Агаарын бохирдлыг бууруулах талаар улсын төсвөөс олон тэрбум төгрөг зарцуулж байна. Сайжруулсан зуух, цахилгааны хөнгөлөлт, коксжсон нүүрс, гэрийн дулаалга гээд олон ажил явуулж байгаа ч хэр үр дүнтэй гарч байна вэ гэдгииг иргэд сонирхож байгаа юм. Энэ талаар Засгийн газрын тусгай сан “Цэвэр агаарын сан”-гийн захирал Н.Хүрэлсүхтэй ярилцлаа.

- Агаарын бохирдлыг бууруулахын тулд олон арга хэмжээ авч байна. Өнгөрсөн хугацаанд агаарын бохирдол яг хэдэн хувиар буурсан бэ?
- Энэ асуулт бүх хүний анхаарлын төвд байдаг. Хэдэн хувиар буурсан бэ гэдэг маш олон ажлын нийлбэр. Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 18,4 хувиар буурсан гэсэн статистик гарсан. Өнөөдөр Хятад улс хамгийн их мөнгө, төсөвтэй хэрнээ агаарын бохирдол нь ямар байгаа билээ? Цаг хугацааны хувьд  “Цэвэр агаар сан” байгуулагдаад хоёр дахь өвлийн нүүр үзлээ. Бидэнд хийх ажил их байна. Олон улсын байгууллагууд нийслэлийн гэр хорооллын 185 мянган айлын зуухыг 5-6 жилийн  дотор солино гэж тооцож байсан. Харин бид  хоёр жил хагасын дотор бүгдийг нь солих бодолтой байна. Агаарын бохирдол бол хөрс, ус агаарын бохирдол гэсэн том  фронтоор ярих ёстой. Зүй нь бол цэнгэг агаартай газар очъё гэвэл байгальтай газар очдог шүү дээ. Урт хугацаанд хөрс, усны бохирдлын асуудлыг ярьж байна. Гэхдээ дараагийн ажил гээд орхиж болохгүй л дээ. Ер нь хөрс, усны талаар салбарын яамтайгаа яриад  бодлогын хувьд цэгцлээд жаахан ажил ч гэсэн эхлүүлэх ёстой.

- Сайжруулсан зуух тараах ажил ямар хэмжээнд явж байна вэ?
- Нийт 185 мянган айлд улсын төсвөөс зуух авахад татаас өгөхөөр төлөвлөсөн. Эхний ээлжинд тараагдаж байгаа зуухны өөрийн өртөг нь 400-500 мянган төгрөгийн үнэтэй. Худалдан  авч байгаа иргэн 25-40 мянган төгрөгийг төлж байгаа бол бусдыг нь Засгийн газар дааж байгаа гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл Засгийн газраас зуухыг 80-95 хувийн хөнгөлөлттэй өгч байна. Түлшийг 50 хүртэлх хувийн хөнгөлөлттэй, хийн түлш, гэрийн дулаалга, цахилгааны үнэ, татварын хөнгөлөлт зэрэг маш олон хөнгөлөлт үзүүлж байна. Гэсэн ч манай ирэдийн оролцоо хангалтгүй байгаа. Бид гэр хорооллын 185 мянган айлаас 100 мянган өрхийн зуухыг сольсон. Одоо төр гэхээсээ илүү иргэн өөрийнхөө ухамсрыг сайжруулах нь хамгийн чухал асуудал болоод байна. Энэ агаарын бохирдлын эсрэг явуулж байгаа бодлогод ялагч гэж байхгүй. Бүгд л хохироод байна. Бид шинэ юм бүтээх гэж цаг алдалгүй бусад оронд туршсан энэ санаачлагуудыг дэмжээд, аль болох богино хугацаанд зохион байгуулах нь монголчууд биднээс шалтгаална. Улсаас нэг иргэнд 200-гаас 400 мянган төгрөгийн хөнгөлөлт өгч байна гэдэг нийлбэрээрээ 60-70 тэрбум төгрөг гэсэн үг. Үүний үр дүнг сайжруулах талаар багагүй анхаарч ажиллаж байгаа. “Цэвэр агаар сан”-гийн төсвөөс аль болох богино хугацаанд зуух нийлүүлэх хүсэлтэй байгаа.  Нийлүүлэлт, түгээж байгаа хүмүүсийн ажлын ачааллаас болоод хүлээлттэй байна л даа.

