Ердөө хоёр өдрийн дараа түүхэн гэж тодорхойлохуйц өндөр дээд хэмжээний айлчлалууд эхлэх гэж байна. Энэхүү онцгой чухал айлчлалуудын талаар ОХУ-аас манай оронд суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхэт элчин сайд И.К.Азизов болон, БНХАУ-аас манай орон суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхэт элчин сайт Ван Шяолин нар юу гэж хэлснийг товчлон хүргэж байна.
В.Путин янз бүрийн албан тушаал хашиж байхдаа Монголд өмнө нь гурван удаа ирсэн. Хамгийн анх тэрээр Санкт-Петербург хотын захирагчийн албанд ажиллаж байхдаа 1995 онд Монголд хөл тавьжээ.Үүний дараа ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хувьд 14 жилийн өмнө, 2000 оны арваннэгдүгээр сард танай улсад айлчилсан. Үүний дараа Ерөнхий сайдын алба хашиж байхдаа 2009 оны тавдугаар сарын 13-нд нэг өдрийн ажлын айлчлал хийсэн.
Орос, Монгол хоёр орны иргэд ирэх жилийн нэгдүгээр сарын 1-ээс эхлэн харилцан визгүй зорчих тухай гэрээ байгуулах асуудлыг талууд идэвхтэй хэлэлцэж байна. Зөвхөн энэ гэрээг байгуулах нь л хоёр орны харилцаанд түүхэн том үйл явдал болно гэж бодож байна.
Монгол, ОХУ-ын аль аль нь гадаадад зарим ижил бүтээгдэхүүн экспортлодог нь харагддаг. Мэдээж нэг төрлийн барааг нэг нэгэндээ нийлүүлнэ гэдэг байхгүй зүйл. Манай хоёр орон хоёулаа Дэлхийн худалдааны байгууллагын гишүүн. Хоорондын татвар, тарифыг багасгах, худалдааг либеральчлахад мэдээж энэ байгууллагын дүрэм журмыг дагах шаардлагатай. Үүнээс гадна ОХУ, Беларусь, Казахстаны Гаалийн холбоо гэж бий. Манай улс ирэх оны нэгдүгээр сарын 1 хүртэл гадаад худалдаандаа энэ холбооны дүрмийг мөрдөх учиртай. Тус холбооны дүрмийн дагуу манай улс өөр ямар нэгэн оронтой чөлөөт худалдааны гэрээг ямар ч нэр төрлийн бүтээгдэхүүн байсан хийх эрхгүй юм. Хил орчмын худалдаан дээр хүртэл үүнийг Гаалийн холбооны гишүүн орнуудтай зөвшилцөх шаардлагатай юм.
Тэгэхээр манай улс Монголоос импортлодог уламжлалт мах ба махан бүтээгдэхүүн, арьс, шир, ноос, ноолууран бүтээгдэхүүн дээр чөлөөт худалдааны зарчим баримтлахыг зоривол оны сүүл хүртэл асуудлаа Гаалийн холбоотой, улмаар Евразийн эдийн засгийн холбоотой зөвшилцөх хэрэгтэй. Гэхдээ энэ нь тодорхой нэр төрлийн бүтээгдэхүүнд татвар бууруулах, худалдааг либералчлах боломжгүй гэсэн үг биш. Харин ч боломжтой. Үүний тулд хоёр тал тодорхой яриа хэлэлцээг идэвхтэй хийх шаардлагатай гэжээ.
Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагад жинхэнэ гишүүнээр элсүүлэх тухайд:
Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага үүсээд нэлээд удсан. Энэ байгууллагыг анх 2001 онд үүсгэсэн. Энэ хугацаанд тус байгууллага дэвжин бэхжих урт зам туулжээ. Монгол Улс 2004 онд энэ байгууллагын ажиглагчийн статустай болсон бөгөөд ийм статустайгаар хамгийн удаж байгаа орон. Энэ жил Монгол Улс Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын ажиглагчийн статустай болсны арван жилийн ой болж байна. Энэ хугацаанд тус байгууллагын бүх гишүүн орнууд Монголгүйгээр бүтцийн хувьд бүрэн дүүрэн болж чадахгүйг мэдээж ойлгосон. Гэхдээ энэ нь бид Монголыг гишүүн болохыг яаравчлуулж байна гэсэн үг биш. Бид зүгээр л монгол анд нартаа энэ байгууллагын илэрхий давуу талыг үнэлж, бодит болон бодит бус дутагдлыг анхааралтай ажиглаасай гэдгийг хүсдэг. Ямар ч үйл явцад эерэг, зарим тохиолдолд сөрөг тал байдаг шүү дээ. Тэр бүхнийг дүгнэж цэгнээд Монгол Улс энэ байгууллагын гишүүн болох шийдвэр гаргавал ОХУ ч, бусад бүх гишүүн орон ч баярлана.
Евро-Атлантын байгууллагад танай улс гишүүнээр элссэн. Энэ бол Европын хамтын ажиллагаа, аюулгүй байдлын байгууллага шүү дээ. Энэ байгууллагад Азийн Монголыг элсэхийг бүх гишүүн орон, үүний дотор ОХУ дэмжсэн. Тэгвэл Ази тивийн ийм байгууллага болох Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагад элсч яагаад болохгүй гэж хэлсэн байна.
Манай хоёр улс хөгжиж, ард түмэн сайхан амьдрах хэрэгтэй. Худалдаа эдийн засгийн хамтын ажиллагаа бол ард түмний хүсэл эрмэлзлийг хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй чухал хүчин зүйл юм. Монгол Улс уул уурхай, эрчим хүчний баялаг нөөцтэй орон. Хятадын асар том зах зээл, хангалттай хөрөнгө мөнгө, тэргүүлэх техник технологи Монголд хэрэгтэй. Хоёр улс бол газраар хиллэдэг ойрхон хөрш бөгөөд зам тээвэр, ложистик хийхэд тун давуу талтай. Хятад улс Монголын хамгийн том худалдааны түншлэл, хөрөнгө оруулалтын улс юм. Түүнчлэн хоёр улсын хамтын ажиллагаа эртний түүхтэй. Өнгөрсөн онд хоёр талын худалдааны эргэлт зургаан тэрбум ам.доллар болсон. Өнөөдрийн байдлаар Хятад улс Монголд 2.6 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн байгаа. Бид хамтын ажиллагаагаа бүрэн ашиглаж чадах юм бол дээр дурдсан хоёр тоог богинохон хугацаанд хоёр дахин нэмэгдүүлэх бололцоотой гэдгийг дурьдаад хоёр талын хамтын ажиллагаанд гурван хүчин зүйл чухал байгааг онцлов. Үүнд:
Нэгдүгээрт, хоёр талын хооронд нэгэнт тохирсон уул уурхай, эрчим хүч, дэд бүтэц, санхүүгийн хамтын ажиллагааг цогц байдлаар хөгжүүлэх зарчмыг чанга баримтлах ёстой. Хоёрдугаарт, бүх талаасаа хамтын ажиллагаанд таатай орчин нөхцөл бүрдүүлж, том дэвшил гаргах хэрэгтэй. Хятадын зүгээс хоёр талын худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд санхүү, бодлого, хүний нөөцийн дэмжлэг үзүүлж, ялангуяа нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийг дэмжих бодлого баримтлах болно. Түүнчлэн хоёр талын хамтын ажиллагаанд эрхзүй, бодлого, нийгмийн өнцгөөс дэмжлэг үзүүлэхийг Монголын талаас хүсч байна. Гуравдугаарт, хэд хэдэн зөв төслийг сонгож нэн түрүүнд бодитой хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Аль болох богино хугацаанд эдийн засгийн ашгийг гаргаж, Монголын ард түмний амьдралын түвшинг дээшлүүлэхэд бодит хувь нэмэр оруулах хэрэгтэй байна. Жишээлбэл, шинэ төмөр зам хамтран барьж, Монголын уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын өөрийн үнэ өртгийг бууруулна. Монголын эрчим хүчний нүүрсийг хамгийн зохистой хэлбэрээр ашиглах газын төслийг хамтран хэрэгжүүлнэ. Энэ төслөөс юун түрүүнд Улаанбаатарт нүүрсний хий нийлүүлэх болно. Мөн Улаанбаатарын иргэд ийн амьдралыг сайжруулах, агаарын бохирдлыг бууруулахад тус нэмэр оруулах болно гэдэгт итгэж байна гэдгийг онцолсон байна. Мөн Хятадын банк Монгол салбараа нээх тухайд:
БНХАУ-ын зүгээс Хятадын банкийг Монголд нээхийг төр засгийн удирдлагуудаас хүсч байгаа. Хятадын Засгийн газар ямартай ч дэмжсэн. Мэдээж эцсийн шийдвэрийг Монголын тал гаргана. Бидний энэ хүсэлтийг нааштайгаар хүлээн авахыг Монголын талаас хүсч байна. Дэлхийд нэр хүндтэй Хятадын банк Монголд салбараа нээвэл эдийн засагт хүчтэйд эмжлэг болно.
