Монгол улсад орчин цагийн зэвсэгт хүчин үүсгэн байгуулагдсаны 103 жилийн түүхэн ой, "Монгол цэргийн баяр"-ын өдөр тохиож буй энэ цаг үед бидний зүгээс уншигт та бүхэн дэлхийн хамгийн хүчирхэг ТАВАН армийг танилцуулж байна. 

Хятад улс одоогоор 2.18 сая идэвхтэй цэргийн албан хаагчтай, нэг улсын удирдлагад байгаа дэлхийн хамгийн том армийг бүрдүүлж байна. Энэтхэг, АНУ, ОХУ тус бүр 1.45 сая, 1.33 сая, 1.32 сая цэргийн албан хаагчтайгаар ард нь бичигдэж байгаа аж. Нэмж дурдахад НАТО нь 3.5 сая идэвхтэй албан хаагчтай үйл ажиллагаагаа явуулдаг боловч 31 улсын эвслийн үр дүнд бий болсон тул үүнийг нэг арми гэж үзэх боломжгүй гэдгийг онцолъё.

1. БНХАУ-ын ардын чөлөөлөх арми 

1999 онд шинжээч Бейтс Гилийн бичсэн нийтлэлд Хятадын арми 2.8 сая цэрэгтэй ч өрсөлдөгчдөдөө хий хоосон аюул заналхийлж байгаа хэмээжээ. Өнөөдөр Хятадын ардын армийн 2 сая гаруй цэрэг дайны бэлэн байдалд байгаа. Тэд илүү сайн бэлтгэгдсэн, илүү сайн тоноглогдсон гэдгээрээ онцлог. Бие даасан аналитик групп "GlobalFirepower" тэднийг 142 орноос гуравдугаар байрт жагсаажээ.

Хятадын армийн нэршил болох Ардын чөлөөлөх арми нь явган цэрэг, тэнгисийн цэргийн хүчин, нисэх хүчин, пуужингийн хүчин, стратегийн дэмжлэг үзүүлэх хүчнээс бүрдэнэ. Жил бүр тус улс армийн хүчин чадлаа хадгалахын тулд ойролцоогоор 229 тэрбум ам.долларын төсөв зарцуулдаг. Боловсон хүчний тоо их байгаа ч энгийн иргэдийг цэрэгт татах явдал тутмаг учир тэрбум гаруй иргэнтэй тус улс нэг сая гаруйхан цэрэгтэй билээ. Гэвч цэргийн тоогоороо тэд дэлхийн хамгийн том, хүчирхэг арми гэж үнэлэгдээд буй. 

2. Энэтхэгийн арми - 1.45 сая цэрэгтэй

Энэтхэг, Хятадын хил дээр газар нутгийн төлөөх ширүүн маргаан байгаа нь Энэтхэгийн армид бараг нэг сая хагас идэвхтэй боловсон хүчин байгаагийн шалтгаан гэдэг. 2021 онд CNN-ийн мэдээлсэн бичлэгт Энэтхэг, Хятадын цэргүүдийн хооронд ширүүн мөргөлдөөн гарсан тухай байлаа. Уг явдал олон удаа давтагдсан. 

Арми, Тэнгисийн цэргийн хүчин, Агаарын цэргийн хүчнээс бүрдсэн Энэтхэгийн Зэвсэгт хүчинд жил бүр 66 тэрбум доллар зарцуулагддаг тооцоо бий. 2019 онд энэ нь Энэтхэгийн нийт ДНБ-ий 2.4 хувьтай тэнцэж байв. Энэтхэг улс "GlobalFirepower" индексийн дөрөвдүгээр байрт бичигдэж чадсан тул энэ зардал ямар ч үр ашиггүй өнгөрөөгүй. Гэсэн хэдий ч Хятад, Энэтхэгийн армиудын хүчин чадлын хооронд асар том ялгаа бий. 

3. АНУ - 1.33 сая цэрэгтэй

АНУ-ын арслан дайны машин нь ойролцоогоор 1.328 сая нэгж идэвхтэй цэргийн албан хаагчдаараа гуравдугаарт бичигддэг. Армийн 2022 оны төсөв нь 782 тэрбум ам.долларын зардалтай байгаа нь Хятадын чөлөөлөх армиас гурав дахин их юм. Гэсэн хэдий ч нөөцийн нэгж нь 1.1 сая орчим гишүүнтэй бөгөөд энэ нь Энэтхэгийнхтэй ижил, Хятадаас нэг саяаар дутуу байгаа. 

"GlobalFirepower" нь АНУ-ын армийг дэлхийн хамгийн хүчирхэг арми гэж үздэг бөгөөд Хятадын хоёр бөмбөгдөгч онгоцтой харьцуулбал 11 боловсронгуй нисэх онгоцыг армидаа ашигладаг тул тэднээс илүү үнэлгээтэй байгаа ажээ. Цэргийн шинжээч Дилан Леркетэй хийсэн "VICE" ярилцлагаас харахад дэлхийн нэгдсэн хүчнүүд АНУ-ын эсрэг амжилттай тулалдах боломжгүй гэжээ. 

4. Орос - 1.32 сая цэрэгтэй

Одоогийн байдлаар Орост ойролцоогоор 1.3 сая идэвхтэй цэрэг байгаа. Украинд үргэлжилж буй түрэмгийлэл нь Оросын засгийн газар цэрэг элсүүлэх хүчин чармайлтыг нэмэгдүүлэх, армиа бэхжүүлэх тулгуур болов. 1990-ээд онд Оросын арми 1.9 сая хүртэл идэвхтэй албан хаагчтай байсан. Харин одоогийн армийн хүчин чадал нь тийм ч сайн үнэлгээ биш юм.

