Шог зургийг зураач С.Цогтбаяр

Баабар саяхан УИХ-д 10 гаруй галзуу нөхөр байна гэчихжээ. Тэгсэн чинь нэр дурдагдсан “аваргууд” би эрүүл гээд бөөн юм болж байх шив. Уг нь Баабар угийн ёж үгтэй болхоороо ёгтолсон л болохоос тэднийг яах аргагүй галзуу өвчтэй хүмүүс гээгүй л байна билээ л дээ, зайлуул.  “Муу л бол хойд захын хар овоохой гэгчээр” эд нар Баабарт атаархахдаа яасан ч их түүнийг боорлодог юм.

Ингэхэд хорвоо дэлхий дээр олон янзын өвчин бий. Нэрийг нь сонсоход л аймаар юмнууд ч байдаг. Ер нь сайхан өвчин гэж юу байх вэ дээ. Шүд хүртэл өвдөх тун зовлонтой байдаг. За тэгээд хагалж цоолуулах өвчин зөндөө, зөндөө. Харин галзуу өвчнийг л аймаар гэж хаа сайгүй ярьдаг юм. Яагаад гэхээр өөрийгөө хянах чадвараа бүрэн алдаж, хэн ч таахын аргагүй үйлдэл хийдэг учраас тэр юм. Тэд уйлна, дуулна, бүжиглэнэ, цамнана, инээнэ, ханиана. Өвчин нь хурц үедээ ирэхээр ер нь яаж ч магадгүй байдаг.

Мөн сургийг нь сонсоод гайхмаар өвчин бий. Тухайлбал, алдаршихын гаж дон гэж өвчин бий. Галзуугаас арай өөр, гэхдээ тэр бүлэгт багттдаг өвчин. Манайд байгаагүй өвчин л дөө. Гэхдээ сүүлийн хэдэн жилд таран дэлгэрэх хандлага тун их байгаа гэдгийг хэлье.

Америкт ийм өвчтэй нөхөр алдарт Жон Ленноны духанд сум зоож байлаа. Ингэхэд ийм өвчтэй хүмүүс хэн нэгний бүтээсэн үйл хэрэг хугацааны явцад хүссэн хүсээгүй алдаршуулна гэдгийг мэддэггүй юм. Манай Чингис хааныг л гэхэд үйл хэрэг нь 1000 жилийн дараа дэлхийд алдаршуулж байх жишээтэй.

Дэлхийн анагаах ухаанд ийм маягийн алдаршихын дон туссан хүмүүсийг Геростратын синдромтой хүмүүс гэдэг юм. Яг Дауны синдром гэдэг шиг. Бас  Швед синдром гэж бий. Швед синдром нь үүссэн нөхцөл байдлаас шалтгаалж гэнэт бий болдог. Ухаандаа алуурчдад барьцаалагдан тамлагдсан хүмүүс яваандаа нөгөөдүүлийнхээ талд ороод өөрсдийг нь суллах гэсэн цагдаагийнхний өөдөөс эсэргүүцээд унадаг өвчин л дөө.

Геростратын синдромын тухайд өөр. Манай эриний өмнөх 356 онд Грекийн Эфес хотноо Артемида бурханд зориулан босгосон сүмийг нэгэн эр шатаасан байдаг. Түүнийг Герострат хэмээнэ. 20 жил барьсан, 100 жилийн түүхтэй, ертөнцийн долоон гайхамшигийн нэгд тооцогддог сүм л дээ. Гэтэл байнга газар шагайж явдаг, хэн ч тоодоггүй Герострат гэж нэг үхээнц эр галдсан байдаг юм. Нөгөөх нь мэдээж хэдхэн хормын дотор үнс нурам болно биз дээ. Грекүүд түүнийг баривчлаад юуны учир шатаасан бэ гээд л аймаар сүртэй хариулт өгөх байх хэмээн асууж. Гэтэл нөгөөх нь ердөө л, “Алдар цуутай болохын тулд” гэсэн байгаа юм.

