Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.18
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Д.Бумдарь: Сонгуулиа өгөөгүй бол бүү гомдолло гэдэг зүйлийг иргэд ойлгох хэрэгтэй

2020-6-03
0
ЖИРГЭХ

Улс төр судлаач, доктор Д.Бумдарьтай ярилцлаа.


-УИХ-ын ээлжит сонгууль тун удахгүй боллоо. Сонгууль бүрээр иргэдийг ухаалаг  сонголт хийхийг уриалдаг, лоозонддог. Гэвч сонголт мэргэ байсангүй гэх нь бий. Ер нь манай улсын сонгогчийн боловсролын түвшин ямар хэмжээнд байна вэ?

-Сонгогчийн боловсрол өндөр байх шаардлагатай биш. Тухайн нийгмийн хөгжил, аливаа асуудалд хандаж байгаа байдлаас нь шалтгаалж сонгогч төр, засаглал, нам зэргийг ойлгох нь хүний эрхийн асуудал. Гол нь тухайн боловсролыг олгодог иргэний нийгмийн байгууллага, төрийн байгууллагууд энэ чиглэлийн үйл ажиллагааг сул хийдэг. Энэ нь мөн сонгогчдын боловсролд нөлөөлдөг. Учир нь сонгуулийн системээс шалтгаалж нэг удаа л холимог тогтолцоогоор сонгуулиа явуулснаас бусад үед мажоритар тогтолцоо байсан. Энэ нь томсгосон, жижгэрүүлсэн бай ялгаагүй танигдсан нам, нэр дэвшигч, ажилладаг баг гэдэг ч юм уу, ийм сонгуулийн соёл нь нийгэмд тогтоод ирэхээр заавал улс төрийн боловсрол олгох шаардлагагүй гэх хандлага түгээмэл байна.

Гэхдээ сүүлийн үед сонгогчдын боловсролын асуудал ихээр хөндөгдөж байгаа нь нийгэмд өөрчлөлт, бодит амьдрал дээр эерэг үр дүн гарахгүй байгаатай холбож үздэг. Улс төрийн боловсрол сул байснаар бодлого тодорхойлогчдоо буруу сонгох үр дагаварт хүрч байна.

-Улстөрийн боловсролыг хэн олгох вэ?

-Боловсролын байгууллага, төрийн байгууллага, улстөрийн нам, Сонгуулийн ерөнхий хороо зэрэг байгууллагууд хийх ёстой. Гэсэн ч үндсэн үүргээ биелүүлж чадахгүй байн.

-"Нөгөө" л сонгогддог хүмүүс нь сонгогдоно биз. Ямар ч сонголтгүй харагдаж байна гэх шүүмжлэл цахим сүлжээнд харагдсан. Ядаж өөрөө саналаа өгч, сонгуульдаа оролцоогүй байж дараа нь гомдоллодог асуудал зарим иргэдийн дунд бий. Энэ нь мөн сонгогчдын улс төрийн мэдлэгийг харуулж байгаа хэрэг үү?

-"Нөгөө" л гэдэг хандлага нь иргэд өөрсдөө саналаа өгөхгүй байгаатай холбоотой. Магадгүй тухайн нэр дэвшигчдийн дундаас нөгөө л гэдэг хүнийг яаж мэдэх юм бэ. Ямар шалгуур тавьж байгаа юм бэ. Олны амыг дагах нь утгагүй хэрэг. Нэгэнт л Үндсэн хуулиар сонгох, сонгогдох эрхийг нь олгосонд байхад тэр эрхээ эдлээгүй байж дараа нь миний амьдрал сайхан болохгүй байна, ажил олдохгүй байна, түгжрэл их байна зэрэг нийгмийн үйлчилгээтэй холбоотой гомдол хэлэх эрхгүй гэсэн үг. Сонгуулиа өгөхгүй бол бүү гомдол гэдэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй. Хэрэв дэмжих үү, эс дэмжих үү гэдэг тал дээр ямар нэгэн үйлдэл хийсэн бол дараа нь шүүмжилж болно. Хариуцлага нэхэж болно. Өөрөө үүргээ биелүүлээгүй байж бусдаас хариуцлага нэхэх нь утгагүй асуудал. Тиймээс хандлагаа өөрчлөх хэрэгтэй.