Нөгөөтэйгүүр энэ банк Монголд орж ирснээр арилжааны банкуудтай өрсөлдөх байдал үүсэхгүй. Хятадын зүгээс Монголын Засгийн газраас хязгаартай эрх хүссэн. Тиймээс Монголын арилжааны банкны үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлнэ үү гэхээс өрсөлдөхгүй гэсэн тайлбарыг өгчээ. Мөн элчин сайд Ван Шяолин Хятадын Синхуй агентлагт өгсөн ярилцлагадаа “Монгол улс Ази, Номхон Далайн бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллагад идэвхтэй оролцох хүсэлтэй байгааг Хятад улс сайшааж байгаа бөгөөд Монгол улсыг ШХАБ-д элсүүлэхийг дэмжиж, олон улсын асуудлаар Монгол улс идэвхтэй чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэж найдаж байна” гэжээ.
А.И.Азизов: Ирэх жилийн нэгдүгээр сараас эхэлж харилцан визгүй зорчих асуудлыг идэвхтэй хэлэлцэж байна
В.Путин янз бүрийн албан тушаал хашиж байхдаа Монголд өмнө нь гурван удаа ирсэн. Хамгийн анх тэрээр Санкт-Петербург хотын захирагчийн албанд ажиллаж байхдаа 1995 онд Монголд хөл тавьжээ.Үүний дараа ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хувьд 14 жилийн өмнө, 2000 оны арваннэгдүгээр сард танай улсад айлчилсан. Үүний дараа Ерөнхий сайдын алба хашиж байхдаа 2009 оны тавдугаар сарын 13-нд нэг өдрийн ажлын айлчлал хийсэн.Орос, Монгол хоёр орны иргэд ирэх жилийн нэгдүгээр сарын 1-ээс эхлэн харилцан визгүй зорчих тухай гэрээ байгуулах асуудлыг талууд идэвхтэй хэлэлцэж байна. Зөвхөн энэ гэрээг байгуулах нь л хоёр орны харилцаанд түүхэн том үйл явдал болно гэж бодож байна.
Монгол, ОХУ-ын аль аль нь гадаадад зарим ижил бүтээгдэхүүн экспортлодог нь харагддаг. Мэдээж нэг төрлийн барааг нэг нэгэндээ нийлүүлнэ гэдэг байхгүй зүйл. Манай хоёр орон хоёулаа Дэлхийн худалдааны байгууллагын гишүүн. Хоорондын татвар, тарифыг багасгах, худалдааг либеральчлахад мэдээж энэ байгууллагын дүрэм журмыг дагах шаардлагатай. Үүнээс гадна ОХУ, Беларусь, Казахстаны Гаалийн холбоо гэж бий. Манай улс ирэх оны нэгдүгээр сарын 1 хүртэл гадаад худалдаандаа энэ холбооны дүрмийг мөрдөх учиртай. Тус холбооны дүрмийн дагуу манай улс өөр ямар нэгэн оронтой чөлөөт худалдааны гэрээг ямар ч нэр төрлийн бүтээгдэхүүн байсан хийх эрхгүй юм. Хил орчмын худалдаан дээр хүртэл үүнийг Гаалийн холбооны гишүүн орнуудтай зөвшилцөх шаардлагатай юм.
