БАРИМТ 1
Шинэ Зеланд улс нь Номхон далайн баруун урд бүсэд орших арлын орон. Уг улсын 268,021 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагт нь Те Вайпоунаму (өмнөд бүсийн арал) болон Те Ика-а-Мау (хойд бүсийн арал) гэх хоёр том арал болон 700 гаруй жижиг арлуудаас бүрддэг.
БАРИМТ 2
Нийт хүн ам нь 5 сая бөгөөд 71.8 хувь нь Европ, 16.5 хувь нь Маори, 15.3 хувь нь Ази хүмүүс. Улсын нийслэлийг Веллингтон (дэлхийн хамгийн өмнөд хэдэгт орших нийслэл) гэдэг бол хамгийн их хүн амтай хот нь Окленд. Харин шашны асуудал дээр иргэд нь маш эрх чөлөөтэй. Тэдний 48.5 хувь нь ямар нэгэн шашин шүтдэггүй бол 37 хувь нь христийн шашинтай.
БАРИМТ 3
Анх 1280-1350 оны хооронд тус арал дээр хүмүүс суурьшаж Маоричуудын соёл, уламжлал эхэлсэн гэж үздэг. Харин 1642 онд Нидерландын далайгаар аялагч Абел Тасман Шинэ Зеланд улсын нутаг дэвсгэр дээр хөл тавьсан анхны европ хүн болсон. Улмаар 1841 онд Их Британийн колон улс болсноор өнөөгийн Шинэ Зеландын Маори болон Британичуудын амьдралын хэв маяг, уламжлалыг хослуулсан өвөрмөц соёлын эх үндэс тавигдсан.
БАРИМТ 4
Их Британийн колончлолоос гарахын тулд 1856 оны тавдугаар сарын 7-нд өөрсдийн гэсэн засгийн газартай болж, 1907 оны есдүгээр сарын 26-нд улсынхаа ноёрхлыг тогтоосноор Британийн Эзэнт Гүрний дотор өөрийгөө удирдах өндөр түвшний үндсэн хуульт хаант засаглал оршиж эхэлсэн. Улмаар дөчин жилийн дараа арван нэгдүгээр сарын 25-нд албан ёсоор улсынхаа тусгаар тогтнолыг зарласан.
БАРИМТ 5
Шинэ Зеландчууд тухайн өдрийнхөө мандаж буй нарыг хамгийн эрт харах боломжтой. Самоа улсад нар хамгийн түрүүлж манддаг гэх онол байдаг хэдий ч дэлхийн мурийлтын ачаар Шинэ Зеландын хойд арлын Гисборн гэх хотод нар өдөр бүр хамгийн эхэнд манддаг.
БАРИМТ 6
Дэлхийн дээвэр гэгддэг Эверистийн оргилд хамгийн анх амжилттай авирсан уулчид Шинэ Зеланд улсаас гаралтай. Тэднийг Эдмун Хиллари болон Норгай Тенцинг (Дэнзэн Норгай) гэдэг бөгөөд 1953 онд дэлхийн хамгийн өндөр уулын орой дээр амжилттай гарсан. Улмаар тэдний үйл хэргийг үнэлж шинэ зеланд долларын тав (Эдмун Хиллари) болон зуутын (Норгей Тенцинг) дэвсгэртүүд дээр тэдний зургийг мөнхөлсөн байдаг. Мөн Эрнест Резерфорд гэх Шинэ Зеланд физикч протоныг анх дэлхий нийтэд танилцуулсан.
БАРИМТ 7
Тус улсын албан ёсны хэл нь англи, маори, болон Шинэ зеландын дохионы хэлнүүд. Шинэ Зеланд улсад Цэнхэр нуур гэх дэлхийн хамгийн цэнгэг устай нуур байдаг. Уг нуурыг та Шинэ Зеландын Нелсон үндэсний паркаас харах боломжтой ба нуурын дотор 80 метрийн гүн хүртэлх эд зүйлс асуудалгүй харагддаг гэнэ.
БАРИМТ 8
Хэрэв та шавжаас айдаг бол Шинэ Зеланд улс танд тийм ч тохиромжтой улс биш байх. Учир нь уг улсад амьдардаг шавжууд ердийн хэмжээнээс хамаагүй том байдаг бөгөөд вета гэх дэлхийн хамгийн том шавж Шинэ Зеландад амьдардаг. Мөн шавжаас гадна 3.6 метрийн өндөртэй моа гэх нисдэггүй шувуу тус улсын газар нутагт амьдардаг байсан. Харин энэхүү том амьтдын хажууд Шинэ Зеландын 1.5 метрийн урттай дельфинүүд дэлхийд хамгийн жижигт тооцогддог.
