Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.16
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Одоогоос 59 мянган жилийн өмнөх неандерталь хүмүүс шүдээ эмчилдэг байсныг тогтоожээ

2026-5-19
0
ЖИРГЭХ

Одоогоос ойролцоогоор 59 мянган жилийн өмнө неандерталь хүн шүдний хүчтэй өвчинтэй байсныг баримтууд харуулж байна. Харин тэдний өвчнөө намдаахын тулд хийсэн зүйл нь өнөөгийн эрдэмтдийг гайхшруулж байна. Сибирийн өмнөд хэсэгт орших Чагырская агуйгаас олдсон нэгэн араа шүдэнд хийсэн судалгаагаар неандертальчууд чулуун багажаар шүд өрөмдөн цоорлыг эмчлэх оролдлого хийж байсан байж болзошгүй нь тогтоогджээ. Энэ нь хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн эртний “шүдний эмчилгээ”-ний нотолгоо болж магадгүй байна.

The Neanderthal tooth features a deep hole where a cavity was removed, a study found.

Эрдэмтдийн үзэж буйгаар шүдний гадаргууд байсан дугуй нүх нь байгалийн эвдрэл биш аж. Микроскопоор шинжлэхэд эргэлдүүлэн өрөмдсөн ул мөр илэрсэн бөгөөд хурц чулуун багажаар зориудаар ухаж гаргасан байжээ. Судлаачид орчин үеийн хүний шүдэн дээр туршилт хийж, чулуун багаж ашиглан ижил төстэй нүх гаргаж чадсан байна.

https://images.openai.com/static-rsc-4/VrzU9HvrGSvrGufSAjEYiLsF88LhywEHbu1lFg1VNlEbn59DuwuzX3JH87iop0LdE6bKhymaCgOcULSB_QoxBartoLDftOkDT6uNsH__VFPZ1DYXp_TZWGSEqChJR1bm4FsR447PQfjx6hc8RcUhqJyHSrgAht_WdIjIFgTsOxf1mEksrFesfo2QbOD2BPdp?purpose=fullsize

Шүдний дотор талд халдвар гүн орж, мэдрэлд хүрсэн байсан тул тухайн хүн маш хүчтэй өвдөлт мэдэрч байсан гэж эрдэмтэд тайлбарлажээ. Неандертальчууд өвчний шалтгааныг ойлгож, гэмтсэн хэсгийг авах замаар өвдөлтийг багасгахыг оролдсон нь энэ бололтой. Энэ нь тэд зөвхөн ан гөрөө хийдэг бүдүүлэг хүмүүс биш, харин асуудлыг ойлгож, эмчилгээ хийх чадвартай байсныг харуулж байна.

Судалгааг ОХУ-ын ШУА-ийн антропологич Алиса Зубова тэргүүтэй баг хийжээ. Тэдний мэдээлснээр, уг эмчлэх үйл явц 35-50 минут орчим үргэлжилсэн байх магадлалтай бөгөөд ямар ч мэдээ алдуулагчгүйгээр хийгдсэн байж болох аж. Шүдний ирмэг элэгдсэн байдал нь тухайн хүн эмчилгээний дараа тодорхой хугацаанд амьд байсан, мөн шүдээ ашигласаар байсныг харуулжээ. Өөрөөр хэлбэл, эмчилгээ тодорхой хэмжээнд амжилттай болсон байж магадгүй гэнэ.

Ученые расшифровали геном «чагырского» неандертальца на Алтае

Энэ нээлт өмнө нь мэдэгдэж байсан хамгийн эртний шүдний эмчилгээний баримтыг даруй 40 мянган жилээр урагшлуулж чадав. Урьд нь хамгийн эртний шүдний эмчилгээ 14 мянган жилийн өмнөх орчин үеийн хүний олдвор гэж үздэг байжээ. Харин шинэ олдвор неандертальчууд анагаах ухааны анхан шатны ойлголттой, өвчтэй хүмүүсээ асарч хамгаалдаг байсныг дахин нотоллоо.

https://images.openai.com/static-rsc-4/Wm80yICAJpRoY14yP38XvAuPWnTuBiCG30LVM_CDSp5trGkyuwg_cTY5sJf2WjLwBuJhPoQQPV0av2_jSCNF37ecES19pNnyHQdEthc0RmAds0O_Bm9b9lbbl-bqmRmSTiUyau6puuSNx02AMk1cFzY3p5TftDQVx8DDZ-KP_815KqJ7KsWGCuVOT5oFGE5x?purpose=fullsize

Энэхүү судалгаа неандерталь хүмүүсийн талаарх уламжлалт ойлголтыг өөрчилж байна. Сүүлийн жилүүдэд тэднийг урлаг бүтээдэг, хэл яриатай байсан байж болох, нас барагсдаа оршуулдаг байсан гэх нотолгоонууд баталсаар байгаа юм. Харин одоо тэд шүдний эмчилгээ хийж байсан нь тогтоогдсоноор неандертальчуудын оюун ухаан, нийгмийн зохион байгуулалтын хувьд орчин үеийн хүнтэй төстэй байсан гэдэг ойлголт улам хүчтэй болж ирлээ.

Л.Баяр

Эх сурвалж: CNN

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
Шадар сайд Н.Номтойбаярын ширээний нүдэнд юу байгаа вэ?!
Б.Найдалаа: Онцгой осол, аваар гарахгүй бол энэ өвөл цахилгаан хязгаарлахгүй, эсэн мэнд давна
Эвийг эрхэмлэж байгаа бол Ж.Энхбаярыг Б.Чойжилсүрэнгээр, Ц.Идэрбатыг М.Мандхайгаар сольж болохгүй!!!
Монголчуудын визгүй зорчиж болох улсууд
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • Хэнтий аймагт хүрэн баавгай 361 удаа үзэгдэж давхардсан тоогоор 375 толгой баавгай бүртгэгджээ
    38 мин
  • Монгол Улсад 958 мянган жуулчин иржээ
    1 цаг 51 мин
  • Улаанбаатарт 168,000 орчим эзэнгүй нохой, муур байна
    3 цаг 21 мин
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
    3 цаг 38 мин
  • ОХУ-ын тулаанч Сергей Билостенный PFL холбооны хүнд жингийн дэлхийн аварга боллоо
    3 цаг 45 мин
  • Аравдугаар сард гадаадын 3,646 иргэнд визийн зөвшөөрөл олгожээ
    4 цаг 19 мин
  • Шинэ дасгалжуулагчийн эхний сорилт эх орондоо...
    4 цаг 36 мин
  • Мэдэгдэл
    4 цаг 36 мин
  • Нийтийн тээврийн зарим чиглэлийг богино эргүүлж байна
    5 цаг 13 мин
  • Т.Сайфолла ДАШТ-ээс мөнгөн медаль хүртлээ
    5 цаг 36 мин
  • Израилын цэрэг газын зурваст хамас бүлгийн ахлах командлагчийг устгажээ
    6 цаг 0 мин
  • Дональд Трамп Путин, Ши Жиньпин нартай анх удаа гурван талт уулзалт хийнэ
    6 цаг 45 мин
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
    6 цаг 52 мин
  • Мексикийн хар тамхины нэрт толгойлогч, “боссуудын босс” хочит Мигель Анхель Феликс Гальярдо таалал төгслөө
    7 цаг 4 мин
  • Өөрийн барааг худалдаж авахыг хориглодог Өмнөд Солонгос наймаачин эр
    7 цаг 13 мин
  • Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
    7 цаг 29 мин
  • Энэ долоо хоногт ордуудын амьдрал хэрхэн өрнөх вэ?
    7 цаг 34 мин
  • Битүүний өдрийг бүх нийтийн амралтын өдөр болгох уу?
    7 цаг 49 мин
  • Төв аймгийн ихэнх сумдын нутгаар 0.2-3.0 мм нойтон цас, цас орж, цасан шуурга шуурна
    8 цаг 5 мин
  • Үйл явдал: Хил хамгаалах байгууллагад хүний эрхийн сургагч багш бэлтгэх сургалт болно
    8 цаг 8 мин
  • Чингис хааны тухай гадныхны бичсэн сонирхолтой баримтууд
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Чингис хааныг магтан дуулсан БҮХ дуу
  • Чингис хааны тухай өгүүлэх БҮХ кино
  • Сагсанбөмбөгт ур чадвараараа гайхагдаж байгаа Өлзийбатын Индра гэж хэн бэ?
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • ФОТО: УИХ-ын хүндэтгэлийн хуралдаан эхэллээ
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • "Чингис хаан" одонг хүртсэн эрхмүүд
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Чингис хааны тухай гадныхны бичсэн сонирхолтой баримтууд
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Чингис хааныг магтан дуулсан БҮХ дуу
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • Чингис хааны тухай өгүүлэх БҮХ кино
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • У.Хүрэлсүх: Их Монгол Улсын үргэлжлэл болохоо өглөө бүр санаж, өдөр бүр хичээж, үдэш бүр цэгнэж явахыг уриалж байна
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК