“Ургийн хүчин” гэсэн үг бидний хувьд шинэ нэр томъёо мэт боловч илэрхийлж байгаа цаад утга нь амьдрал дээр тов тодорхой ул мөрөө үлдээсээр он жилүүдийн өнгөрөөж байна. Энэ төрлийн гэмт хэргийн хор нөлөө хэдий аюултай ч өнөөгийн эрүүгийн эрх зүйн хууль тогтоомжийн хүрээнд үр нөлөөтэй тэмцэж чадахгүй цаг хугацааг алдсаар, нэгэнт олигтой тэмцэж чадахгүй учраас энэ гэмт хэрэг таатай орчинд цэцэглэн хөгжсөөр цаг хугацааг элээж байна.

    “Ургийн хүчин” гэсэн үг бидний хувьд шинэ нэр томъёо мэт боловч илэрхийлж байгаа цаад утга нь амьдрал дээр тов тодорхой ул мөрөө үлдээсээр он жилүүдийн өнгөрөөж байна. Энэ төрлийн гэмт хэргийн хор нөлөө хэдий аюултай ч өнөөгийн эрүүгийн эрх зүйн хууль тогтоомжийн хүрээнд үр нөлөөтэй тэмцэж чадахгүй цаг хугацааг алдсаар, нэгэнт олигтой тэмцэж чадахгүй учраас энэ гэмт хэрэг таатай орчинд цэцэглэн хөгжсөөр цаг хугацааг элээж байна.

    “Ургийн хүчин” энэ төрлийн гэмт хэргийн онцлог шинж нь дэндүү тодорхой бөгөөд насанд хүрээгүй хүүхдүүдийн маань эсрэг үйлдэгддэг, ялангуяа бага насны охидыг өчүүхэн ч энэрэлгүйгээр бузарлан доромжилдог хэрэг юм. Хүүхдийн бие махбодь, сэтгэл санаа төдийгүй ирээдүйн амьдралд эргэлт буцалтгүй маш ноцтой хор уршиг тарьж байдаг тул “доромжилж байдаг” гэсэн энэ үг дэндүү зөөлдөн

    Энэ төрлийн гэмт хэргийн хохирогч нь хүүхдүүд байдаг. Хэргийг үйлдэгч нь уг хүүхдийг хамгаалах, аюулгүй орчноор хангах үүрэг хүлээсэн гэр бүлийнх нь гишүүн, ихэнх тохиолдолд зааж сургадаг аав, өвөө, ах нар нь байдаг. Өөрөө хэлбэл, гэр бүл доторх Үл таних этгээдэд хүчиндүүлсэн хүүхэд ойр дотнын хүмүүсээсээ дэмжлэг авах боломжтой байдаг бол ураг төрлийн хүндээ хүчиндүүлсэн тохиолдолд ингэж чаддаггүй. Насанд хүрээгүй тул болж байгаа зүйлийг зөвөөр дүгнэн бодох чадвар дутуугаас зөв шийдвэрт хүрч чаддаггүй тул энэ нь гэмт хэрэгтэнд тунчиг зөөлөн хоол болж өгдөг.

    Энэ хэргийг үйлдэгчид олон арга бий. Хүүхдийн өөрийнх нь хайртай хүнийг нь ална, хохирооно гэдгээр барьцаалан дарамтална. Хохирогчийн юунаас айдгийг мэдэх тул түүгээр нь далайлгана. Эцэст нь хууран мэхлэх арга хэрэглэнэ.

    Дээрхээс илүү хүчтэй нэг хүчин зүйл байдаг нь хүүхдээ хайрлан хамгаалахаас илүүтэй хэрэгтэнг хаацайлах гэр бүлийн бусад гишүүдийн байр суурь юм. Тэд тэжээгчээ шоронд явуулахаас татгалзана. Хохирогч хүүхэд аавыгаа, ахыгаа, өвөөгөө цаазаар авахуулах, эсвэл олон жил шоронд явуулахаас цааргална. Эсвэл бүр эсрэгээр эгчийнхээ ч юмуу бусад хэн нэгнийхээ амьдралыг баллана гэж айна. Энэ мэтээр болж буй явдалд хүүхдийн сэтгэхүйгээр хандсаар олон жилийн турш далд хэлбэрээр үргэлжлэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг байна.

    Одоогоос 4 жилийн өмнө ээж аав хоёр салснаас хойш ээж маань Т. гэгч хүнтэй хамтран амьдрах болсон юм. Нэг удаа Т. ах миний өвөрт орж ирээд намайг хүчиндсэн. Маш аймшигтай байсан. Ээжид хэлбэл ална гэсэн учир ээжийгээ үхэхээс айгаад хэлж чадаагүй. Би маргааш нь эмийн санд ороод том хүн гуйж байгаад нэг боодол демидрол авахуулаад бүгдийг нь уусан. Автобусны арын сандал дээр өдөржин унтаад явчихсан байсан. Кондуктор эгч дугтраад сэрээсэн, яаж гэртээ ирснээ сайн санадаггүй. Амиа хорлох оролдого хэд хэдэн удаа хийсэн боловч бүтэлтэй болоогүй. Дараа жил нь Т. Солонгос явсан. Энэ мэт хууль хяналтын байгууллагад мэдэгдээгүй хэрэг олон байх боломжтой.