-Иргэдийн улс төрийн боловсролд иргэний нийгмийн байгууллагууд чухал үүрэгтэй гэж үзвэл, одоогийн түвшинд тэдний үүрэг, оролцоо иргэдэд нөлөөлөх нөлөөлөл ямар байна вэ?

-Олон улсын сангуудын тусламжтай үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага их сайн. Улс төрийн боловсролд чиглэсэн сангууд тодорхой тохиолдолд чиглэлтэй болчихдог. Залуучуудын улстөрийн боловсролын талаар төдийлөн дорвитой зүйл хийдэггүй. Олон улсын байгууллагууд нь түлхүү ажилладаг гэхэд болно. Анзаарах нь ээ, сонгогчид нар өөр болсон байна. Насны эзлэх хувиуд өөр болж, шинэ сонголтууд гарч ирсэн байна. Мөн КОВИД-19 халдвартай холбогдуулан улс төрийн боловсрол олгох, саналаа худалдахгүй байх, залуучуудын оролцоог нэмэгдүүлэх талаар ихэнх олон улсын байгууллагууд ажиллаж байх шиг анзаарагдсан.

-Сонгуулийн үеэр эд материал, бэлэн мөнгө тарааж санал цуглууллаа гэх асуудал их яригддаг. Энд ямар бүлгийн хүмүүс түлхүү өртөөд байна вэ?

-Авлигын төсөөллийн индексээр манай улс жил бүр хойшилж байна. Нэг үгээр авлига гэдэг чинь өөрөө бодитой биш. Бид "Энэ хүн авлига авч байгаа байх" гэх зэргээр хардаж төсөөллөөр хийсэн индекс гэсэн үг. Ер нь авлига гэдэг асуудал албан тушаалтай холбоотой гэж үзэхээр өндөр түвшинд буюу асуудлыг шийддэг газар хийгддэг. Авлигын авагч болон өгөгч талууд нь тодорхой хэмжээнд боловсорчихсон өөр түвшинд байна. Хээл хахуулийг хэн өгөх боломжтой гэхээр эмнэлэгт үзүүлж байгаа хүн өгч болно. Тэгэхээр авлига, хээл хахууль хаана хийгдэх боломжтой гэдгийг харах ётсой.

Залуучуудын нөлөөлөл дээр гээд үзвэл авлига, хээл хахуулиар саналаа худалдах нь бага.

Харин тэд ямар тохиолдолд саналаа худалдах эрсдэлтэй байна вэ гэхээр найз нөхдөөрөө дарвих эсвэл гэр бүлийнхээ заавраар сонголт хийх нь олон. Сонгуулийн үеэр яригддаг  асуудал ямар түвшинд их байна гэхээр амьдралын түвшин бага айл өрхүүдэд түлхүү гарч ирдэг байх.

-Энэ удаагийн сонгуульд олонд танигдсан хүмүүс бие дааж өрсөлдөж байна. Ер нь бие даагчид олноороо сонгогдох нь ямар үр дагавартай вэ. Нам бол нэг бодлогоор ажиллана. Бие даагч нарын хувьд?

-УИХ-ын тухай хуульд нэг намын 39-өөс дээш гишүүн байж олонх гэж үзнэ гэж заасан байдаг. Ингэж байж дангаараа хууль батлах, Засгийн газраа бүрдүүлэх эрхтэй. Харин бие даагч нарт бүлэг байгуулах эрхгүй. Бие дагч нарт УИХ-ын тухай хуулийн дагуу хууль санаачлах, хуулийг дэмжихгүй байх л эрхтэй.

