“Нүүрсний үнэ хямдарсан, гэрэл цахилгааны мөнгө төлж байгаа юм алга. Тэгсэн хэрнээ аав, ээж хоёрынх нь тэтгэврийн мөнгө хаанаа ч хүрэхээ байлаа” хэмээн гэм хийсэн аятай харц буулгах ээжийгээ өрөвдлөө. Хоёр хөгшин маань биднийг нялх балчир байхаас мандах, жаргах нарны хооронд зүгээр сууж үзээгүй.  Одоо ч тэр.  Залуу насаа түмний үрсийг эрдэм мэдлэгтэй болгох гэж, эх орноо хамгаалах, хөгжүүлэхэд зориулсан. Эрч хүч, оюун ухаанаа дайчилж явсны үр шимээ одоо хүртэж, сэтгэл тэнэгэр гавъяаны амралтаа эдэлж байх цаг нь. Харамсалтай нь монголын олон зуун ахмадуудын хувьд гавъяаны амралт  гэдэг амьжиргаа, сэтгэл зүйн хувьд “уруудах шат”  болсон гэлтэй.

 Үндэсний статистикийн хорооноос гаргасан судалгаагаар нэг өрхийн сарын дундаж зардал 1.5 сая төгрөг гэж тогтоожээ.

Энэ тоогоор баримжаалбал нийлээд 700 мянган төгрөг авч байгаа тэтгэврийн хоёр хөгшин амьжиргаагаа хэрхэн залгуулж байгаа нь илэрхий. Ганц бие бол бүр ярих ч юм биш, тэд яаж ч хичээгээд бие даан амьдрах боломжгүй. Зөвхөн энэ факт  хүн амын тодорхой хэсгийг ядуурал руу шууд түлхэж байгаагийн нотолгоо, Үндсэн хуульд заасан хүний заяагдмал эрхийг боогдуулахад хүргэх шалтгаан болж байна. Учир юу гэвээс, бага орлоготой тусдаа амьдарч чадахгүйн улмаас бусдад гадуурхагдах, хүчирхийлэлд өртөх, хүсэл зорилгынхоо дагуу амьдарч чадахгүй байх зэрэг хүндрэл үүсэх эрсдэлтэй. Мэдээж тэднийг хайрлаж, хүндэлж хамтдаа амьдрахыг хүлээн зөвшөөрч, чухалчилдаг гэр бүлгүй бол шүү дээ. Ийм нөхцөл байдалд орохоос сэргийлэх зорилгоор УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг Өндөр настны тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлэн олгох тухай хуулийн төсөл боловсруулаад байгаа. Уг төслийн дагуу ахмадуудын тэтгэврийн доод хэмжээ 500 мянган төгрөгөөс доошгүй байхаар тусгасан.

Одоогоор улсын хэмжээнд 450 мянган тэтгэвэр авагч байдгаас гуравны хоёр нь буюу 300 мянган ахмад тэтгэврийн доод хэмжээгээр тэтгэвэр тогтоолгожээ. Бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 350, хувь тэнцүүлсэн тэтгэвэр 300 мянга. Үүнээс дүгнэхэд  нийт ахмадын гуравны хоёр нь ядуу амьдарч байна гэсэн үг.

Сүүлийн жилүүдэд тэр тусмаа коронавируст халдварт цар тахлын үед өргөн хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнэ хэрхэн өссөнийг бид бүгд мэдэж байгаа. Тухайлбал сүүлийн гурван жилийн үзүүлэлтээс харахад мах, махан бүтээгдэхүүний үнэ 23.7 хувиар, шатахууны үнэ 25 хувиар өсчээ.  Өргөн хэрэглээний гол бүтээгдэхүүнүүдийн үнэ ийнхүү өссөн нь тэтгэврээс өөр орлогогүй иргэдийг өдөр тутмын хэрэглээгээ хангаж чадахгүйд хүргэлээ. Энэ утгаараа ч ахмадуудын амьдралын нөхцөл, чанарыг сайжруулах, тэдэнд учирч байгаа хүндрэл бэрхшээлийг нь шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага бий болсон хэмээн УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн гишүүд үзэж дээрх хуулийн төслийг боловсруулсан.  Хуулийн төслийг өргөн барих дараалал ёсоор Засгийн газарт танилцуулж санал авах ёстой байдаг.

Дөрвөн сар хүлээлгэсний эцэст шинээр бүрдсэн Засгийн газраас “Тэтгэврийн доод хэмжээг нэмэгдүүлэхэд жилд 450-600 тэрбум төгрөгийн нэмэлт  эх үүсвэр шаардлагатай” учраас дэмжих боломжгүйгээ илэрхийлжээ.

Буруу бодлого барьж эдийн засгаа агшаасан, иргэд аж ахуйн нэгж байгууллагаа дампууруулж эхэлсэн энэ үед дээрх мөнгөний тоо их  байх нь аргагүй. Тиймээс цаг хүнд, өвчин тахлын үед гэж зөвтгөе үү гэхээр “Залуучуудаа фитнессээр хичээллэж бие бялдраа хөгжүүлэхэд нь дэмжлэг болгож  500 тэрбум төгрөгийг Засгийн газраас хэрэгжүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд олгоно” гэх.  Уг нь залуучуудад авлигагүй, хүнд сурталгүй, баталгаатай ажлын байр, бизнесийн орчин хэрэгтэй байгаа. Санаачилсан ажил, хөрөнгө оруулсан бизнесээ хөгжүүлэхэд нь төр тээг болохгүйхэн шиг байвал тэд өөрсдөө хоёр сарын спорт клубынхээ мөнгийг дөнгөчих чадвартай. Харин насжилт, хөгшрөлт гэдэг бол физиологийн үйл явц. Байгалийн жам ёсоор бүх хүн энэ үеийг дамжина. Тэр цагт амьжиргааныхаа наад захын хэрэглээг хангаж чадахгүй, бор хоног шар нарыг өнгөрүүлж байвал гунигтай биш гэж үү.

Өндөр хөгжилтэй орнуудад ахмад настны чадавх, боломжийг үнэлж улсынхаа хөгжилд ашиглахыг чухалчилсаар байна. Харин манай улс зөвхөн нийгмийн хамгаалал төдийхнөөр “анхаарсан болж” тэтгэврийн хэдээр өл залгуулах аядаж явна. Угтаа бол тэднийг хөдөлмөрлөх, хуримтлуулсан туршлагаа ашиглаж тодорхой орлого олох, баялаг бүтээх боломжийг бүрдүүлж, нийгэмд идэвхтэй оролцоотой байх боломжийг бүрдүүлэхэд бодлогоо чиглүүлэх ёстой.

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас тогтоосон насны ангиллаар 85-аас дээш насныхныг өндөр настан гэж үзнэ гэжээ. Гэтэл манайх 2005 оны арванхоёрдугаар сарын 8-нд баталсан Ахмад настны эрүүл мэнд нийгмийн хамгааллын тухай хуульд “60 ба түүнээс дээш настай эрэгтэй, 55 ба түүнээс дээш настай эмэгтэй Монгол Улсын иргэнийг ахмад настан гэнэ” гэж хуульчилсан байх жишээтэй. Энэ мэтчилэн бодлогоо өөрчлөхгүй бол насаар ялгаварлан гадуурхах байдал ч арилахгүй ээ.  Тэгээд ч тэд халамж горьдогсод биш.

Хийж бүтээсэн хөдөлмөрөө үнэлүүлж, авах ёстойгоо шударгаар хүртэх бүрэн эрхтэй. Энэ талаар УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дарга Д.Ганбат “Ардчилсан нам хавтгайрсан халамжийг дэмждэггүй. Гэвч  шаардлагатай иргэдээ халамжилсан шиг халамжлах ёстой” гэдэг байр сууриа илэрхийлсэн билээ.

Тэгээд ч  “Өндөр настны тэтгэвэр” гэдэг нь хуульд заасан болзлуудыг хангасан даатгуулагчид тэтгэврийн даатгалын сангаас насан туршид нь амьжиргааны эх үүсвэр болгон сар бүр олгож байгаа мөнгөн хөрөнгийг хэлнэ гэсэн тодорхойлолт бий. Одоогийн тэтгэвэр авагчид 1980 оноос эхлэн нийгмийн даатгалын шимтгэл төлж байгаад тэтгэвэрт гарсан гэж тооцвол тэр үеийн төгрөгийн ханш, өнөөдрийнхөөс хэр чанга байсан билээ. Ядаж төгрөгийн ханшийн уналт, ам.долларын өсөлт, өргөн хэрэглээний барааны үнэд харьцуулж болохуйц тэтгэвэр тогтоох, “амьжиргааны эх үүсвэр” гэдэг нь хэд орчим төгрөг байхыг төр тооцоолох үүрэгтэй. Тэтгэвэр гэдэг тэжээж тэтгэх биш, нийгмээс тусгаарлагдсан, ядуусын арми үүсгэх тогтолцоо болчих вий.

М.Мөрөн