    Ургийн хүчингийн хүчирхийлэгч нэг талаас хүүхдийн гэр бүлийн гишүүн нь буюу өөрийн цусан төрлийн хүн болох өвөө, аав, ах, нагац, авга зэрэг хүмүүс нь байдаг байна. Өөрөөр хэлбэл тэдний хамгийн их итгэлийг нь авсан хүмүүс. Нөгөө талаас хүүхдийн гэр бүлд гишүүн болж орж ирсэн хүмүүс буюу хойд эцэг, үрчилсэн аав болон төрөл садангийн хүмүүс нь, асрамжлагчид байдаг аж. Ихэнх тохиолдолд насанд хүрсэн буюу тухайн хохирогчоос насны хувьд нэлээд ах хүмүүс байдаг.

    Бага насны хүүхэд олон жилийн турш хүнд гэмт хэргийн хохирогч болоод дуугүй яваад байдаг нь хэд хэдэн шалтгаантай байна. Бага насны хүүхэд тухйан үйлдлийг эрхэнд нь халдаж байгааг ойлгохгүй, болсон явдлыг илэрхийлэх чадваргүй байж болно. Иймээс эргэлзэж самгардаж байдаг ажээ. Бас өөрийн буруугаас ийм зүйл боллоо хэмээн итгэж гэмшиж явдаг байна. Зарим нь бэлэг авсандаа гэмшиж байдаг бол өөрийгөө (Жишээ нь хайртай ээж, эгчийгээ) гомдоох зүйл хийсэн буруутай этгээд гэж тооцон зөрчилдөж эхэлдэг байна.

    Тэдний хамгийн их хамааралтай болгодог зүйл бол занал, сүрдүүлэгт автдаг явдал юм. Энэхүү дарамтыг үг хэлээр илэрхийлсэн байхад л хангалттай зорилгодоо хүрч байдаг байна. Хэрэв босон явдлыг хэн нэгэнд мэдэгдвэл өөрийг нь болон хамгийн хайртай хүмүүсийг нь ална хэмээн заналхийлдэг. Хохирогч нь бие даах чадваргүй, хэрэгтэн нь эрх мэдэл, нөлөө бүхий хүн байдгаас ямар нэгэн аюултай зэвсэг хэрэглээгүй байсан ч энэ нь байндаа тусаж байдаг ажээ. Түүнчлэн гэмт хэрэгтэн хохирогчийг чимээгүй байлгахын тулд зодох, хүлэх зэргээр бодитой бие махбодийн хүчирхийлэлтэй хавсарч хэргээ гүйцээж байдаг байна.

    Эцэст нь хүүхдийн хувьд амьд явж буй гол зүйл нь болсон гэр бүл нь аюул учирч байдаг нь түүнийг өөрийгөө гаргуунд гарган чимээгүй байх бас нэгэн шалтгаан болдог ажээ.

    Эрүүгийн хуулийн 126-р зүйлийн 126.2, 16.3-т зааснаар насанд хүрээгүй хүнийг хүчиндсэн бол 5-10 жил хорих, бага насны буюу 14 хүрээгүй хүүхдийг хүчиндсэн бол 15-25 жил хүртэл хугацаагаар хорих, эсхүл цаазаар авах ял шийтгэхээр заасан. Өнгөц харахад хуулийн хатуу заалт асуудлыг амархаан шийдчих мэт боловч хэргийг далд байдалд ороход эсрэгээрээ нөлөөлдөг зүйл болов. Энэ нь ял шийтгэлийг хөнгөрүүлэх шаардлагатай гэдгийг шууд нотолж буй хэрэг биш ч хуулийн энэ заалт биелэгдэхгүй байх олон шалтгаан бүрдэж байгааг анзаарахгүй өнгөрөх аргагүй болсныг илтгэж байна. Иймээс хойшлуулалгүй хэлэлцэн шийдвэрлэхгүй бол бузар этгээд ял завших таатай нөхцөл бүрдсээр цаг алдсаар.

    Манайд хүүхдийн эрхийг хамгаалах олон хууль тогтоомж бий. Эцэг эх нь үр хүүхдийнхээ өмнө хүлээх үүрэг хариуцлага ч гэж бий. Азарга хүртэл үр төлөө гишгэдэггүй. Ãэтэл хүн хүүхдийнхээ эсрэг гар далайж гэхэд ч зөөлдөхөөр мууг үйлдэж байна. Харин бид үүнтэй нь үр дүнтэй тэмцэж чадаж байна уу. Юуны өмнө хуульчийн хувьд санал болгож буй нэг алхам бол Эрүүгийн хуульд “Ураг төрлийн хүчингийн хэрэг” гэсэн тусгай заалт орулж өгөх хэрэгтэй гэж үзэж байна. Ингэж хуульд тодорхой зааж өгснөөр үр саддаа “гар хүрэх” нь гэмт хэрэг гэдгийг юуны өмнө хэрэгтэнд сэрдхийтэл ойлгуулж өгнө. Бусад төрлийн хүчингийн гэмт хэргээс ялгаж ялгаж зааглан авч үзэж мөрдөн байцаах, прокурор, шүүхийн шатанд хээргжүүлэх хохирогчийн онцлогò тохирсон тусгай процедур тогтоох шаардлагатай байна. Юуны өмнө хохирогч хүүхдүүдийг хамгаалалтад авах төрийн үйлчилгээ үгүйлэгдэж байна.