Шинэ Зеландын парламент англи хэлийг улсын албан ёсны хэлээр хуульчлах тухай хуулийг баталжээ. Ингэснээр англи хэл нь маори хэл болон Шинэ Зеландын дохионы хэлний хамтаар тус улсын албан ёсны гурван хэлний нэг болсон байна. Гэхдээ шинэ хууль нь англи хэлний хэрэглээнд шинэ эрх, үүрэг бий болгохгүй бөгөөд зөвхөн өнөөг хүртэл бодитоор оршиж ирсэн статусыг хуульд тусгаж буйг Засгийн газар онцолжээ.
Хуулийн төсөл нь эрх баригч Үндэсний нам болон Шинэ Зеланд Фёрст намын эвслийн санаачилга байсан бөгөөд парламентын гурав дахь хэлэлцүүлгээр батлагдсан юм. Англи хэлийг албан ёсны болгох нь олон нийтийн дунд ихээхэн маргаан дагуулж, олон хүн үүнийг "илэрхий зүйлийг хуульчилсан хэрэг" хэмээн шүүмжилжээ.
Шинэ Зеландын бараг 4.8 сая хүн амын 95 гаруй хувь нь англи хэлээр ярьдаг. Харин маори хэлээр 4.3 хувь, дохионы хэлээр 0.5 орчим хувь нь харилцдаг гэсэн 2023 оны статистик бий. Англи хэл өнөөг хүртэл парламент, шүүх, төрийн байгууллагуудын үндсэн ажлын хэл байсан ч хуульд албан ёсоор тодорхой заагаагүй байжээ.
Хуулийг эсэргүүцэгчид үүнийг шаардлагагүй, улс төрийн шинжтэй алхам гэж үзэж байна. Ногоон намын гишүүн Тамата Пол парламентын хэлэлцүүлгийн үеэр энэ хуулийг "цаг, нөөцийн дэмий үрэл" хэмээн шүүмжилж, "Англи хэл Англи улсад хүртэл албан ёсны хэлээр хуульчлагдаагүй" гэж хэлсэн нь олон нийтийн сүлжээнд өргөн тархжээ. Тэрбээр маори хэл олон арван жилийн турш системтэйгээр шахагдаж байсан учраас тусгай хамгаалалт шаарддаг болохыг онцолсон байна.
Хөдөлмөрийн нам уг хуулийг дэмжин санал өгсөн ч зарим гишүүн нь эргэлзэж байгаагаа илэрхийлжээ. Тус намын парламентын гишүүн Камилла Белич "Дараагийн удаа улирлыг хуулиар өөрчлөх гэж байгаа юм биш биз" хэмээн ёжилсон байна.
Парламентын Шүүхийн байнгын хорооноос мэдээлснээр, хуулийн төсөлтэй холбоотойгоор иргэд, байгууллагаас 1,601 санал ирсний бараг гуравны хоёр нь уг санаачилгыг эсэргүүцжээ. Эсэргүүцэгчид энэхүү хууль нь шаардлагагүй, нийгмийг талцуулсан шийдвэр бөгөөд маори болон дохионы хэлний ач холбогдлыг сулруулж болзошгүй гэж үзсэн байна. Харин хуулийг санаачлагчид англи хэлний хууль ёсны байр суурийг тодорхой болгох нь чухал бөгөөд энэ нь ямар нэгэн шинэ эрх бий болгохгүй, зөвхөн өнөөг хүртэл бодитоор мөрдөгдөж ирсэн нөхцөл байдлыг хуульд баталгаажуулж байгаа хэрэг гэж тайлбарлажээ.
Л.Баяр
