“Шинэ зууны Цээл” төрийн бус байгаагууллагын гүйцэтгэх захирал Шинэгэрэл: Хатуу хучилттай зам тавина гэж ярьсаар байгаад 5 жил болж байна.

-Говь-Алтай аймгийн Цээл суманд  “Алтайн хүдэр” ХХК-аас болж ямар нөхцөл байдал үүсээд байгаа вэ?

-Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын иргэд, Улаанбаатар хотод амьдарч байгаа Цээл сумын уугуул иргэд өнгөрсөн тавдахь өдөр өргөтгөсөн хурлаа хийж  Говь-Алтайн аймгийн Цээл суманд хариуцлагагүй уул уурхай, байгаль орчинп сөргөөр нөлөөлж байгаа нөлөөлийн талаар хэрхэн яаж ажиллах вэ гэдгийг сумын удирдлагууд, иргэд ярилцаа, тус хурлаас ажлын хэсэг гаргаад байгаа юм.

-Уул уурхайн Алтайн хүдэр компани Уул уурхайн “Алтайн хүдэр” ХХК нь 2009 оноос хойш Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын нутагт төмрийн хүдрийн олборлолт хийж байгаа. Энэ уурхай говь цөлийн нутгаар нийт нэг талдаа 168 км шороон замаар хоногт дунджаар 50-70 орчим хүнд даацын авто машинаар тээвэр хийдэг . Сүүлийн 5 жил шороон замаар тээврээ хийж байгаа. Шороон зам говийн хөрс учир маш их хэмжээний нүх үүсч, тоосжил үүсдэг. Энэ нь тус нутагт хөрсний элэгдэл үүсгэж байна. Мөн ургамал, амьтан, хүн, малын амьдрах орчин тодорхой хэмжээний сөрөг нөлөөлөл үзүүлж  байна гэж үзэж байгаа.  Тиймээс бид энэ асуудлыг 4 жилийн турш ярилцаж байгаад анх удаа олон нийтэд хандаж хөндөж байна.

-Ажлын хэсэг байгуулсан гэж байна. Эхний ээлжинд  асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд ямар ажил зохион байгуулах гэж байна?

-БОЯ-д хүсэлт гаргаж өгөхөөр шийдвэрлэсэн. Хүсэлтэдээ “Алтай хүдэр” ХХК байгаль орчинд хөрс, ургамал, амьтан, агаар мандал Алтай өвөр говийн эко систем, хүн малын ундны цэвэр усны нөөц, уурхайд ашиглаж байгаа хуурай агаар баяжуулах технологи нь  тухайн сумын ойр орчимд амьдарч байгаа хүмүүст маш их айдас төрүүлж байгаа бичсэн байгаа. БОЯ-хан шинээр бүтэц бүрэлдэхүүнгээ бий болгосоноос хойш зургаа, долоон сар өнгөрчихлөө. Хариуцлагатай уул уурхай, ногоон хөгжлийнхөө талаар бодлого баримтаа гаргасан байх. Тиймээс газар дээр нь очиж энэ уурхайн үйл ажиллагаатай танилцаж, замтай холбоотой сөрөг нөлөөллүүдийг очиж үзэж, тухайн газар нь очиж ажлаасай гэж хүсч байна. БОЯ-хан маань байшингаасаа гараад, баруун хязгаарын орон нутагтаа ажиллах хэрэгтэй байна. Энэ компаний тээвэр дахин 2-3 жил энэхүү шороон замаараа үргэлжлэх юм бол байгаль орчин, тухайн бүс нутагт амьдарч байгаа хүн ардад үнэхээр хэцүү байгаа.

-БОЯ-аас гадна өөр ямар байгууллагатай хамтарч ажиллах вэ?

-Бид бүхэнд олон төрийн бус байгууллага хандаж байгаа. Байгаль орчны нийтдээ 700 орчим төрийн бус байгууллага байдаг юм билээ. Тэдгээр байгууллагуудаас бидэн рүү хандаж байгаа. Хөндлөнгийн хяналт шинжилгээ үнэлгээ хийгээд бодит хохирол, цаашид үүсэж болзошгүй хор хохиролыг энэ уурхайд хэлж өгье гэж тухайн байгууллагууд хүсэлт гаргаж байгаа. Бид цаашдаа тэдгээр байгууллагуудтай хамтран ажиллах болно.

-“Алтайн хүдэр” компаний удирдлагуудтай очиж уулзаж байв уу?

-Хэзээ нэгэн цагт хатуу хучилттай зам тавина гэж ярьсаар байгаад 5 жил үйл ажиллагаа явуулж байна. Үүнийг хариулцлагатай уул уурхай гэхгүй л байх.

    Нутгийн зөвлөлийн гишүүн Суманзаан: Малынх нь уушиг жижгэрч, харлаад дотор гэдсийг нь идэхийн аргагүй болсон.

-Ямар нутгийн иргэд өөрсдийнхөө малнаас хүнсэндээ хэрэглэдэг. Тэгвэл өнгөрсөн жилийн мах бэлтгэлээр манай сумын хоршоонд 1000-иад бог мал байсан. Үүнээс 700 гаруй малынх нь уушиг жижигрээд, хар өнгөтэй болсон байсан. Тиймээс дотор эрхтэнүүдийг нь хүнсэндээ хэрэглэх боломжгүй болсон. Энэ өвөл нутгийн иргэд бичлэг хийж, зураг аваад ирэхэд цас, шороо, ургамал хоорондоо ялгагдах зүйлгүй битүү шороотой хар хөрс л болсон байсан. Тээвэрлэлт хийж байгаа 168 км замын хажуугаар том нүхнүүд ухсан байгаа. Гэтэл тэр нүхээ булж мал, амьтаны аюулгүй байдлыг бүрдүүлсэн зүйл огт байхгүй байсан. Жил бүр бид нар тээвэрлэлт явуулж байхдаа энэ жил хатуу хучилттай зам тавина гэдэг.

     “Алтай хүдэр” ХХК-ын хэвлэлийн төлөөлөгч Б.Бурмаа: : Бид Энержи ресурс шиг зам тавихгүй. Жил хүрэхгүй хугацаанд зам нь эвдэрч байна
    Манай компани зүгээр нэг энгийн компани биш. Хонконгийн зах зээл дээр гарч байгаа хувьцаат компани. Тиймээс олон улсын шинжилгээ бүх зүйл нээлттэй. Тэр байтугай бүх сэтгүүлчдийг авч яваад газар дээрээ ямар байгааг үзүүлэхэд бэлэн байна. Бид нутгийн зөвлөлтэй хамтраад нутаг орноо хөгжүүлье гэсэн санал тавьсан. Ямар ч сэтгүүлч очсон бүх зүйл 100 хувь нээлттэй байна. Бид Энержи ресурс шиг зам тавихгүй. Жил хүрэхгүй хугацаанд зам нь эвдэрч байна. Бид бетонон зам тавина. Одоогоор 50 хувийг нь гүйцэтгэсэн байгаа. Шороон зам гээд байгаа нь  суурь хөрс юм. Яг замаа тавих зураг төсөл хийгдээд явж байгаа. 2014 он гэхэд замаа дуусгасан байна.

-Тус аймгийнхныг ажлын байраар хангана гэж л гэрээ байгуулсан биз?
-40 хувь нь Говь-Алтайн хүмүүс ажиллаж байгаа.