Малчид үр хүүхдээ, ирээдүй хойч үеэ соёлтой, мэдлэг чадвартай хотын иргэн болж төлөвшүүлэхийг зорьж буй юм.
Өнгөрсөн Баасан гаригт УИХ-ын чуулганы хуралдааны үеэр залуу малчдын халааг бэлдэх нь зүйтэй гэдэгт нэг байр суурьтай байв.
Уг нь Шинэ Засгийн эрх баригчид малчдын залуу халааг дэмжих биш шинэ боловсон хүчинээ бэлтгэхэд анхаарлаа хандуулж дэмжиж, баярлах ёстой. Манай улсад мэдлэг чадвартай боловсон хүчин нэмэгдэх хэрээр улс орон хөгжинө. Гэтэл эрх баригчид эсрэгээрээ “баярлаж” малчдын хүсэл мөрөөдлийг үгүй хийж, тулган шаардсан дахин нэг хуулийн төсөл баталчихлаа.
УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн "Монгол улс нийт утаатай тэмцэх мөнгөөрөө малжуулах хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн бол илүү үр дүнгээ өгөх байсан"
Тодруулбал, өнгөрсөн баасан гаригт Их хурлын чуулганаар Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр тэтгэмжийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж гишүүд дуу нэгтэйгээр дэмжсэн юм. Уг хуулийн төсөл батлагдсанаар 20-иос доошгүй жил малчнаар ажилласан 55 настай эрэгтэй, 50 настай эмэгтэй тэтгэвэртээ сууна. Мөн малчид нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх боломжийг уг хуулиар зохицуулж буй.
Чуулганы хуралдааны үйл явцад гишүүд хөдөө, орон нутагт залуу малчид ховордож байгаад их л сандарч байгаа нь илэрхий. Нэг талаараа малчдын залуу халаа үгүй болж малчидгүй болбол нийслэлд мах, сүү, цагаа идээг хэн бэлтгэн нийлүүлэх вэ гэдэг асуудал урган гарч ирнэ. Нөгөө талаараа өвлийн идэш, зуны айраг бэлдэх нь өнөө маргаашийн л асуудал.
Өнгөн дээрээ уг хуулийн төсөл нь тэтгэвэрийн насыг наашлуулж,нийгмийн даатгалын шимтгэл төлж малчдаа дэмжсэн хөтөлбөр юм шиг боловч хуулийг санаачлагч Н.Чинзориг гишүүнээс авахуулаад хурлын гишүүд уг хуулийг хэлэлцэх үеэрээ залуу малчдын залуу халааг бэлтгэх хэрэгтэй, энэ хуулиар малчдын залуу халааг бэлтгэхэд чухал хөшүүрэг болно гэлцэх нь малчдыг дэмжих бус харанхуй бүдүүлэг хэвээр нь үлдээхийг зорьсон бололтой.
Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн С.Чинзориг “Малчдын залуу халааг бэлтгэхэд энэ хууль ихээхэн хөшүүрэг болно. Тиймдээ бид тэтгэврийн насыг таван насаар наашлуулж өгье. Малчнаар ажилласан жилийг 1.5 жилээр нэмгдүүлж тооцдог болъё гэж тусгасан. Мөн их хурлаас баталсан Нийгмийн даатгалын талаар баримтлах бодлогод малчдын нийгмийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг төр хариуцна гэж заасан байгаа. Энэ хууль цаашдаа хэрэгжээд явах байх” гэсэн. Тэрбээр малчин гаралтай, өөрөө энэ хуулийг санаачилсан нэгэн.
Түүнчлэн Ц.Даваасүрэн гишүүн “Монгол улс нийт утаатай тэмцэх мөнгөөрөө малжуулах хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн бол илүү үр дүнгээ өгөх байсан. Хэдэн зуун тэрбум төгрөгийг наад зах нь малын хашааны саравч барьсан бол Улаанбаатарын утаа багасах байсан” гэж хэлсэн нь юу гэсэн үг вэ.
Дээрх хуулиас гадна малчид хүүхдээ арван настайд нь сургуульд оруулж болно гэх хуулийг төр засаг баталж байсан. Үүнийг өөрөөр нүүдэлчин малчдыг устгах бодлогын суурь гэж хэлж болохоор. Учир нь Ерөнхий боловсролын сургуульд сурах насандаа орж суралцаагүй бол тухайн хүүхэд харанхуй бүдүүлэг хүн болохын эхлэл тавигддагийг хүн бүр мэднэ.
Өөр нэг хууль бол малчдын зээлийн хүүг бууруулах тухай хууль. Энэ хууль бол малчдыг малгүй болгох, модыг нь бариулах хууль болсон. Эцэст нь малчдыг нийгмийн даатгалын шимтгэл төлүүлж, эрт тэтгэвэрт гаргадаг болголоо гэхэд төрийн алба хаагчид шиг тэтгэвэрт гарлаа гээд зүгээр суухгүй. Малчид малаа хариулахаа болихгүй.
Залуу малчдын халааг бэлтгэдэг болъё гэж малчдынхаа “эсрэг” хууль батлахын оронд дэлхийн нүүдэлчин соёл иргэншилтэй мал аж ахуйн орнуудын жишгээр цахим малчин хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх нь ямар ч насны хүн хэдэн зуун малаа хаанаас ч хариулах боломжийг бүрдүүлнэ.Энэ тухай УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан дээрх хуулийн төслийг хэлэлцэх үеэр саналаа хэлж байсан удаатай.
Түүнчлэн өөр нэг арга бол мах, сүүний фермерүүдийг бодлогоор дэмжих цаг нь ирсэн. Улаанбаатарын ойр орчимд Төв аймгийн нутаг дэвсгэрт, мөн Дархан, Эрдэнэтийн чиглэлд мах, сүү, тариалангийн фермерүүд үйл ажиллагаа явуулаад эхлэх боломжтой. Үүнийг Төр засаг дэмжих хэрэгтэй. Өнөөдөр яг ийм фермерийн чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулдаг айл өрх тоотой хэд бий. Нэг өрх сүүний фермер ажиллууллаа гэхэд бүтэн сумыг сүүний хэрэглээгээр хангадаг ч жишээ манайд бий.
Б.Цэцэг
