалтуудаас илүү нарийвчилсан заалт бүхий хэлэлцээр байгуулах шаардлагатайг хүлээн зөвшөөрч, түүнчлэн албадан хөдөлмөр хийлгэх явдал нь боолчлолтой ижил нөхцөл рүү хүргэж болзошгүй юм гэдгээс сэргийлэн, конвенц байгуулахыг шийдэн, бүрэн эрхт төлөөлөгчдийг томилон (бүрэн эрхт 40 төлөөлөгчдийн нэрс), тэдний бүрэн эрхийн хүрээнд 12 зүйлийг хэлэлцэн тохиров.
1926 онд Үндэстнүүдийн Лигээс "Боолчлолын тухай конвенц"-ыг есдүгээр сарын 25-ны өдөр баталж, 1927 оны гуравдугаар сарын 9-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон 1953 оны 12 дугаар сарын 7-ны өдрийн протоколоор өөрчлөлт оруулж, уг протокол нь 1955 оны долдугаар сарын 7-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон.
Тухайлбал, НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 1949 онд Хүн худалдаалах, бусдын биеийг үнэлүүлэн мөлжихийг хориглох тухай конвенц баталж, хүн худалдаалах, биеийг үнэлүүлэх нь хүний үнэ цэнэ, нэр төртэй харшлах талаар заасан. Гэхдээ энэ баримт бичиг нь,
- 1904 оны Цагаан боолын худалдааг зогсоох тухай олон улсын хэлцэл,
- 1910 оны Цагаан боолын худалдааг зогсоох тухай олон улсын конвенц,
- 1921 оны Эмэгтэйчүүд, хүүхдийг худалдаалахыг зогсоох тухай олон улсын конвенц,
- 1933 оны Бүх насны эмэгтэйчүүдийг худалдаалахыг зогсоох тухай олон улсын конвенц зэрэг өмнөх олон улсын гэрээний үзэл санааг нэгтгэн тусгасан онцлогтой.
Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пакт, Эмэгтэйчүүдийн эсрэг ялгаварлан гадуурхалтын бүхий л хэлбэрийг устгах тухай конвенц, Хүүхдийн эрхийн тухай конвенц зэрэг олон баримт бичигт хүн худалдаалах, эдийн засгийн болон бэлгийн зорилгоор мөлжих, албадан хөдөлмөрлүүлэх, хуурамчаар үрчлэх, хүүхдийг гэрлүүлэх, бэлэвсэн эмэгтэйг өөр хүнд дамжуулах явдлаас хүүхэд, эмэгтэйчүүдийг хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх талаар заасан.
Гэсэн хэдий ч Интерполоос хүн худалдаалах гэмт хэргийг хамгийн ашигтай олон улсын зохион байгуулалттай гэмт хэргийн нэгт тооцсон хэвээр байна.
МАНАЙ УЛС БООЛЧЛОЛЫН ЭСРЭГ
Монгол Улс 1961 онд НҮБ-ын гишүүнээр элссэн бөгөөд Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын үзэл санааг дэмжиж улмаар Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт, Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пактад 1974 онд нэгдэн орсноос хойш хүний эрхийн талаарх 40 гаруй олон улсын гэрээ, конвенц, тэдгээрийн нэмэлт протоколд нэгдэн орж соёрхон баталсан.
Манай улсын хувьд Хүүхдийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн 7 дугаар зүйл, Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд боолчлох, албадан хөдөлмөрийг хориглосон ба 2015 онд батлагдсан Эрүүгийн хуулийн 13 дугаар бүлгээс гадна 2012 онд батлагдсан Хүн худалдаалахтай тэмцэх тухай хуулийн 3, 5 дугаар зүйлд хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх, түүнээс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг тусгайлан зохицуулжээ.
Р.Батхишиг
