Таны өвөөг арай “өвөө” л гэдэг юм биш биз? Ойр хавийнхан чинь бүгд Боржигон овогтой болохоор ургийн овог чухал биш гэж боддог юм биш биз? Ургийн бичгээ цахим хэлбэрээр хөтлөх програм гарч байгаа энэ үед ураг төрлөө мэдэж, удам угсаагаа судлах өргөн боломж гарч байна. Ялангуяа Цагаан сарын баярын үеэр ахмад настанаас өвөг дээдсийнхээ тухай, холын хамаатныхаа тухай мэдэж авах боломж гардаг. Тиймээс яг өнөөдрөөс л ургийн бичгээ хөтөлж эхлэхийг танд санал болгож байна. Ургийн бичигтэй болсноор хамаатан садангаа мэдэхгүй цус ойртох явдлаас зайлсхийж, элгэн саднаараа бие биедээ тусалж,  хамгийн гол нь удам судрынхаа нэр хүндийг бодож аливаа муу үйл хийхээс зүрхшээдэг болдог. Монголчууд Манжийн эрхшээлд байх үед ургийн бичгээ хөтлөх нь бүдгэрч байгаад Ардын хувьсгалын дараагаар буюу 1925 онд овог хэрэглэхийг бүрмөсөн болиулсан. Харин 1997 оны 1 дүгээр сараас удмын овгийг хэрэглэх болсон билээ. Харин одоо бол бидэнд ураг төрлөө судалж, ургын бичгээ хөтлөх цагийн дуудлага ирж байна. Үүнийг олон жил судалсан эрдэмтдийн ажлын үр дүн гарч шинжлэх ухааны судалгаатай ургийн бичгээ хэрхэн хөтлөх аргыг бий болгожээ. Гэр бүл судлаач Зээрднүүд овогт Төмөрбаярын Батбаяр, Монгол Улсын гавьяат багш Яргай овогт Цамбын Түвшинтөгс нарын боловсруулсан ургийн бичиг хэрхэн хөтлөх талаар загварчилсан аргыг хүргэж байна. Ургийн бичгийг хөтлөх хамгийн эхний бөгөөд том алхам нь мэдээлэл цуглуулах юм.
1. Мэдээлэл цуглуулах 
   - Ой санамж- Төрөл садныхаа тухай өөрийн мэдддэг бүх хүмүүсийн нэр, гэр бүлийн гишүүдийн нэрийг цэгцтэйгээр бичиж, цаасан дээр буулгах. Үүнээс өөрийнхөө ямар хүний тухай, хэний гэр бүлийн тухай мэдэхгүй байгаа талаар мэдэж авна. 
  -  Гэр бүлийнхэн- Гэрт байдаг фото зураг, бичиг баримт, хуучны дурсгалын зүйлс дээрх нэр, он сарыг анхааралтай ажиглах. Таньж, мэдэхгүй хүний нэр байвал түүнийг дараа бусдаас лавлаж асуухаар тэмдэглэж авна.
  - Хамаатан садан-Хол, ойрын хамаатан садангууд ялангуяа хамгийн өндөр настай, ахмад хүмүүстэйгээ уулзахдаа өөрийнхөө мэдэхгүй байгаагаа зүйлсээ асууж, тэмдэглэх. Тэгэхдээ настаны дурсамжийг сэргээхээр фото зураг, дурсгалтай эд зүйлсийг авч очиж болох юм. Настнаас хамаатан садныхаа нэр, хаана ажил хийдэг байсан , хэдэн хүүхэдтэй байсан мөн нас барсан хүүхэдтэй байсан эсэхийг аль болох онтой нь бичиж авах хэрэгтэй.
 -  Мэдээлэл цуглуулах өөр нэг суваг нь Үндэсний төв архивын газар юм.  Үндэсний архивын газарт тайж, ноёдын угсаатай холбогдолтой бичиг баримтууд, мөн хүн амын тооллогын баримтууд хадаглагдаж байдаг. Энэ хоёр төрлийн материалаас та өөрийн удмын хүмүүсийнхээ мэдээллийг цуглуулснаар ургийн бичиг, удмын түүхээ бичих нэгэн аргыг олж авна. Энэ төрлийн бичиг баримтууд үндэсний төв архивын газарт хадаглагдаж байгаа боловч зарим тайж, ноёдын угсааны бичиг байхгүй байх тохиолдол байдаг. Харин жирийн халх хүний угийн бичгийн тэмдэглэл байдаггүй бөгөөд тухайн хүнтэй холбогдолтой, түүний гэр бүлийн гишүүдийн нэрс зэрэг мэдээллийг хүн амын тооллогын баримтуудаас авах боломжтой юм. Үндэсний төв архивын сан хөмрөгт 1918, 1921-1929, 1933, 1944, 1947, 1956, 2000 оны Монгол улсын хүн амын тооллогын баримт хадгалагдаж байдаг аж.

2. Ургийн бичгээ бүртгэх
  Ураг төрлийнхөө нэрийг одоо гарч буй ургийн бичгийн програм болон доорх маягтуудын дагуу бөглөж, бүртгэж болно.
Гэр бүлийн гишүүдийг бүртгэх маягт: энд дарна уу.
 -Ургийн овгоо тодорхойлсон байх
-Гэр бүлийн гишүүдийн төрсөн, гэрэлсэн, нас барсан, оршуулсан огноог тодорхой болгох
-Гэр бүлийн гишүүдэд нас барсан хүн байвал шалтгааныг тодорхой болгох
-Хүүхдүүдийн эхнэр/нөхөр, гэрэлсэн огноо, гэрэлсэн газрын мэдээллийг тодорхой болгох

Гэр бүлийн ургийн бичгийн зураглал хийх маягт: энд дарна уу.
-Үндэс суурь нь таниас эхлэх
-Та гэрэлсэн бол эхнэр/нөхрийн мэдээллийг оруулах
-Өвөг дээдсээ мэдэх үе хүртэлээ тодорхой болгох
-Өвөг дээдсийнхээ төрсөн, гэрэлсэн, нас барсан газрыг тодорхой болгох хэрэгтэй. Мөн ургийн бичгийг хөтлөхөд дээшээ есөн үийн өвөг дээдсийн нэршил, доошоо есөн үеийн удмынхаа нэршлийг мэддэг байх нь чухал. Дээд есөн өвгийг дараах бадлаар нэрлэдэг.
1.Буданцар (өвөг)
2.Дутахун (өвөг)
3.Зүрхин (өвөг)
4.Өндөр (өвөг)
5.Хуланц (өвөг)
6.Элэнц (өвөг)
7.Өвөг (эцэг)
8.Эцэг
9.Бие буюу би гэж бий. Биеэсээ тоолбол буданцар өвөг нь 9 үе. Үүнээс цааш төрөл садан арилна гэж монголчууд үздэг. Харин өөрөөсөө доош  9 үед:
1.Бие буюу би
2.Хүү ба охин
3.Ач ба зээ
4.Жич
5.Гуч
6.Дөч
7.Тач
8.Жилигч
9.Талигч болно. Ургийн бичгийг хөтлөх олон арга байдаг. Эдгээрээс өөрт аль ойр байгаа аргыг хэрэглэж ургийн бичгээ хөтлөөрэй.
                                                                                                                                                                                                  24tsag.mn