Ингээд цаазлагдсан. Алдаршихын тулд ариун сүмээ шатаасан энэ нөхрийн нэрийг ард түмэн мартах ёстой гэсэн зарлиг гарав. Гэвч мартаагүй. Харин ч алдаршсан. Алдаршсан учраас өнөөдөр хүртэл манай монголчууд түүний яасан ийснийг мэдэж байна шүү дээ. Ингэхэд түүнийг ард түмэн нь алдаршуулчихсан байдаг. Яасан гэхээр, “нөгөө сүм шатаасан нөхрийг грекүүд тун өвөрмөц цаазалсан гэдэг бил үү” хэмээн нэг нэгнээсээ асуун сонирхоход, “Чухам яаж цаазалсныг бүү мэд. Ямар ч байсан шатаасан нөхрийг л лав Герострат гэдэг байсан юм билээ” гэх жишээтэй ам дамжуулан ярих болсноор түүхэнд алдаршуулжээ.

Ер нь Геростратын синдромоос гадна “Аугаа ихийн дон” гэсэн өвчин хавсарч тусвал тун аюултай гэдэг юм. Ямартай ч ийм синдромтой Д.Арвин  орц угааж, Л.Эрдэнэчимэг бүжиглэн, Г.Баярсайхан салаавч гарган зодолдов. О.Баасанхүү гишүүн барилдаж, Ц.Даваасүрэн ямаа самнажээ. М.Зоригт нь цоожны нүхээр шагайн, Ш.Уянга хэн нэгнийг учир утгагүй огцруулах, эсвэл шоронд хийх тухай хэрүүл өрнүүлж, Л.Гантөмөр морин хуурдаж гайхуулав.

Геростратын алдаршсан түүх товчхондоо ийм. Геростратын синдром хэмээх өвчний түүх ч энэ. Манайд ч ийм өвчтэй хүмүүс өдгөө олшрох төлөвтэй байгааг л Баабар ёгтлоод “галзуучууд” гэсэн байна билээ. Тэгээд ч ядаж байхад ийм өвчтэй хүмүүс УИХ-д ямар амархан сонгогдоно гэж санана. Тээр жил УИХ-ын нэгэн гишүүн алдарших гээд, “Төрийн ордон доторхи өрөөнийхөө үүднээс сум оллоо. Энэ бол намайг алахын дохио“ гэх зэргээр баахан өвчигнөсөн юмдаг. Тэр бол яах аргагүй Геростратын синдромтой нөхөр л дөө. Түүгээрээ ч “Сум” хэмээн алдаршсан юм. “Сүм” Герострат гэдэг шиг. Одоо зайлуул, хаа яваа юм бүү мэд. Шорон оронд орлоо гэж нэгэнтээ дуулдсан юмдаг. Харин одоо сураггүй болсон байна билээ. Гэхдээ ард түмэн түүнийг анддаггүй. Нөгөөх өрөөний нь үүднээс сум олддог нөхөр гэхээр, “Аан, Дашзэвэг үү” гээд мушийж харагддаг юм. Тэр ч бас алдаршжээ. Ер нь хэн нэгэн нэр цуутай хүнтэй хэрэлдэж маргалдвал алдартай болно гэсэн мангарууд зөндөө байсан юм. Одоо ч бий. Тэр ч бүү хэл алдар цуутай дуучин, жүжигчин, бөх улам алдарших гээд алийгаа алдаад байгааг яалтай билээ. Азаар манайд алдаршихын тулд Герострат шиг 100 жилийн түүхтэй, ертөнцийн гайхамшигийн нэг болсон сүмээ шатаачихдаг нөхөр одоохондоо гараагүй байна. Гэхдээ ард олныхоо итгэл үнэмшил, ёс суртахуун, сэтгэхүйн хөгжил дэвшлийг шатааж байгаа хүмүү байна аа, байна. Улстөрийн сонгууль дөхөхөөр ийм өвчин нь хөдөлдөг хүмүүс улс орноо баллаж байна шүү дээ. УИХ-д суухаасаа өмнө ч, ороод ч эх орончийн дүрээр үнэхээр сүйрүүлж байна. Одоо л гэхэд Геростратын синдромтой УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ, Ц.Даваасүрэн, Л.Цог, Ш.Уянга, Болорчулуун нар Оюу толгойн гэрээ энэ тэрийг бариад авчихсан сууж харагдана билээ. Ингэхэд эдгээр эх орноо хамгаалагчдын санааны үзүүрт үнэхээр эх орон газар нутаг нь байдаг гэж та бодно уу.

