Хорвоогийн амьдрал нүглээр дүүрэн гэсэн үг байдаг. Үнэний ортой шүү. Амьтад л гэхэд хүчтэй нь хүчгүйгээ барьж идэн амь зогоож иржээ. Одоо ч ялгаагүй. Чоно хонийг, чоныг хүн хөнөөж байх жишээтэй. Чоно хониноос юу ч үлдээлгүй иддэг. Хүн өдгөө чононоос юу ч үлдээлгүй цохиж байна. Ер нь энэ араатан амьтад дотроос хамгийн муу аргатай, зальтай новш гэвэл хүн шүү дээ. Хоолоо олж идэхийн тулд түүнд сэдээгүй арга, бодохгүй зүйл гэж байдаггүй. Тэгэхээр нээрээ л хорвоогийн амьдрал нүглээр дүүрэн гэдэгт итгэхгүй байхын арга алга. Хүн л гэхэд оршин тогтнож ирсэн түүхийнхээ туршид нэг нэгийгээ алж, шулж ирсэн байдаг. Түүхээ эргээд харахад л нил цус.

Ингэхэд “шулж” гэдэг үгийг энд махтай холбож хэлээгүй юм шүү. Харин бооцоо тавьдаг тоглоомыг хэлэв. Голио замын голоор алхаж азаа үздэгийн адил хүний төрөлхийн араншинд мөн л азаа үзэх хорхой мөнхөд гозгонож явдаг. Түүнийгээ дарахийн тулд янз бүрийн юм бодож олсон байгаа юм. Тэдгээрийн нэг нь мөрийтэй тоглоом. “Таван гараас” өгсүүлээд казино хүртэл есөн шидийн тоглоом наадам бий.  Эдгээрээс хамгийн алдартай нь казино. Ингэхэд мөрийтэй тоглоом ерөнхийдөө анх хятадуудаас гаралтай гэж үздэг бол казиног италчууд үүсгэжээ. XV зуунаас эхтэй юмдаг уу даа. Ер нь анх хэзээ, хаана үүссэнийг нь тогтооход нэн бэрхтэй гэлцдэг юм байна. Яг манай монголчуудын 1950-иад оноос өмнө төрсөн хүмүүс шиг. Тэр үед хүн амын нарийн бүртгэл байгаагүйгээс хэзээ төрснөө мэддэг хүн ховор байдаг юм. Таамгаар л авна. Аав, ээжээсээ асуухаар, “За байз, нөгөө хэн гуай аянганд ниргүүлдэг зун л төрсөн юмдаг” гэж байх жишээтэй.

Ингэхэд энэ тоглоомыг франц, англичууд хүлээн авч, германчууд төгөлдөржүүлэн, улмаар даян дэлхийд түгэн дэлгэрчээ. Одоо казиногүй орон бараг алга. Гагцхүү ил, далд хэлбэрийн тухай л яриа байна.

Монголд казино байгуулагдах шахсан үе бий. Даанч байгуулах гэж байгаа хүмүүсийнхээ өгсөн мөнгө төгрөгийг хуваах дээрээ тохироогүйгээс УИХ-аар батлагдаагүй байх. Үр дүнд нь дөрвөн нөхөр “Казино” гэсэн давхар овогтой болж, шоронд суусан. Тэгээд л нөгөө казино Хойд Солонгос руу “дүрвээд” дашийн шог.

Казино уг нь тийм ч аймаар аюултай юм биш бололтой. Түүхийг нь харвал зарим улс нээгээд л, хаагаад л ирсэн байх юм. Гэхдээ казиногоос онцлох зүйл ганцхан байна. Хаана казино байгуулна, тэнд хамгийн өндөр хөгжил бүхий хот босч сүндэрлэсэн түүхтэй байх аж. Казиногоо ч балгас болсон газар босгохоо мартдаггүй юм шиг байна. XVII зуунд  Монака манай нийслэлийн эхэн үеийн эсгий хот гэдэг шиг юм байжээ. Гэтэл казино байгуулаад хэдхэн жилийн дотор хүн танихын аргагүй болж, Европтоо хөгжил хөдөлгөөнөөрөө тэргүүлэх болсон байна. ХХ зуунд Макао гэж мөн л үзмэрийн юм байв гэнэ Түүнийг мөн л казино өөд нь татаж, Азидаа бар улсын тоонд оруулаадахжээ.

Европын Монака, Азийн Макао. Хоёуланг нь казино ийм түвшинд хүргэсэн байна. Өөр юу ч биш. Яадгийм золиг, мөрийтэй тоглоом гэхээр хорхой нь гозгоноод сууж чаддаггүй хүмүүсийг шулаад сайхан хот босгоход буруу юу байна. Товчхондоо Казино руу донтонгуудын мөнгө урсаж, нөгөөх нь баялаг болон сүндэрлээд үлдэж байна шүү дээ. Монголд яагаад тэгж болохгүй гэж. Өмнөд хөршөөр л гхэд дүүрэн мөрийтэй тоглоомын донтонгууд. Мөн казино байгуулаад алдсан оносон амьд туршлага ар, өврөөр дүүрэн байхад түүнийг байгуулна, байгуулахгүй гэхийн оронд журам дүрмийг нь маш сайн тогтоож өгөөд л, за мөнгө их олоорой гээд тавих хэрэгтэй. Тэртэй, тэргүй интернэт казино гэдэг юм аль хэдийнэ нэвтрээд, энэ дэлхийн хорхойтнуудыг аалзны шүлс шиг холбочихсон байхад хорьж, цагдаад нэмэргүй л дээ.

Казиног ингэхэд италчууд анх “Ридотто” гэж нэрлэдэг байж. Энэ нь “хувийн өрөө” гэсэн үг юм байна лээ. Манайд иймэрхүү юм тоглодог хувийн өрөө хаа сайгүй байдаг. Хааяа цагдаагийнхан илрүүллээ, УИХ-ын гишүүн түүний дунд тоглож суулаа гэх зэрэг сүржин мэдээ гарч л байдаг юм. Миний бодоход мөнгөө гөвүүлсэн нэг донтон, цагдаа нарт матсанаар хорхойгоо даран “таван гардаж” байсан нөхдүүдийг нааш цааш нь болгож айлгадаг юм шиг билээ. Ингээд хэрэггүй л дээ. Тоглодог тэр том казиног нь байгуулаад өгчих. Тэндээ хөрөнгөтэй хүн хэдийгээ алдаж, хэдийг хожно маньд ямар хамаа байна. Тэртэй тэргүй наадуул чинь өмнө зүгийн хэдэн орны казиногийн босгыг элээдэг юм биш үү. Тэнд мөнгөө алдаж байсанд орвол эндээ алдаг л дээ. Тэр алдсан мөнгө нь түүний хүүхдийн багш, бидний эмчийн цалин болоод хувирах ч юм бил үү, хэн мэдлээ. Гэхдээ монгол хүн донтох өвчинд тун өртөмтгийг маш сайн бодолцох хэрэгтэй. 1930-аад ороос орос архинд орж, одоо донтоод түүнээсээ салах гэж мөн ч зүдэрч байна шүү дээ.

Математикч Паскаль мөнхийн хөдөлгүүр хийх гээд “Рулетка” зохион бүтээжээ. Гэвч нөгөөх нь огт өөр зорилалтаар үнэхээр “мөнхийн хөдөлгүүр” болсон байна. Хаана. Казинод. Тэгэхээр манайд тун удахгүй казино байгуулагдаж, ноён Паскалийн “мөнхийн хөдөлгүүр” тавтай морилох болтугай хэмээн ерөөе. Мөн, “Хэдийгээр казинод гараа тохойгоо хүртэл хүний цусанд дүрсэн нөхдүүд цагаан цамц өмсөн ордог ч энэ тоглоом телевиз үзэхээс хамаагүй дээр юм даа” хэмээх нэгэн үгийг хамтад нь дайя. Үүнийг Ромын II хамба лам олон жилийн өмнө айлдсан байдаг юм. Ингэхэд нээрээ өнөөдөр манайд хэдэн телевизийн суваг байдаг юм бол?   

Д.Гал