1582 оны аравдугаар сарын 15-ны энэ өдөр Европын зарим оронд Григорийн тооллыг албан ёсоор хэрэглэж эхэлсэн нь дэлхийн цаг тооллын түүхэн дэх томоохон өөрчлөлтүүдийн нэг байв. Өнөөдөр дэлхийн ихэнх улс орон өдөр тутмын амьдрал, төрийн үйл ажиллагаа, олон улсын харилцаандаа ашигладаг энэхүү тоолол нь тухайн үеийн хуанлийн алдааг засах зорилгоор бий болжээ.
Яагаад шинэ тоолол хэрэгтэй болсон бэ?
1582 оноос өмнө Европт Ромын эзэн хаан Юлий Цезарийн нэрээр нэрлэгдсэн Юлийн тооллыг өргөн ашиглаж байв. Уг тооллыг МЭӨ 45 онд нэвтрүүлсэн бөгөөд нэг жилийг дунджаар 365.25 хоногтой гэж тооцдог байжээ. Тиймээс дөрвөн жил тутамд нэг өндөр жил буюу хоёрдугаар сарыг 29 хоногтой болгодог байв.
Гэвч дэлхий Нарыг нэг бүтэн тойрох бодит хугацаа 365.25 хоногоос бага зэрэг богино буюу ойролцоогоор 365.2422 хоног юм. Энэ өчүүхэн мэт зөрүү олон зууны турш хуримтлагдсаар улирлын тооцоо болон хуанлийн огнооны хооронд зөрүү үүсгэжээ.
Ялангуяа Христийн шашны Улаан өндөгний баярын өдрийг тогтоохтой холбоотой тооцоололд энэ алдаа чухал асуудал болсон байна.
Энэ асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд Ромын пап XIII Григорий 1582 онд шинэчлэл хийж, Юлийн тооллыг өөрчлөх шийдвэр гаргасан юм. Түүний нэрээр нэрлэгдсэн Григорийн тоолол нь жилийн уртыг илүү нарийн тооцож, хуанлийн улирлын зөрүүг багасгах зорилготой байв.
Шинэ тогтолцоонд дөрөвт хуваагддаг жилүүдийг өндөр жил гэж үзэх зарчмыг хадгалсан ч 100-д хуваагддаг жилүүдийг ердийн жил болгохоор тогтоожээ. Харин 400-д хуваагддаг бол өндөр жил хэвээр үлдэнэ. Тухайлбал, 1600, 2000 он өндөр жил байсан бол 1700, 1800, 1900 он өндөр жил байгаагүй юм.
Ингэснээр хуанлийн жилийн дундаж урт 365.2425 хоног болж, дэлхийн Нарыг тойрох бодит хугацаатай илүү ойртжээ.
Аравдугаар сарын 4-ний дараа шууд 15-ныг тэмдэглэв
Шинэчлэлийн хамгийн сонирхолтой хэсэг нь огноог шууд өөрчилсөн явдал байлаа. 1582 онд шинэ тооллыг анх нэвтрүүлсэн орнуудад аравдугаар сарын 4-ний пүрэв гаргийн дараа шууд аравдугаар сарын 15-ны баасан гараг болжээ. Өөрөөр хэлбэл, хуанлиас 10 өдрийг алгасаж, хуримтлагдсан зөрүүг засжээ.
Гэхдээ энэ өөрчлөлтийг дэлхийн бүх улс нэгэн зэрэг хүлээн аваагүй. Католик шашинтнууд давамгайлсан зарим улс эхэлж нэвтрүүлсэн бол бусад улс шашин, улс төр, захиргааны шалтгаанаар олон арван, бүр хэдэн зуун жилийн дараа шилжсэн юм. Жишээлбэл, Их Британи болон түүний колониуд 1752 онд Григорийн тоололд шилжсэн бол Орос улс 1918 онд албан ёсоор нэвтрүүлжээ.
Григорийн тоолол нь өнөөдөр олон улсын иргэний цаг тооллын үндсэн тогтолцоо болжээ. Улс орнуудын гэрээ хэлэлцээр, нислэгийн хуваарь, худалдаа, шинжлэх ухааны судалгаа, өдөр тутмын амьдралд огноог нэг мөрөөр тогтооход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. 1582 оны шинэчлэл нь хуанли гэдэг зөвхөн өдөр, сар тоолох хэрэгсэл биш, харин одон орон, шашин, төрийн удирдлага, нийгмийн амьдралтай нягт холбоотой тогтолцоо болохыг харуулсан түүхэн үйл явдал юм.
Л.Баяр
