Амьдралын сайхныг ч мэдэрч амжаагүй арван хэдхэн настай хүүхэд ДОХ тусчээ Сайдаа. Аав, ээжийнхээ халамжинд өсч, ах  эгчийнхээ сургаалиар хүмүүжиж, ирээдүйд ихийг хийж бүтээх мөрөөдлөөр дүүрэн яваа хүүхдүүд маань хэзээ ч тасарч мэдэх олсноос дүүжлэгдэж, хэн ч биш болох амьдралд хөл тавьчихаад байна. Энэ эмгэнэл биш гэж үү. 

Одоогоос олоон жилийн өмнө ХДХВ-ын халдвар авсан анхны тохиодол Монголд бүртгэгдэж, хүн бүр Камеруны хоёр залууг үзэн ядаж байлаа. Тэр үед ДОХ-ыг тахал мэт хүлээж авч хүн бүр айн ширвээтэж байсан цаг. Харин одоо ханиад хүрсэн төдий үл тоож, долоо хоногт хэд хэдээрээ нэмэгдэж байгаа ДОХ тохиолдолуудыг зүгээр л тоолоод суудаг болж. Хэдэн жилийн өмнө 13 настай хүүхдээс ДОХ илэрсэн талаар нэг хэсэг шуугисан. Харин энэ нь цуурхал, ам дамжсан яриа байсныг дуулаад “Тийм байлгүй дээ. Хүүхэд ш дээ” гэх бодол төрж байсан ч өчигдөрхөн 15 настай хүүхэд халдвар тээсэн гэдгийг албаныхан баталчихлаа. ДОХ хүрээгээ тэлсээр, тэлсээр хүүхэд нас руу аль хэдийнэ орчихжээ. Монгол улсад бүртгэгдсэн нийт ДОХ-той иргэдийн 18 нь 15-20 насныхан бөгөөд бүгд бэлгийн замаар халдвар авчээ.

Харамсалтай нь энэ  тоо олон зүйлийг хэлж байна. Хувь хүний ухамсар, ээж аавын хүмүүжил гэж шүүмжилж болох ч улс орны минь ирээдүйд аюул занал хийж буй энэ өвчинтэй эрчимтэй тэмцэх төрийн хатуу бодлого нэгэнт хэрэгтэй болжээ. Учир нь энэ “аймшиг” зөвхөн нийслэлд л байдаг юм шиг төсөөлөгддөг байсан ч аль хэдий хөдөө орон нутаг тийш хөлөө жийж, хүүхэд хөгшид ялгахаа байжээ. Хяналтаа алдаж ДОХ/ХДХВ-ийн эзэгнэлд бүрэн орчихож гэж болохоор байна.

Одоо ханиад хүрсэн төдий үл тоож, долоо хоногт хэд хэдээрээ нэмэгдэж байгаа ДОХ тохиолдолуудыг зүгээр л тоолоод суудаг болж.

Үнэндээ төрийн болон төрийн бус байгууллагууд төсөл хэрэгжүүлж, сургалт, семинар зохиож байгаа ч гарын авлага, сурталчилгааны цаасан хэвлэлээс цааш хэтэрдэггүй. Тараах материал нь эрүүл мэндийн байгууллагууд болон эмийн сангийн үүдний тавиур дээрээс цааш хэтэрч хүрэх ёстой газраа хүрэхгүй байгааг хангалттай харлаа. Харин тэдэн хүнийг аюулт өвчнөөс урьдчилан сэргийллээ, тийм ажлыг улс орон даяар зохион байгууллаа гэх мэдээллийг үнэндээ сонссонгүй.

Өнгөрсөн хугацаанд илэрсэн ихэнх тохиолдол нь сайн дураар буюу эрүүл мэндийн зайлшгүй шалтгаанаар эмнэлэгт хандаж шинжилгээ өгсөн иргэдээс илэрсэн. Үүний цаана илрээгүй дахин хэдэн зуун хүн байна гэсэн судалгааг олон улсын байгууллага гаргасаар байтал зүгээр л тоолоод сууж байна. Тэр ч бүү хэл Эрүүл мэндийн яам нь тархалтыг бага түвшинд тогтоож чадсан хэмээн өөрсдийгөө магтаж байгаа нь зүйд нийцнэ гэж үү. Айл айлын эзэгтэй нар үр хүүхдээ өвдөж зовох вий гэхээс хамгаас илүү айж бэргэдэг. Ард олны энхийн манаанд зогсож буй эрхэм А.Цогцэцэг сайд та жалга довны хэрүүл хийхээс өөр “гавьяа” байгуулж байна уу!

Нөгөөтэйгүүр бид XXI зууны иргэд. Үр, хүүхдүүддээ бэлгийн замын өвчний талаар нээлттэй ярьж, хичээлийн программд нь сайтар суулгаж өгөх нь өнөөгийн шаардлага.

ДОХ/ХДХВ-ийн талаар олон улсаас чамгүй их тусламж туслалцаа ирдэг. Мөнгөөр ярьвал хэдэн саяар тоологдох доллар энд эргэлддэг. Тухайлбал “Глобаль” сан 2003 оноос хойш ДОХ, сүрьеэгээс сэргийлэх, эрүүл мэндийн тогтолцоог бэхжүүлэх чиглэлээр 57,9 сая долларын төслийг манай улсад хэрэгжүүлжээ. Мөн төр энэ чиглэлд жил болгон багагүй хэмжээний мөнгийг энэ салбарт төсөвлөдөг. Гэвч Эрүүл мэндийн яамны  ДОХ/ХДХВ-ийн талаар авсан дорвитой арга хэмжээ, иргэдэд хүрсэн үйлчилгээг хуруу даран нэрлэх иргэн хэд байна вэ? Тараах, материал, хязгаарлагдмал хүрээний хурал цуглаанаар шийдэгдчихдэг манай улс аль хэдийнэ ДОХ-гүй орон болчих байлаа.

Нөгөөтэйгүүр бид XXI зууны иргэд. Үр, хүүхдүүддээ бэлгийн замын өвчний талаар нээлттэй ярьж, хичээлийн программд нь сайтар суулгаж өгөх нь өнөөгийн шаардлага. Гэвч Боловсролын яам эрүүл мэндийн боловсролыг өөр яамны ажил мэт орхигдуулсаар ирсэн. Үүний тод илрэл нь 15 настай хүүхэд бэлгийн замаар ДОХ-ын халдвар тээжээ.  

Төрийн байгууллагуудын уялдаа холбоо гэж дээр дооргүй ярьдаг. Үүнийг дарга нь дэд даргатайгаа хамтран ажиллах санамж бичиг үйлдэх мэтээр хүлээж аваад байвал төрийн ажил энэ мэтээр замхрах нь энүүхэнд. Угтаа  Боловсрол, Эрүүл мэндийн яамууд нь хамтарч ажиллаж байж үр хүүхдүүд минь ерөнхий боловсролтой, эрүүл мэндийн мэдлэгтэй хүн болж төлөвшинө. Энэ мэт зүйл дээр ухамсартай хандаж эхэлнэ. Ядаж л хэлж биш хийсч ирсэн өвчтэй нэгнийгээ нийгмээс ялгаварлахгүй, гадуурхахгүй, ахуйн замаар халддаггүй гэдгийг мэдэхтэйгээ байна шүү дээ.

Нэлээд хэд хоногийн өмнө УИХ-ын гишүүн Ж.Энхбаяр агаарын бохирдол, цэвэрлэх байгууламжийн асуудлыг даруй хугацаанд шийдвэрлэхгүй бол Г.Мөнхбаяр болон Д.Оюунхорол нарыг огцруулах хүртэл арга хэмжээ авна хэмээн мэдэгдсэн. Тиймээ, хааны алба халаатай, эзний алба ээлжтэй гэдэг. Хэдэн зуугаараа тоологдож, хэдэн зуугаараа нуугдаж байгаа ДОХ/ХДХВ тээгчдийг даруй илрүүлж, дахин нэмэгдэхээс сэргийлэх  арга хэмжээг дорвитой авахгүй бол Эрүүл мэндийн сайдтай, ирээдүй болсон үр хүүхдүүдэд минь энэ талын мэдлэг, мэдээлэл олгохгүй байгаа Боловсролын сайдтай хариуцлага тооцож өгөөч. Ирээдүйд минь заналхийлж байгаа "эрлэгийн элч"-ийг зогсоож хайрлаач...

24tsag.mn