Тэгэхээр манай улс Монголоос импортлодог уламжлалт мах ба махан бүтээгдэхүүн, арьс, шир, ноос, ноолууран бүтээгдэхүүн дээр чөлөөт худалдааны зарчим баримтлахыг зоривол оны сүүл хүртэл асуудлаа Гаалийн холбоотой, улмаар Евразийн эдийн засгийн холбоотой зөвшилцөх хэрэгтэй. Гэхдээ энэ нь тодорхой нэр төрлийн бүтээгдэхүүнд татвар бууруулах, худалдааг либералчлах боломжгүй гэсэн үг биш. Харин ч боломжтой. Үүний тулд хоёр тал тодорхой яриа хэлэлцээг идэвхтэй хийх шаардлагатай гэжээ.
Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагад жинхэнэ гишүүнээр элсүүлэх тухайд:
Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага үүсээд нэлээд удсан. Энэ байгууллагыг анх 2001 онд үүсгэсэн. Энэ хугацаанд тус байгууллага дэвжин бэхжих урт зам туулжээ. Монгол Улс 2004 онд энэ байгууллагын ажиглагчийн статустай болсон бөгөөд ийм статустайгаар хамгийн удаж байгаа орон. Энэ жил Монгол Улс Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын ажиглагчийн статустай болсны арван жилийн ой болж байна. Энэ хугацаанд тус байгууллагын бүх гишүүн орнууд Монголгүйгээр бүтцийн хувьд бүрэн дүүрэн болж чадахгүйг мэдээж ойлгосон. Гэхдээ энэ нь бид Монголыг гишүүн болохыг яаравчлуулж байна гэсэн үг биш. Бид зүгээр л монгол анд нартаа энэ байгууллагын илэрхий давуу талыг үнэлж, бодит болон бодит бус дутагдлыг анхааралтай ажиглаасай гэдгийг хүсдэг. Ямар ч үйл явцад эерэг, зарим тохиолдолд сөрөг тал байдаг шүү дээ. Тэр бүхнийг дүгнэж цэгнээд Монгол Улс энэ байгууллагын гишүүн болох шийдвэр гаргавал ОХУ ч, бусад бүх гишүүн орон ч баярлана.
Евро-Атлантын байгууллагад танай улс гишүүнээр элссэн. Энэ бол Европын хамтын ажиллагаа, аюулгүй байдлын байгууллага шүү дээ. Энэ байгууллагад Азийн Монголыг элсэхийг бүх гишүүн орон, үүний дотор ОХУ дэмжсэн. Тэгвэл Ази тивийн ийм байгууллага болох Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагад элсч яагаад болохгүй гэж хэлсэн байна.
Ван Шяолин: Хятадын банк Монголд салбараа нээвэл эдийн засагт хүчтэй дэмжлэг болно
Манай хоёр улс хөгжиж, ард түмэн сайхан амьдрах хэрэгтэй. Худалдаа эдийн засгийн хамтын ажиллагаа бол ард түмний хүсэл эрмэлзлийг хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй чухал хүчин зүйл юм. Монгол Улс уул уурхай, эрчим хүчний баялаг нөөцтэй орон. Хятадын асар том зах зээл, хангалттай хөрөнгө мөнгө, тэргүүлэх техник технологи Монголд хэрэгтэй. Хоёр улс бол газраар хиллэдэг ойрхон хөрш бөгөөд зам тээвэр, ложистик хийхэд тун давуу талтай. Хятад улс Монголын хамгийн том худалдааны түншлэл, хөрөнгө оруулалтын улс юм. Түүнчлэн хоёр улсын хамтын ажиллагаа эртний түүхтэй. Өнгөрсөн онд хоёр талын худалдааны эргэлт зургаан тэрбум ам.доллар болсон. Өнөөдрийн байдлаар Хятад улс Монголд 2.6 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн байгаа. Бид хамтын ажиллагаагаа бүрэн ашиглаж чадах юм бол дээр дурдсан хоёр тоог богинохон хугацаанд хоёр дахин нэмэгдүүлэх бололцоотой гэдгийг дурьдаад хоёр талын хамтын ажиллагаанд гурван хүчин зүйл чухал байгааг онцлов. Үүнд:Нэгдүгээрт, хоёр талын хооронд нэгэнт тохирсон уул уурхай, эрчим хүч, дэд бүтэц, санхүүгийн хамтын ажиллагааг цогц байдлаар хөгжүүлэх зарчмыг чанга баримтлах ёстой. Хоёрдугаарт, бүх талаасаа хамтын ажиллагаанд таатай орчин нөхцөл бүрдүүлж, том дэвшил гаргах хэрэгтэй. Хятадын зүгээс хоёр талын худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд санхүү, бодлого, хүний нөөцийн дэмжлэг үзүүлж, ялангуяа нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийг дэмжих бодлого баримтлах болно. Түүнчлэн хоёр талын хамтын ажиллагаанд эрхзүй, бодлого, нийгмийн өнцгөөс дэмжлэг үзүүлэхийг Монголын талаас хүсч байна. Гуравдугаарт, хэд хэдэн зөв төслийг сонгож нэн түрүүнд бодитой хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Аль болох богино хугацаанд эдийн засгийн ашгийг гаргаж, Монголын ард түмний амьдралын түвшинг дээшлүүлэхэд бодит хувь нэмэр оруулах хэрэгтэй байна. Жишээлбэл, шинэ төмөр зам хамтран барьж, Монголын уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын өөрийн үнэ өртгийг бууруулна. Монголын эрчим хүчний нүүрсийг хамгийн зохистой хэлбэрээр ашиглах газын төслийг хамтран хэрэгжүүлнэ. Энэ төслөөс юун түрүүнд Улаанбаатарт нүүрсний хий нийлүүлэх болно. Мөн Улаанбаатарын иргэд ийн амьдралыг сайжруулах, агаарын бохирдлыг бууруулахад тус нэмэр оруулах болно гэдэгт итгэж байна гэдгийг онцолсон байна. Мөн Хятадын банк Монгол салбараа нээх тухайд:
БНХАУ-ын зүгээс Хятадын банкийг Монголд нээхийг төр засгийн удирдлагуудаас хүсч байгаа. Хятадын Засгийн газар ямартай ч дэмжсэн. Мэдээж эцсийн шийдвэрийг Монголын тал гаргана. Бидний энэ хүсэлтийг нааштайгаар хүлээн авахыг Монголын талаас хүсч байна. Дэлхийд нэр хүндтэй Хятадын банк Монголд салбараа нээвэл эдийн засагт хүчтэйд эмжлэг болно.
Нөгөөтэйгүүр энэ банк Монголд орж ирснээр арилжааны банкуудтай өрсөлдөх байдал үүсэхгүй. Хятадын зүгээс Монголын Засгийн газраас хязгаартай эрх хүссэн. Тиймээс Монголын арилжааны банкны үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлнэ үү гэхээс өрсөлдөхгүй гэсэн тайлбарыг өгчээ. Мөн элчин сайд Ван Шяолин Хятадын Синхуй агентлагт өгсөн ярилцлагадаа “Монгол улс Ази, Номхон Далайн бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллагад идэвхтэй оролцох хүсэлтэй байгааг Хятад улс сайшааж байгаа бөгөөд Монгол улсыг ШХАБ-д элсүүлэхийг дэмжиж, олон улсын асуудлаар Монгол улс идэвхтэй чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэж найдаж байна” гэжээ.
Сэтгэгдэл (9)