Дайны улмаас амь үрэгдэгсдийн тоо 100 мянга давсан бөгөөд амь үрэгдэгсэд болон шархадсан хүмүүсийг оролцуулаад 372 мянган цэрэг армиас хасагдаж байна. Тиймээс улс орон даяар энгийн иргэдийг цэргийн албанд татаж, дайны гал руу дайчлах нь тэдний нэн тэргүүний зорилт болоод буй.

5. Хойд Солонгос - 1.28 сая цэрэгтэй

Хойд Солонгосын хүн амын 30 орчим хувь нь зэвсэгт хүчиндээ багтдаг гэнэ. Энэ нь тэднийг дэлхийн тав дахь том цэргийн хүчин болгосон. Гэсэн хэдий ч тэдний тоо эхний аравт ороход хангалтгүй тул тэд Алжир, Тайландын дунд 30 дугаар байрт бичигдэж байна . Дарангуйлагч, ганцаардмал дэглэмээр удирдуулсан Хойд Солонгосын эдийн засгийн тэмцэл, ядуурлын үнэлгээ сүүлийн хэдэн арван жилд үлэмж хэмжээний уналтыг авчирсан.

Тус үндэстэн урт хугацааны өрсөлдөгч Өмнөд Солонгос болон Хойд Солонгосын оршихуйг хүлцэн тэвчих сонирхолтой Хятадын хооронд оршдог. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр Хойд Солонгос барууны гүрнүүд рүү дайрах төлөвлөгөөгөө зарлах нь элбэг. Нэмж дурдахад, пуужингийн аюултай туршилтууд нь Японы эх газарт аюул учруулж байгаа ч шууд цохилт хараахан хийгдээгүй байна. Гэсэн хэдий ч тэд хүчин чадлаараа дэлхийд тавдугаар байрт байгаа нь үнэн.

6. Пакистан - 654 мянган цэрэгтэй

Пакистаны Зэвсэгт хүчин нь 654мянган идэвхтэй албан хаагчтай, дэлхийн зургаа дахь том арми юм. Бусад улстай ижил төстэй загварт цэрэг арми, тэнгисийн цэргийн хүчин, агаарын цэргийн хүчнээс бүрддэг. Жилд 10.4 тэрбум ам.долларын өртөгтэй энэ зохицуулалт нь эдийн засаг, улс төрийнх хувьд тийм ч ач холбогдолгүй юм.

Хэдийгээр том хэмжээтэй ч гэсэн хүчин чадлын хувьд Пакистан нь Их Британи, Франц, Өмнөд Солонгос, Японы ард есдүгээр байрт ордог. Урт хугацааны соёл, газарзүйн маргааны улмаас Пакистаны гол өрсөлдөгч нь Энэтхэг, Иран мөн Афганистан улсууд юм. Тус арми үзэл тусгаар тогтнолынх нь эсрэг байгаа ямар ч үндэстэнд халдаг зоригтой гэгддэг. Энэтхэг, Пакистан хоёрын хоорондох хамгийн сүүлийн чухал мөргөлдөөн 1965 онд болсон байдаг.

7. Иран - 610 мянган цэрэгтэй

Иргэний дайн, тэдгээрийн замбараагүй байдлын сэдэв нь одоогийн байдлаар Ираны хамгийн том сорилт болж байгаа бөгөөд 2021, 2022 онд орон даяар эсэргүүцлийн жагсаал өрнөсөн. Гэсэн хэдий ч 610 мянга орчим цэргийн албан хаагчдын идэвхтэй хүчин нь дотоод болон гадаад бүх аюулаас хамгаалахад бэлэн байдаг. Тус хүчний зардал 2022 онд 25 тэрбум ам.долларын өртөгтэй байсан нь ДНБ-ий 2.5 хувийг бүрдүүлсэн байна.

Иран, Израиль, АНУ , Саудын Арабын хоорондох хурцадмал байдал нь үзэл суртал, улс төр, газарзүйн маргаанаас болж олон арван жилийн турш үргэлжилсээр ирсэн. Мөргөлдөөний энэ байдал нь нэрлэгдсэн улс бүрийн хувьд бүс нутагтаа цэргийн хүчин чармайлтаа нэмэгдүүлэх гол түлхэц болдог. Гэхдээ Иранд одоогоор цөмийн зэвсгийн зэвсэг байхгүй. Тоогоороо их ч гэсэн Иран нь Египет, Туркийн араас 14 дүгээрт бичигдэж байна.

8. НАТО - 3.5 сая цэрэгтэй 

Ойролцоогоор 3.5 сая албан хаагч НАТО-гийн нийт цэргийн тоог бүрдүүлдэг. Энэхүү арми нь батлан ​​хамгаалах цэргийн эвсэл байгуулахаар тохиролцсон 31 улсаас бүрддэг. Эдгээрт Албани, Бельги, Болгар, Канад, Хорват, Чех, Дани, Эстони, Франц, Герман, Грек, Унгар, Исланд, Итали, Латви, Литва, Люксембург, Монтенегро, Нидерланд, Хойд Македон, Норвеги, Польш, Португал, Румын, Словак, Словени, Испани, Турк, Их Британи, АНУ багтана.

НАТО-гийн зэвсэгт хүчин гишүүн улс бүрийн армийг нэгтгэсэн учир өвөрмөц. Гэсэн хэдий ч Франц, Герман зэрэг гишүүн орнууд ердөө 205 мянга болон 183 мянган цэрэгтэй жагсаалтын доогуур бичигддэг тул тэдний нэгдсэн хүчин олон улсын хэмжээнд дээгүүр байдаггүй. 2022 онд НАТО-гийн гишүүн орнуудын батлан ​​хамгаалах зардал 1.2 их наяд ам.доллар болжээ.

Л.Сайнаа