БАРИМТ 9
Шинэ Зеландын эдийн засгийг бүрдүүлэгч гол салбаруудын нэг бол яах аргагүй хөдөө аж ахуй. Ялангуяа тэдний хонины аж ахуй. Ойролцоогоор 40 сая гаруй хонь тус улсад байдаг. Энэ нь нэг хүнд есөн хонь оногддог гэсэн үг. Шинэ Зеландын хотын гудамжаар болон далайн эргээр хонин сүрэг бэлчих нь энгийн үзэгдэл. Мөн борлуулж буй ноосны хэмжээгээрээ дэлхийд Австрали улсын дараа ордог.
БАРИМТ 10
Фермийн аж ахуй маш өндөр хөгжсөн тул бяслаг болон цөцгийн тосны хэрэглээ тус улсад нэлээд өндөр. Жил бүрийн цөцгийн тос болон бяслагны үйлдвэрлэлтийн хэмжээг иргэн бүрд тэнцүү хуваавал нэг хүнд 100кг цөцгийн тос 65кг бяслаг харьяалагддаг. Мэдээж тэдний ихэнхийг гадаадын орнууд руу экспортолж үлдсэнийг нь өдөр тутамдаа хэрэглэцгээдэг.
БАРИМТ 11
Та Шинэ Зеланд улсад очоод “Киви” гэх үгийг болгоомжтой ашиглах ёстой. Учир нь тус улсад энэхүү үг гурван өөр утгатай. Шинэ Зеланд улсад төрсөн хүнийг киви гэдэг бол үлдсэн хоёр утга нь тус улсад амьдардаг үндэсний бэлгэдэл болсон шувуу болон бидний сайн мэдэх киви жимс нар юм.
БАРИМТ 12
Шинэ Зеланд улсын өмнөд арлын Дунедин гэх хотод Балдвин гэх нэртэй дэлхийн хамгийн эг байрлалтай гудамж байдаг. Энэхүү гудамжны налуу нь 19 градус. Мөн Шинэ Зеланд улс нь 1893 онд эмэгтэйчүүдэд санал өгөх эрхийг олгосноор энэхүү боломжийг эмэгтэйчүүдэд олгосон дэлхийн анхны улс болсон.
БАРИМТ 13
Сарьсан багваахай бол тус улсаас үүсэлтэй цор ганц хөхтөн амьтан. Гэвч Шинэ Зеландад сарьсан багваахайн урт сүүлт болон богино сүүлт гэх хоёр л төрөл зүйл байдаг. Үлдсэн амьтдын хувьд европууд болон маоричуудаар зөөвөрлөгдөж тус аралд очсон.
БАРИМТ 14
Чили болон Аргентин улсуудын дараа орох Антарктик тивтэй хамгийн ойрхон улс юм. Мөн та Шинэ Зеланд улсад амьдарвал далайн эргээс хамгийн ихдээ 128км-р холдож чадна. Нийт далайн эргийн урт нь 15,134 километр бөгөөд энэ нь дэлхийд есдүгээр байранд жагсах үзүүлэлт.
БАРИМТ 15
Тус улсад Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu гэх нэртэй дэлхийн хамгийн урт нэртэй суурин газар байдаг. Энэхүү нэр нь 85 үсгээс бүрддэг. Мөн Шинэ Зеланд нь дэлхийн хамгийн бага (Дани улсын хамт) хахуультай улс.
БАРИМТ 16
Амьтны хүрээлэнг эс тооцвол Шинэ Зеландын зэрлэг байгалиас та нэг ширхэг ч могой олж чадахгүй. Шинэ Зеланд гэх нэрийг маори хэлнээс орчуулбал “Урт цагаан үүлний газар нутаг” гэсэн утгатай. Мөн тус улсын газар нутгийн гуравны нэг нь тусгай хамгаалалтад орсон зэрлэг байгаль.
БАРИМТ 17
Алдарт бөгжний эзэн кино Шинэ Зеланд улсад хийгдсэн. Уг киноны зураг авалтыг Шинэ Зеландын хойд болон өмнөд арлуудад авсан бөгөөд улсын хувьд 200,000,000 гаруй ам.долларын ашгийг олсон. Шинэ Зеланд улс энэхүү кинонд зориулан бөгжний эзний сайд гэх албан тушаалыг хүртэл үүсгэж байсан. Үүнээс гадна Шинэ Зеландад үндэсний албан ёсны шидтэн байдаг.
БАРИМТ 18
Бусад арлын орнуудын адилаар регбигийн спорт Шинэ Зеландад өндөр хөгжсөн. “All Blacks” гэх 1907 онд үүсгэн байгуулагдсан Шинэ Зеландын регбигийн баг нь 77 хувийн хожлын хувьтай байдаг. 2003 онд регбигийн олон улсын холбооноос шигшээ багуудын чансааг гаргадаг болсноос хойш Шинэ Зеландчууд нэгдүгээр байранд хамгийн удаан бичигдсэн. Дан ганц регбигээс гадна гольф, крикет, хөлбөмбөг, сагсанбөмбөг болон теннисийн спортууд тус улсад өндөр хөгжсөн. Өчигдөр гэхэд Бээжин 2022 өвлийн олимпын наадмаас эмэгтэй снөүбоардын төрөлд Шинэ Зеландын тамирчин алтан медаль хүртсэн билээ.
БАРИМТ 19
Мөн Шинэ Зеландын регби болон хөлбөмбөг, сагсанбөмбөгийн шигшээ багууд тоглолт эхлэхийн өмнө маори үндэстний уламжлал болсон хакаг (эрчүүдийн дайн тулааны бүжиг) хийдэг уламжлалтай. Хакаг эрт дээр үед дайн тулааны өмнө өрсөлдөгчийнхөө сэтгэл зүйд нөлөөлөхийн тулд хийдэг байсан. Одоо үед ямар нэгэн баяр болон оршуулгын ёслол дээр хакаг үйлддэг уламжлалтай.
БАРИМТ 20
Хаант болон парламентийн хосолсон засаглалтай. Тус улсын удирдагчид нь 2-р Элизабет (хатан хаан, хамтын нөхөрлөлийн орон тул), Синди Киро (Ерөнхий захирагч), Ардерн Жасинда (Ерөнхий сайд) нар юм. Нэгэн сонирхолтой баримт нь эдгээр удирдагчид бүгд эмэгтэй хүмүүс. Мөн гурван жилд нэг удаа үндсэн сонгуулийг ард түмний дунд нээлттэй явуулдаг.
БАРИМТ 21
Шинэ Зеландын иргэдийн 99 хувь нь бичиг үсэг тайлагдсан байдаг бөгөөд хүүхдүүд 5 наснаасаа эхлэн 13 жилийн турш сургуульд сурснаар бүрэн дунд боловсрол эзэмшдэг. Тус улсын боловсролын систем нь сурагчдын математик, шинжлэх ухаан, болон унших чадварууд дээр суурилан дүгнэсэн олон улсын судалгаан долдугаар байранд эрэмбэлэгдсэн.
БАРИМТ 22
Уг улсын төрийн далбаа нь Австрали улсын далбаатай нэлээд төстэй. Далбааны цэнхэр өнгө нь далай тэнгисийг, улаан өнгийн дөрвөн од нь Номхон далай дахь тэдний байрлалыг бэлгэддэг. Харин далбааны дээд буланд байх Их Британийн тэмдэг нь нэгэн цагт Британичуудын колон улс байсных нь илрэл.
БАРИМТ 23
Улсын албан ёсны мөнгөн тэмдэгтийг “Шинэ Зеланд Доллар” гэдэг бөгөөд одоогийн байдлаар 1.5 шинэ зеланд доллар нэг.ам америк доллартай тэнцэж байна. Мөн тус улс нь хүний хөгжлийн индексээрээ дэлхийд 14, нэг хүнд оногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээгээрээ 22, дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээрээ 50-р байруудад тус тус жагсдаг.
БАРИМТ 24
Шинэ Зеландын парламентийн гишүүн асан Жоржина Байер нь трансжендер хүн юм. Энэ үйл явдал нь уг улсыг анхны трансжендер парламентийн гишүүнтэй орон болгосон. Мөн хүн амын дундаж наслалт нь 80.3. Шинэ Зеланд нь эмийн компаниудыг олон нийтийн сүлжээнд сурталчилгаагаа байршуулахыг зөвшөөрсөн дэлхий дээрх хоёрхон (АНУ болон Шинэ Зеланд) улсын нэг.