Ингэхэд УИХ-д ийм эх орончид ороод ард түмнээ сайн сайхан болгочихдоггүй. Энд мэдлэгтэй боловсролтой хүмүүсээс бүрдсэн багийн тоглолт хэрэгтэй байдаг. Хөлбөмбөгийн “Челси” баг шиг гэсэн үг. Мөн “дасгалжуулагч” нь сайн байх ёстой. Тэгж байж ард түмнийхээ өмнөөс “Аз жаргалын” хаалганд гоол оруулна шүү дээ. Бас хэн нэгний амласнаар аз жаргал гэдэг тийм ч амархан ирдэг эд биш. Зовсны эцэст л жаргана. Ид шидтэй алтан загас л баригддаггүй юм бол.

Өнөөдөр эдгээр Геростратын синдромтой нөхдүүүдийн яриад байгаа шиг Монголын ард түмэн өлсч зовоод байгаа юм үнэндээ алга. Ажил хийх дургүй аав ээжийнхээ тэтгэврийг мөлжиж амьдардаг, бас арчаагүй хэдэн архаг архичид гээд цөөн тооны залхуучууд бий. Гэвч тэд хүртэл турж үхэхгүй, өдөр бүр таргалаад байгаа нь харагддаг.

УИХ-ын гишүүн гэдэг өөрөө үйл хэргээрээ мөнхжих хамгийн том боломж. Хэрүүл хараал, реклам сурталчилгаагаараа биш, ерөөсөө л үйл хэргээрээ гэсэн үг. Сайн хууль санаачлаад, түүнийгээ батлуулчихвал ард түмэн хүссэн хүсээгүй алдаршуулна. Муу нэрт С.Эрдэнэ л гэхэд Хамтын тэтгэврийн тухай хууль батлуулсан гээд хүмүүсийн ам мөн ч сайн байна шүү. Гэтэл Баабарын егөөдсөн “галзуучуудаас” өнгөрсөн хугацаанд ямар үр шим унав.

Ер нь Геростратын синдромоос гадна “Аугаа ихийн дон” гэсэн өвчин хавсарч тусвал тун аюултай гэдэг юм. Ямартай ч ийм синдромтой Д.Арвин  орц угааж, Л.Эрдэнэчимэг бүжиглэн, Г.Баярсайхан салаавч гарган зодолдов. О.Баасанхүү гишүүн барилдаж, Ц.Даваасүрэн ямаа самнажээ. М.Зоригт нь цоожны нүхээр шагайн, Ш.Уянга хэн нэгнийг учир утгагүй огцруулах, эсвэл шоронд хийх тухай хэрүүл өрнүүлж, Л.Гантөмөр морин хуурдаж гайхуулав. Ингэхэд энэ гишүүд ингэж болохгүй гэж байгаа юм биш шүү, эрхмүүд ээ. Гагцхүү энэ мэт хувийн зургаа алдаршихын тулд нийтийн сүлжээнд л тавьдаггүй байхгүй юу даа. Тиймээс л та нар эрхэм Баабараас “галзуу” гэх нэрийг авч, мань мэтийн инээд муутай нэгнийхээ элгийг хөшөөчих гээд байх юм байна шүү дээ.

Д.Гал