Үлэг гүрвэлүүд шувуу, хөхтөн амьтад шиг халуун цустай байсан уу, эсвэл мөлхөгчид шиг хүйтэн цустай байсан уу? Энэ бол палеонтологийн хамгийн эртний асуултуудын нэг бөгөөд балар эртний амьтад хэрхэн амьдарч, биеэ авч явсныг судлах нь чухал зүйл байсаар ирсэн. 

Тэд бүгд биеийнхээ температурыг зохицуулахын тулд нарнаас дулаан авдаг байсан гэх улигт дүгнэлтийг эцэслэж, сүүлийн гучин жилийн судалгаагаар зарим үлэг гүрвэлүүд шувуу шиг өдтэй, тэр ч бүү хэл биеийнхээ дулааныг бий болгох чадвартай байсныг тогтоожээ. 

Гэсэн хэдий ч үлэг гүрвэлийн бодисын солилцоо ямар байсныг эргэлзээгүй харуулсан нотлох баримтыг олоход хэцүү байдаг. Үлэг гүрвэлийн өндөгний хальс, ясны шинж тэмдгүүдээс үзэхэд зарим үлэг гүрвэлүүд халуун цустай байсан бол зарим нь тийм биш байжээ.

Лхагва гарагт "Current Biology" сэтгүүлд нийтлэгдсэн шинэ судалгаагаар үлэг гүрвэлийн гурван үндсэн бүлгүүд температурын өөрчлөлтөд өөрөөр дасан зохицож, 180 сая жилийн өмнө Юрийн галавын эхэн үеэс л биеийн температурыг зохицуулах чадвартай байсан гэж үзжээ.

1000 төрлийн үлэг гүрвэлийн олдворууд болон палео цаг уурын мэдээлэлд үндэслэн шинэ судалгаа нь 235 сая жилийн өмнө эхэлж, 66 сая жилийн өмнө астероид дэлхий рүү мөргөж дууссан үлэг гүрвэлийн эрин үеийн тархалтыг харуулсан байв.  

Гурван үндсэн бүлгийн хоёр нь махаар хооллодог терапод үлэг гүрвэлүүд юм. Үүнд Т.Рекс багтсан ба ургамал идэштэн шувуун гүрвэлүүд ч бий. Ургамал идэштнүүдээс Трицератопс, Стегозавр зэрэг нь Юрийн галавын эхэн үед хүйтэн цаг агаарт тархсан. Эдгээр үлэг гүрвэлүүд эндотерми буюу биеийн дулааныг дотооддоо үүсгэх чадвартай байж магадгүй гэж судалгаагаар тогтоожээ.

Л.Сайнаа