Израил улс аравдугаар сарын 27-нд болох парламентын сонгуулиа угтаж, улс төрийн хурц өрсөлдөөнтэй нүүр тулж байна. Ерөнхий сайд Беньямин Нетаньяхугийн засгийн газрын ирээдүйг шийдэх энэ сонгууль нь 2023 оны аравдугаар сарын 7-ны ХАМАС-ын халдлагаас хойшхи анхны парламентын сонгууль бөгөөд тус улсын аюулгүй байдал, дотоод улс төр, ардчиллын чиг хандлагад чухал нөлөө үзүүлэхээр байна.

Израилын улс төрийн нөхцөл байдал сүүлийн жилүүдэд улам хуваагдаж, Нетаньяхуг дэмжигч баруун жигүүрийн болон шашны намууд, түүнийг засгийн эрхээс буулгахыг зорьж буй сөрөг хүчнийхэн хоорондын тэмцэл ширүүсээд байна. Гэвч санал асуулгын дүнгээр аль ч тал парламентын олонх бүрдүүлэхэд шаардлагатай 61 суудлыг баталгаатай авах төлөв хараахан бүрдээгүй байна.

Нетаньяху болон сөрөг хүчний гол өрсөлдөгч

Нетаньяху тэргүүтэй “Ликуд” нам баруун жигүүрийн болон шашны намуудтай хамтран засгийн эрхээ хадгалахыг зорьж байна. Түүний засгийн газрын аюулгүй байдлын бодлого, 2023 оны халдлагаас урьдчилан сэргийлж чадаагүй асуудлаарх хариуцлага, цэргийн албаны зохицуулалт сонгуулийн гол маргааны нэг болжээ.

Израилын Батлан хамгаалах хүчний жанжин штабын даргаар ажиллаж байсан Гади Айзенкот төвийн чиг баримжаатай “Яшар” намыг тэргүүлж байна. Тэрээр 2023 оны аравдугаар сарын 7-ны халдлагын нөхцөл байдлыг шалгах улсын хэмжээний хараат бус комисс байгуулах, олон улсын түншүүдтэй харилцах харилцааг сэргээх байр суурь илэрхийлжээ.

Сонгуулийн гол асуудлууд юу вэ?

Энэ удаагийн сонгууль зөвхөн аль нам олон суудал авахыг шийдэхгүй. Израилын нийгэмд хуримтлагдсан хэд хэдэн томоохон асуудал сонгогчдын шийдвэрт нөлөөлж байна.

• Аюулгүй байдлын хариуцлага: 2023 оны аравдугаар сарын 7-ны халдлагаас өмнөх аюулгүй байдлын алдаа, засгийн газрын хариуцлагын асуудал.

• Газа болон бүс нутгийн дайн: Палестины нутаг дэвсгэр дэх Израилын цэргийн ажиллагаа, бүс нутгийн мөргөлдөөнөөс гарах арга зам.

• Цэргийн алба: Хэт ортодокс еврейчүүдийг цэргийн албанаас чөлөөлөх асуудал. Цэргийн ачаалал нэмэгдсэн энэ үед уг асуудал нийгмийн томоохон маргаан болжээ.

• Шүүхийн шинэчлэл: Шүүхийн тогтолцоонд өөрчлөлт оруулах оролдлого болон засаглалын эрх мэдлийн тэнцвэрийн талаарх маргаан.

• Амьжиргааны өртөг: Өрхийн зардал, үнийн өсөлт болон цэргийн ажиллагааны эдийн засгийн дарамт.

Саналын дүн засгийн эрхийг шууд шийдэхгүй

Израил пропорциональ төлөөллийн тогтолцоотой бөгөөд парламент буюу Кнессет нь 120 суудалтай. Иймээс хамгийн олон санал авсан нам дангаараа засгийн газар байгуулах нь хангалтгүй. Ерөнхий сайд болон засгийн газрыг бүрдүүлэхийн тулд намууд эвсэл байгуулж, парламентын олонхийн дэмжлэг авах шаардлагатай. Санал асуулгын дүнгээр Нетаньяхугийн эвсэл болон түүнийг эсэргүүцэгч намуудын аль аль нь олонх бүрдүүлэхэд хүндрэлтэй байж болзошгүй. Араб иргэдийг төлөөлдөг намуудын авах суудал ч эвсэл байгуулах хэлэлцээрт нөлөөлөх боломжтой. Хэрэв намууд тохиролцоонд хүрч чадахгүй бол улс төрийн гацаа үргэлжлэх, дахин сонгууль явуулах нөхцөл үүсэж болзошгүй юм.

Энэ удаагийн сонгуулийн анхаарал татах үйл явдлын нэг нь гадаадад амьдардаг израилчууд эх орондоо ирж саналаа өгөхөөр төлөвлөж байгаа явдал юм. Ардчиллыг бэхжүүлэх чиглэлээр ажилладаг AID Coalition байгууллагын тооцоогоор гадаадаас 67 мянга хүртэлх сонгогч Израилд ирж санал өгөх төлөвтэй байгаа бөгөөд тэдний тал орчим нь АНУ-аас ирэх ажээ.

Зарим сонгогч Нетаньяхугийн засгийн газрын бодлого, ардчиллын нөхцөл байдал болон Газын зурвас дахь ажиллагаанд сэтгэл дундуур байгаагаа илэрхийлсэн байна. Гэхдээ гадаадаас ирж санал өгөх хүмүүсийн улс төрийн сонголт харилцан адилгүй тул тэдний оролцоо сонгуулийн эцсийн дүнд хэрхэн нөлөөлөх нь тодорхойгүй байна.

Л.Баяр