Тэртээ 1972 оны есдүгээр сарын 15-ны өдөр Монгол, Австрали Улс хоёр дипломат харилцаа тогтоож байсан түүхтэй. Хоёр улсын найрамдалт 50 жилийн ойг тохиолдуулан Австрали Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Кэйти Смит мэндчилгээ дэвшүүлж буйг хүргэж байна.
Австрали Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Кэйти Смит:
Өнөөдөр Австрали, Монголын хоёр талын харилцаанд чухал онцлох цаг үе тохиож байна. Эдүгээгээс 50 жилийн өмнө 1972 оны 9 дүгээр сарын 15-ны өдөр Австрали Улсын Засгийн газар Монгол Улстай дипломат харилцаа тогтоосон билээ. Энэхүү түүхэн ач холбогдолтой өдрийг тэмдэглэж байхдаа бид хоёр талын харилцааны түүхийн талаар санал бодлоо хуваалцах учиртай.
Хүйтэн дайны ид оргил үед тогтоосон дипломат харилцаа нь манай хоёр улсын төр засаг ямар зоримог алхам хийсэн болохыг гэрчилнэ. 1994 онд Австрали Улсын төрийн тэргүүн, амбан захирагч Билл Хэйдэн Монгол Улсад айлчлал хийх хүртэл манай хоёр улсын харилцаа алгуурхан хөгжиж байлаа. Энэхүү түүхэн айлчлалын дараа 1997 онд ардчилсан сонгуулийн дүнгээр сонгогдсон Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П. Очирбат Австрали Улсад айлчилсан билээ. Эдгээр харилцан айлчлал нь Монгол Улс бие даасан ардчилсан улс болж үүссэний дараахан болсон юм. Манай хоёр улс, хүмүүсийн хувьд нийтлэг зүйл их байдаг.
2007 онд Гадаад харилцааны сайд Александр Даунерийн айлчлалын үеэр Австрали Улс Монгол Улстай “өргөтгөсөн түншлэл”-ийн баримт бичиг байгуулж, Монгол Улсын “гуравдагч хөрш”-ийн нэг болсон билээ. 2008 онд Канберра хотноо Монгол Улсын Элчин сайдын яам, 2011 онд Улаанбаатар хотноо манай улсын Консулын газар нээгдсэнээр манай хоёр талын харилцаа улам гүнзгийрэн хөгжсөн юм. Ерөнхий сайд С. Батболд тэр жил Австрали Улсад айлчлал хийсэн Монгол Улсын анхны Засгийн газрын тэргүүн болсон бөгөөд тухайн үеийн Ерөнхий сайд Жулиа Гиллард түүнийг элэгсэг дотноор хүлээн авсан. Манай хоёр талын харилцаа улам бэхжиж, бизнесийн сонирхол, оролцоо нэмэгдсэнээр 2015 онд Монгол Улсад Австрали Улсын Элчин сайдын яам байгуулагдсан юм.
Манай хоёр улсын харилцаа харилцан хүндлэл, хамтын ашиг сонирхолд тулгуурлах зарчмаар хөгжиж ирлээ. Манай хоёр улс, хүмүүсийн хувьд нийтлэг зүйл их байдаг. Бид олон улсын дүрэм, хэм хэмжээг хөхүүлэн дэмжихийн төлөө чармайн ажиллаж байна. Манай хоёр улс их төлөв эрдэс баялагт, ач холбогдолтой ашигт малтмалд улам бүр түшиглэн хөгжиж ирсэн зах зээлийн эдийн засагтай билээ. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, олон улсын чуулга уулзалт дээр бид бие биеийнхээ зорилго, хүсэл эрмэлзлийг тууштай дэмжиж ирлээ.
Монгол Улс ардчилсан замаар хөгжих зоримог сонголт хийснийг Австрали Улсын Засгийн газар идэвхтэй дэмжиж, 1993 оноос Австралийн тэтгэлэгт хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. 2023 онд бид Монгол дахь Австралийн тэтгэлэгт хөтөлбөрийн 30 жилийн ойг тэмдэглэх юм. Монголын төр, хувийн хэвшил, идэвх зүтгэлтэй иргэний нийгэмд чухал үүрэгтэй ажиллаж буй 700 гаруй “Mozzies” буюу төгсөгчөөрөө бахархаж байлдаг.
Бид энх тайван, тогтвортой, аюулгүй, цэцэглэн хөгжиж буй Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутагт хамтын зорилготой нягт хамтран ажиллаж байна. Манай хоёр улсын зэвсэгт хүчин Koсово, Сьерра Леон, Өмнөд Судан зэрэг дэлхийн улс орнууд дахь энхийг сахиулах ажиллагаа, Афганистан, Ирак дахь эвслийн ажиллагаанд хамтран оролцож ирлээ. Манай хоёр улсын Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга нар жил бүр Энэтхэг-Номхон далайн Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга нарын бага хуралд оролцож, хамтын ажиллагаа, харилцан сонирхсон асуудлаар санал солилцож ирлээ. Цаашилбал, бид саяхан Улаанбаатар хотноо хоёр талын батлан хамгаалах салбарын бодлого талаарх зөвлөлдөх уулзалтыг үр дүнтэй зохион байгууллаа.
Энэхүү онцлох жилийг тохиолдуулан Австрали Улс хөгжлийг хөхүүлэн дэмжих, ядуурлыг бууруулах чиглэлийн шинэлэг үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх зорилгоор Монголын 10 байгууллагад тусламж үзүүлж байна. Австрали, Монгол хоёр улс энэхүү тусламж төдийгүй манай улсын Хөгжлийн бичил хөтөлбөрийн тусламжаар жендэрийн тэгш байдал, хүртээмжтэй хөгжлийг тууштай дэмжин ажиллаж байна.
Монголын уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа эрхэлж буй Австралийн компаниуд чанартай хөрөнгө оруулалт, технологи, туршлага, хамгийн чухал нь гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт оруулж байна.
Австрали, Монгол хоёр улс хүнд бэрх үед бие биеэ дэмжиж ирсэн. Монгол Улс 2019-2020 онд Австралид гарсан ойн түймрийн хор нөлөөллийг арилгахад хувь нэмэр оруулсан ба Австрали Улс Монголд зуд болоход шуурхай тусламж үзүүлж ирсэн. Цар тахлын үед бид иргэдийнхээ аюулгүй байдлыг хангах, эх орондоо буцааж ирүүлэх зорилгоор нягт хамтран ажилласан. Бид Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага, Улаан загалмай нийгэмлэгтэй хамтран Монголд цар тахалтай тэмцэхэд нь дэмжлэг үзүүлж ирсэндээ бахархалтай байдаг. Манай хоёр улс Гамшгийн эрсдлийг бууруулахыг тэргүүлэх чиглэл болгож ирсэн. Австрали Улс ирэх долоо хоногт гамшгийн эрсдлийг бууруулах асуудлаар зохиогдох Ази-Номхон далайн бүс нутгийн орнуудын сайд нарын бага хуралд Монголын томоохон бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчдийг хүлээн авах гэж байна.
Уур амьсгалын өөрчлөлтийг бууруулах нь манай хоёр улсын эн тэргүүний зорилт юм. Австрали Улс 2030 онд гэхэд нүүрстөрөгчийн ялгаралтыг 2005 оны түвшнээс 43 хувиар бууруулах шахуу зорилтыг дэвшүүлсэн бөгөөд улмаар 2050 он гэхэд ялгаралтыг бүрэн тэглэж, 2030 он гэхэд сэргээгдэх эрчим хүчний Австралийн үндэсний эрчим хүчний зах зээлд эзлэх хувийг 82 хувь хүргэх зорилт тавьсан. Монгол Улс ч эрчим хүчний шилжилт хийхийн төлөө ажиллаж байгаа бөгөөд бид энэ чиглэлээр төр засгийн төлөөлөгчид солилцох, Монголд Австралийн бизнесийн хөрөнгө оруулалт хийх замаар хамтран ажиллаж эхэллээ.
Манай хоёр талын харилцааны гол хэсэг бол хүмүүс хоорондын харилцаа юм. Австралид 6,500 орчим монгол иргэн, Монгол Улсад 650 орчим австрали иргэн аж төрж байна. 60 гаруй Австралийн компани Монголд үйл ажиллагаа эрхэлж, мэдлэг, чадвараа хуваалцаж, олон монголчуудыг ажлын байраар хангаж байна. Австрали Улсын Засгийн газрын сайн дурын хөтөлбөрөөр хүний чадавхийг хөгжүүлэхийг хөхүүлэн дэмжиж, 1989 оноос хойш олон зуун австраличууд Монголд сайн дураар ирж ажиллаж ирсэн. Цаашид ажиллах, зорчих боломжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор манай хоёр улс энэ оны 7 дугаар сард шинээр Ажил, амралтын виз олгох болсноо зарласан бөгөөд олон хүмүүс виз авч байна.
Уул уурхайн салбар Австралийн эдийн засгийн тулгын чулуу болж ирсэн бөгөөд сайн удирдлага зохион байгуулалт бүхий олборлох салбарын эдийн засгийн үр өгөөж их байдаг. Монголын уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа эрхэлж буй Австралийн компаниуд чанартай хөрөнгө оруулалт, технологи, туршлага, хамгийн чухал нь гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт оруулж байна. Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 30 гаруй хувийг бүрдүүлэх төлөвтэй байгаа Оюутолгой төсөлд гол анхаарал хандаж байгаа бол Австралийн компаниуд ч нүүрсний давхаргын хий, ногоон устөрөгчийн хайгуул зэрэг бусад салбарыг хөгжүүлэхийг зорьж байна.
Манай хоёр улс соёлын баялаг, өвөрмөц өвийг эрхэмлэдэг. Австрали Улс уугуул иргэдийн үзэл бодол, дадлага, туршлагыг гадаад бодлогоо тусгахын төлөө ажиллаж байгаа бөгөөд уугуул иргэдийг төлөөлөх Элчин сайдыг томилох юм. Бид өөрсдийн хосгүй соёлыг хадгалж хамгаалах, оруулж буй хувь нэмрийг нь сайшаан дэмжих талаар туршлага солилцох хүсэлтэй байна.
Өнгөрсөн 50 жилийг эргэн харахад манай хоёр улсын төр засаг дипломат харилцаа тогтоох алсын хараатай ажилласан нь манай хоёр улсад харилцан ашигтай, маш сайн шийдвэр байсан нь тодорхой байна. Энэ нь цаг хугацааны шалгуурыг маш сайн туулж ирсэн. Австрали, Монгол хоёр улсын дипломат ба хоёр талын гүн гүнзгий, бат бэх харилцаанд түшиглэж, бидний стратеги, улс төр, эдийн засаг, хөгжлийн харилцаа ирэх 50 жилд улам гүнзгийрэн хөгжих нь дамжиггүй.
Эх сурвалж: Монгол дахь Австрали Улсын Элчин сайдын яам