-Хэнд саналаа өгөхөө шийдээгүй эсвэл тухайн нэр дэвшигчийн талаар мэдээлэлгүй байж болно. Эдгээр иргэд юуг анхаарах шаардлагатай вэ?

-Өөрийнхөө тойрог дээр хэн хүн нэр дэвшиж байгааг мэдэхгүй тохиолдолд Сонгуулийн ерөнхий хорооны албан ёсны сайтад хандахад бүрх мэдээлэл ил бий. Үүний дараа тухайн нэр дэвшигчийн харьяа нам, эсвэл бие даагчийн мөрийн хөтөлбөртэй заавал уншиж танилцах хэрэгтэй. Сонгуулийн тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр тухайн тойргийн мандатын тоогоор дугуйлж байж таны санал хүчинтэй болох учраас хоёр хүн дугуйлах бол хоёр, гурав бол гурвыг дугуйлна. Ингэж байж иргэний сонголт хүчинтэй болох юм.

Хамгийн гол нь сонгогч ирээдүйд эсвэл ирэх жил амьдралд нь ямар өөрчлөлт гарахыг хүсч байна вэ. 

Таны хүссэн зүйл нэр дэвшигчийн мөрийн хөтөлбөрт бий юу гэдгийг харах ёстой. Түүнээс биш худлаа ч гэсэн дугуйлъя гэж болохгүй. Миний асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой юм байна гэж үзвэл дугуйлж болно. Өөрт тань тулгамдсан нийгмийн асуудлыг хэрхэн шийдэх бодлогын хувилбаруудыг тавьж байна гэдгийг харж чадвал, хэн нэгний нөлөөнд орохгүйгээр санал өгөх боломжтой болно.

Б.Лхам

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • зочин (192.82.75.128)
    Сонгуулиа өх бишээ сонгуульд саналаа өх гэж хэлээч дээ
    2020 оны 06 сарын 03 | Хариулах
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
    6 цаг 45 мин
  • Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
    6 цаг 53 мин
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
    7 цаг 2 мин
  • Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна
    7 цаг 50 мин
  • Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүсээс эртний чулуун хайрцагтай булш илэрчээ
    7 цаг 55 мин
  • Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
    8 цаг 6 мин
  • О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
    8 цаг 59 мин
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
    9 цаг 21 мин
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
    9 цаг 24 мин
  • Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
    9 цаг 38 мин
  • Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
    9 цаг 48 мин
  • Н.Учрал: Эх хэл бол үндэстний оюун санааны дархлаа, тусгаар тогтнолын баталгаа юм
    9 цаг 50 мин
  • “Pizza Hut” сүлжээ рестораныг үүсгэн байгуулагч Дэн Карни таалал төгслөө
    9 цаг 55 мин
  • Улаанбурхан өвчний дэгдэлтийг таслан зогсоолоо
    10 цаг 7 мин
  • Grammy Awards 2027: Нэр дэвшигчдийн БҮРЭН жагсаалт
    10 цаг 8 мин
  • Роберт Паттинсон дараагийн Жеймс Бондын дүрийг бүтээнэ
    10 цаг 23 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: У.Хүрэлсүхийг яс шалгаж ард түмэнд мэдээлэх хэрэгтэй
    10 цаг 27 мин
  • Х.Нямбаатар: Тайвширч, хууртаж болохгүй. Түүнд маш олон арга заль бий
    10 цаг 27 мин
  • Дархан аваргыг гурвантаа хаясан Сумын заан П.Нямжав
    10 цаг 40 мин
  • Н.Алтанхуяг: Монголын төр шударга, ариун байх ёстой. Огцорлоо гээд асуудлыг орхиж болохгүй
    10 цаг 44 мин
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Өвөлжилтийн бэлтгэл, отор нүүдлийн зохион байгуулалтыг эрчимжүүлэх чиглэл өглөө
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК