“Бид хүүхдийн өмнөөс гэж ярьдаг ч бидний дотор үргэлж л “хүүхдүүд” байдаг. Гэхдээ л хүүхдийн зохиол бичнэ гэдэг нарийн юм билээ” хэмээн өгүүлэх яруу найрагч, сэтгүүлч М.Дэвээжаргалын бичсэн анхны хүүхдийн зохиол “Тэнгэрт хөөрөх цаасан шувуу” ном хэвлэлтээс саяхан гарч олны хүртээл болоод буй. Энэхүү ном нь орчин үеийн хүүхдүүдийн сэтгэлгээнд нийцүүлсэн зурагт ном бөгөөд номын зураачаар М. Алтаншагай ажиллажээ.
Хүүхдийн зохиолын асуудал чухлаар тавигдаж буй өнөө цагт Монсудар хэвлэлийн газрын хүүхдийн номын Жангар редакцаас “Монсудар зурагт ном” цувралыг эмхэтгэн гаргадаг билээ. Ингэхдээ, хүүхдийн номын зохиол бичих сонирхолтой залуус, уран бүтээлчидтэй хамтарч, мэргэжлийн зураач, редакторын баг ажиллаж, уншигч багачуудынхаа гарт монгол өнгө аясыг шингээсэн номууд хүргэхээр зорьж байгаагаа тэд онцолсон юм.
Эдгээр цувралдаа тэгш эрхийг эрмэлзэж, ялгаатай байдлыг ойлгож, нийгэмшил, нийтэч хандлага, гэнэн итгэмтгийн дээр цагаан цайлган зан чанар, бусдыг ойлгож хүндлэх хандлага гэх мэт зан төлөвшлийн чухал сэдвүүдээс гадна хүүхдийн хүсэл мөрөөдөл, найз нөхөд, гэр бүл гэх мэт өнөө цагт хамгийн их ярьж хэлэлцэх учиртай сэдвийг сайтар боловсруулж, үлгэр түүхээр дамжуулан хүүхэд багачуудад хүргэж, оюун санаа хийгээд ёс суртахууны үнэт зүйлсийг соёолуулахад дэм болох үүднээс энэхүү төслийг хэрэгжүүлж байгаа аж.
Тод биш хэр нь хармагцаа л хүүхдийн ном гэдгийг нь таньж мэдэхээр өнгө будагтай, зохиолынхоо үйл явдлыг сайн тодотгож хөнгөн хэлбэрээр бичигдсэн атлаа утга агуулгыг нь гүн гүнзгий илэрхийлсэн, сонирхолтой зураг, өнгө аяс бүхий энэхүү номыг та бүхэнд онцлон танилцуулж байна.
Төрөл: Хүүхдийн зохиол
Агуулга: Улаанаа охин хамгийн өндөрт нисдэг цаасан шувуу урлахыг хүсжээ. Гэвч түүний санаснаар болсонгүй. Олон дахин оролдсон ч бүтсэнгүй. Гэсэн ч охин бууж өгөлгүй санасандаа хүрч буй тухай гардаг.
Дүрүүд: Улаанаа хэмээх бяцхан охин, түүний найзууд, мөн шинэ найз, цаасан шувуу, (Номд зурснаар Улаанаагийн хоёр муур бас бий)
Зохиолын орон, цаг: Өнөө үед, аль нэг хот газар
Зохиолын гол санаа: Хүн үнэхээр чин сэтгэлээсээ хүсэн мөрөөдөж байгаа цагт урам хугарах, бүтэлгүйтэх, ялагдаж шантрах нь бууж өгөх шалтгаан биш шүү гэдгийг илэрхийлсэн.
Дэлгэрэнгүй задлал: Улаанаа нэртэй бяцхан охин найзуудтайгаа өдөр бүр цаасан шувуу нисгэж тоглодог ч цаасан шувуу нь огт хөөрөхгүй байв. Охины урам хугарсан ч бууж өгөлгүй, цаасан шувуугаа хөөргөх талаар арга сүвэгчилж туршиж үзсээр байна. Гэвч бүтэлгүйтэл хэвээрээ. Уг нь нэг туршилтдаа бүрэн итгэж, найзуудтайгаа ойртож зогсоод нисгэсэн боловч бас л бүтэлгүйтнэ. Тэр үед найзууд нь Улаанааг шоолж, бас гайхаж байвч хэн нь ч туслахыг завдсангүй. Тиймээс “Улаанаа маш их ичиж байлаа. Тэр яагаад ч юм уйлмаар санагдав” хэмээн өнөө итгэл дүүрэн охины урам хугарч, туйлдаа хүрсэн байдлыг илэрхийлжээ. Үнэхээр, хамаг чадлаараа хичээн байвч хорвоо яг эсрэгээрээ оршин байгаа мэт санагдах тэр агшинд хэн хүнгүй л уйлж, бүр хашхирмаар болдог. Гэвч тэр “Хүүхэд” учраас зүгээр ичсэнээсээ болж л уйлах гэсэн.