    Агаарын бохирдлын зарим үзүүлэлт стандарт түвшинээс 17 дахин их байгаа. Сайжруулсан зуух гэр хорооллын иргэдэд нийлүүлсэнээр агаарын бохирдол мэдэгдэхүйц хэмжээгээр буураагүй гэсэн шүүмжлэл их байсан. Харин өнгөрсөн өвөл үр дүн нь мэдрэгдэж эхэлсэн гэдгийг олон нийт хүлээн зөвшөөрч эхэлсэн.   Нөгөө талаар зуух, түлш хоёулаа нийлж байж үр дүнд хүрнэ.

- Сайжруулсан зуухыг дамлаж зарах явдал энэ төсөл эхэлсэн цагаас хойш гарлаа. Яаж, хэн хяналт тавьж байна вэ?
- 90-95 хувийн хөнгөлөлттэй өгч байгаа зуухыг авсан өрх өөрсдөө л  хэрэглэх ёстой. Гэтэл 25 мянган төгрөгөөр аваад 100 мянга, 150 мянган төгрөгөөр дамлаж зарах явдал гарсан. Тиймээс бид үүнийг цагдаагийн байгууллагад шалгуулаад явж байна. Зуухны  давуу талыг манай иргэд мэдэрсэн учраас хөдөө орон нутагт ах дүү, хамаатан садандаа  дамжуулснаар хөдөөний иргэд ямар нэг байдлаар олж авах гэж хичээж байгаа нь үнэн. Цаашдаа эрэлт байна уу гэвэл байна. Зусландаа ийм зуух авмаар байна гэсэн олон хүн байсан. Аймгуудаас ч ийм санал ирсээр байгаа. Одоогоор агаарын бохирдол нь стандартын түвшингээс давсан 7 аймаг байна. Энэ аймгуудад нэн яаралтай арга хэмжээ авах шийдвэр гарсан байгаа. Аймгуудад тодорхой хэмжээний мөнгө төсөвлөсөн ч аймаг болгоны хийх ажил өөр байна. Жишээ нь Сүхбаатар аймагт инженерийн шугам сүлжээ татаад явж байна. Баянхонгор аймагт загаа түлээд дуусч байгаа тул зуух авмаар байна гэсэн. Хөвсгөл, Дархан, Эрдэнэт, Ховд аймгаас ч хандаж байна.  Зарим аймаг нь нүүрс  түлдэг байхад заримд нь модноос өөр түлш байхгүй байх жишээтэй. Тиймээс  аймаг болгон өөрийн гэсэн бүтцийн байгууллагатай болоод агаарын бохирдлыг бууруулах төлөвлөгөөтэй болохыг шаардсан. Үүний дагуу бид ажлаа хийнэ.

- Хорооны даргыг таньдаг бол зуух авахад амархан гэсэн яриа гарчээ. Хорооны дарга нар зуух дамлаж зарсан хэрэг баримтаар тогтоогдсон уу?
- Хороодын дарга нар оролцсон хэрэг гарсан. Бүх хороодын дарга нар сая шинэчлэгдсэн байна. Хороодын бүх дарга нартай уулзаж гарын үсэг зуруулсан. Одоо тараагаад байгаа 100 мянган зууханд ч хяналт  тавьж байгаа. Сая Засгийн газрын 18-р тогтоол гэж гарсан. Үүнд нийслэлийн бүх шатны засаг дарга нарын ажлыг нь дүгнэх нэг гол шалгуур нь зуух тараах асуудал гэж оруулсан. Хорооны Засаг дарга өөрийнх  нь нутаг дэвсгэрт амьдардаггүй хүнд сайжруулсан зуух өгсөн байвал хууль зөрчсөн гэж  өөрөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ. Зуух авсан айлыг хэрэглэж байна уу гэдгийг Нийслэлийн агаарын чанарын албанаас баталгаажуулаад хэсгийн ахлагч, гэрээт ажилчдаараа шалгуулж байгаа. Зөрчил илэрч байгаа учраас таслан зогсоох талаар бид цагдаагийн байгууллагатай хамтран ажиллаж байна.
  Иргэдэд анхааруулахад агаар бохирдуулсан аж ахуйн нэгж иргэдээс хураамж авахаар журам боловсруулагдаж эхэлсэн. Иргэд нэгэнт зуух авч, гэрээ дулаалаад хүчин чармайлт гаргаад байвал бид хөнгөлөх юм. Зуух авчихаад зуухаа 100 мянган төгрөгөөр зараад хуучнаа хэрэглэж байвал шинэ журмын дагуу татвар төлөх болно. Мөн Улаанбаатар хотоос албана гаргана. Улсаас их хэмжээний мөнгө зарж байгааг үр дүнтэй болгохын тулд өөрсдөө хэрэглэж сурах хэрэгтэй.

-Хуучин зуухаа оронд нь өгөх нь гал голомтоо өгч байгаа хэрэг гэж дургүйцэх хүмүүс байх юм аа?
- Төрөөс хөнгөлөлт авахын тулд иргэд хуучин зуухаа хураалгах хэрэгтэй. Хэрвээ хуучин зуухаа хэрэглээд байвал агаарыг бууруулж байгаа эх үүсвэрийн тоо буурахгүй. Хаягаараа зуухаа авчихаад хөдөө явуулчихдаг. Үүнээс болоод үр дүн муудаад байна. 

-Нам даралтын зуухыг солих ажил юу болж байна вэ. Ер нь Улаанбаатар хотод хэдэн нам даралтын зуух байдаг вэ?
- Бид байнга зуухтай зууралдаад байхгүй. Урт хугацаандаа нийслэл  хот тэр чигээрээ орон сууцтай болох ёстой. Тиймээс  бид инженерийн шугам, сүлжээ татахад нь Нийслэлийн захиргаатай нийлээд ажиллаж байна. Нам даралтын зуухнуудыг татан буулгаад төвлөрсөн шугамд холбож орон сууцжуулах ажил хийе гэж байна. Нийслэлд усан халаалтын нам даралтын зуух 20 мянга гаруй байна. Сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг гээд төсвийн байгууллагыг халаадаг 200 квт-аас дээш  хүчин чадалтай 217 ширхэг, 100-200 квт хүчин чадалтай зуух нь 2000 орчим байдаг.

- Цахилгааны хөнгөлөлтөд иргэд төдийлөн хамрагдаж чадахгүй байх шиг. Үүнд юу нөлөөлөөд байна вэ?
- “Цэвэр агаарын сан”-гаас өнгөрсөн жил цахилгааны үнийн хөнгөлөлтөд 2,5 тэрбум, энэ жил дахиад 2,5 тэрбум төгрөг төлөвлөсөн. Гэтэл иргэд зөвхөн 800 сая төгрөгийг ашиглачихаад байна. Бид сурталчилж, гар утас руу нь мессеж явуулж байгаа ч маш бага хүн л хөөцөлдөж авсан байна. Сайжруулсан зуух авсан, гэрийн дулаалга, цахилгаан хэмнэлттэй бүтээгдэхүүн хэрэглэж байгаа  гэх зэрэг айлууд энэ хөнгөлөлтийг авч байгаа юм. Гэхдээ өнгөрсөн жилийг бодвол иргэдийн идэвхи сайжирч байгаа. “Цэвэр агаарын сан”-гийн www.caf.mn гэсэн сайтаас яаж хөнгөлөлт авах тухай мэдээлэл авч болно.

 -Ярилцсанд баярлалаа.