Хүүхэд байхад бидэнд ийм үе бишгүй л тохиож байсан даа. Харин түүний сэтгэлийг ойлгосон нэгэн хүү хажууд нь ирж зогсоод туслахыг асууна. Ингээд Улаанаа шинэ найзтайгаа хамт цаасан шувуу хийж, сэтгэл нь сэргэж баяр жаргалтай байх бөгөөд цаасан шувуу нь заавал ниснэ гэсэн итгэл дахин төрнө. Энэ хүүгийн дүрээр амьдралд хөг нэмж, түшиг болдог сайн нөхдийг харуулжээ. “Гэвч шувуу нь нэг эргээд л уначхав. Улаанаа уруулаа унжуулсаар цаасан шувуугаа очиж авчээ. “Ниссэнгүй юү?” гэж найз нь асуув. “Надаас болоод нисэхгүй байгаа юм” гэж Улаанаа урамгүйхэн хэллээ. Тэр дахиад хэзээ ч цаасан шувуу хийхгүй гэж өөртөө амлажээ” хэмээн хоёр найзын бүтэлгүйтлийг өгүүлсэн энэ хэсэг жижигхэн мэт боловч охины үйлдэл, үг, сэтгэлийн өнгө аясыг цөмөөр нь илэрхийлсэн байна. Хүүхдийн зохиол болоод ч тэр үү олон дүр оруулалгүй зөвхөн Улаанааг голчилж, дүрийг тодруулахын тулд шинэ найзын дүрийг шигтгэжээ.
Охин дахиж цаасан шувуу хийхгүй гэж шийдсэн ч “Тийнхүү цаасан шувуугаа гэрийнхээ тотгоноос уяад орхичхов” гэсэн нь түүний итгэлийн гал бөхөөгүй байгааг илтгэнэ. Гэхдээ л шувуу нь дахиад нисэхгүй бол яана хэмээн айдаст эзлүүлнэ. Хүүхэд итгэлээ алдсан тэр цагт л айж эхэлдэг гэдгийг энд харуулсан бөгөөд тэрхүү айдсаа хэн нэгэнд илэрхийлж чадалгүй дотроо тээн шаналдаг шүү дээ. Харин эгзэг нь таарах тэр үест хэн нэгэн итгэлтэй хүндээ юу ч үлдээлгүй чин үнэнээр нь ярьдаг нь хүүхдийн гэнэн цайлган зангийн илрэл билээ.
Тэрхүү тотгоноос уясан дүрслэл нь охин монгол гэрт амьдаргийг илэрхийлж, зохиолын оронг тодорхойлж байна. Харин салхитай өдөр цаасан шувуу нь хөдөлж байхыг ажаад Улаанаагийн итгэл дорхноо сэргэж, цаасан шувуугаа сэлбэж засаад дахин нисгэхээр болж, ингэхдээ өөрийгөө жинхэнэ нисгэгч болж буйгаар төсөөлнө. Тэгээд “Салхины хурд, салхины чиг маш чухал шүү, нисгэгч ээ” гэж өөртөө анхааруулж буй нь түүний итгэлийн гал хэдийн оволзож, бүхнээс илүү урамтай болсон байна. Улмаар цаасан шувуу нь их өндөрт биш ч гэсэн өмнөх шигээ уналгүйгээр шууд хөөрөхөд охин ерөөсөө ичилгүй, унах вий гэж айлгүй, өөрийгөө сайн сайхнаар хүлээн зөвшөөрнө. Дүрийн өсөлт ийнхүү охины итгэл баясал дүүрэн байдлаар илэрч, Улаанаа охин санасандаа хүрснээр зохиол төгсөнө.
Хэл найруулгын хувьд хүүхдэд зориулсан тул мэдээж товч хэлбэрээр, гэхдээ дээр өгүүлсэнчлэн богино үг, өгүүлбэрээр бичсэн ч зохиолын үйл явдал, дүрийн үг хэл, бодол санааг тод томруун илэрхийлсэн нь зохиолчийн чадварыг харуулж байна.
Улаанаа охины дүр бол хэн хүний дотор буй "хүүхэд" зангийн илрэл, тэнгэрт хөөрөх цаасан шувуу бол хэн бүхний сэтгэлд орших өрнүүн хүслийн илрэл болохуй. Хүүхэд гэдэг цаснаас ч цагаан ертөнцийн сэв тогтоогүй итгэлийн гүнийг гаргаж, хэн ч уншсан хайрлам тийм нандин дүрээр тодруулсан нь энэ зохиолын онцлог ажээ. Ийнхүү монголын хүүхдийн зохиолд нэгэн шинэ дүр, шинэ зан төрх тодрон айсуй...
Утга зохиол судлаач Р.Батхишиг
