БАРИМТ 1
Тувалу улс нь 26 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Номхон далайн Полинезийн дэд бүс дэх арлын орон юм. Газар нутгийн хэмжээгээрээ дэлхийд 192-оор байранд ордог уг улсын газарзүйн байршлыг илүү тодорхой тайлбарлавал Австрали болон Хавай арлын голд оршдог.
БАРИМТ 2
Тувалу улс өмнөд өргөргийн 5°-10°, уртрагийн 176°-180°-ын хооронд байрладаг гурван шүрэн, зургаан атолл буюу нийт есөн арлаас бүрддэг. Тус арлууд дээр хангалттай хэмжээний хөрс байдаггүй тул улсын эдийн засгийн дийлэнх хэсэг нь загас агнуур болон аялал жуулчлалын салбарууд дээр тогтдог.
БАРИМТ 3
Тувалу улсын нийт хүн ам 11,900 бөгөөд тэдний 96 хувийг үндсэн тувалу үндэстний хүмүүс бүрдүүлдэг ба албан ёсны шашин нь христийн шашин. Улсын нийслэлийг Фунафути гэдэг ба нийт тувалучуудын 60 гаруй хувь нь уг хотод амьдардаг. Харин Тувалу улсын албан ёсны хэлнүүд бол англи болон тувалу хэл.
БАРИМТ 4
Тувалу улсын газар нутаг дээрх хамгийн анх 3,000 жилийн өмнө самоачууд хөл тавин амьдарч эхэлсэн бол тонгачууд 14-ээр зуунаас суурьшиж эхэлсэн. Харин 1568 онд Тувалу улсад очсон хамгийн анхны Европ хүнээр испани далайчин Альваро де Менданья тодорсон.
БАРИМТ 5
Тувалу улсыг бүрдүүлэгч арлуудыг анх Эллисийн арлууд хэмээн нэрлэдэг байсан. Учир нь Тувалу улсын нийслэл байдаг Фунафута арал дээр Их Британийн парламентын гишүүн Эдвард Эллисийн хөлөг онгоцнуудын нэг тус арал дээр очиж байсан ба 19-ээр зуунд Их Британи улс Эллисийн арлуудыг эзлэн авч ноёрхлоо тогтоосон.
БАРИМТ 6
19-ээр зууны сүүл үед бусад Номхон далайн орнуудын адилаар Эллисийн арлууд хүний наймааны гол бай болж байв. Эдгээр арлуудаас хүмүүсийг хулгайлж Фижи болон Австрали улсуудад аваачин хүчээр тариалангийн талбайд хөдөлмөр эрхлүүлдэг байжээ.
БАРИМТ 7
1892 оны аравдугаар сарын 9-16-ны өдрүүдэд Эллисийн арлууд тэр чигтээ Их Британийн хамгаалалтад орсон бөгөөд төд удалгүй колоничлогдсон. Колиничлолын үед (1916-1975) бидний өмнөх долоо хоногт онцолсон Кирибати буюу хуучнаар Гилбертийн арлууд өнөөдрийн онцлогдож буй Эллисийн арлууд нэг улс байсан.
БАРИМТ 8
Харин 1974 онд хоёр улсын задрах үйл явц эхэлж өөр өөрсдийн гэсэн удирдлагатай болсноор 175 оны аравдугаар сарын 1-нд Гилберт ба Эллисийн арлын колоничлол дууссан. Улмаар тус улсууд 1976 оны нэгдүгээр сарын нэгэнд Кирибати болон Тувалу гэх нэртэйгээр хоёр тусдаа Их Британийн колони болж үлдсэн.
БАРИМТ 9
1978 оны аравдугаар сарын 1-нд Тувалу нь бүрэн эрхт улс болж тусгаар тогтнолоо зарласан бөгөөд Хамтын нөхөрлөлийн орнуудын эгнээнд үлдсэн тул Тувалу улсын хатан хааны үүргийг хоёрдугаар Элизабет гүйцэтгэх болсон. Үүний дараа 2000 оны есдүгээр сарын 5-нд Тувалу улс 189 дэх гишүүний хувиар НҮБ-д элссэн.
БАРИМТ 10
1978 оны аравдугаар сарын 1-нд Тувалу нь бүрэн эрхт улс болж тусгаар тогтнолоо зарласан бөгөөд Хамтын нөхөрлөлийн орнуудын эгнээнд үлдсэн тул Тувалу улсын хатан хааны үүргийг хоёрдугаар Элизабет гүйцэтгэх болсон. Үүний дараа 2000 оны есдүгээр сарын 5-нд Тувалу улс 189 дэх гишүүний хувиар НҮБ-д элссэн.
БАРИМТ 11
Тувалу улсад ямар ч нуур, горхи, цөөрөм байдаггүй тул тэд борооны усыг ундандаа хэрэглэхээр тосож авдаг. 2011 онд хуурайшилтын улмаас Тувалу улс ундны усгүй болж онц байдал зарласан. Харин энэ үед Шинэ Зеланд улс Тувалу улс руу онгоцоор цэвэр ус болон далайн усыг давсгүйжүүлэх төхөөрөмжийг тусламж болгон явуулсан удаатай.
БАРИМТ 12
НҮБ-д бүртгэлтэй орнууд дундаас (Ватикан хотыг оролцуулахгүйгээр) хүн амын тоогоороо Тувалу улс хамгийн сүүлд бичигддэг. Харин газар нутгийн хэмжээгээрээ зөвхөн Науру болон Монако гэх орнуудын дээр жагсдаг. Тувалу улс тусгаар тогтносон даруйдаа НҮБ-д элсэх боломжгүй байсан. Учир нь тэдэнд НҮБ-д элсэхэд төлдөг төлбөрийг хангах төсөв байгаагүй.
БАРИМТ 13
Тувалу улс бол дэлхий дээрх хамгийн цөөн тооны жуулчин хүлээн авдаг орон. Коронавирусын халдвараас өмнө тус улсыг жилд дунджаар 2,000 жуулчин зорьдог байсан. Гэхдээ аялал жуулчлалын салбар энэхүү жижиг улсын эдийн засгийн нэлээд хэсгийг бүрдүүлдэг гэдгийг мартаж болохгүй.
БАРИМТ 14
Та Тувалу улсад кредит болон дебит картуудыг ашиглах боломжгүй бөгөөд АТМ байхгүй тул картаасаа бэлэн мөнгө авч чадахгүй. Тийм учраас Тувалу улсаар аялахаар төлөвлөж буй хүн бүхэн тус улсын албан ёсны мөнгөн тэмдэгт болох австрали долларыг бэлнээр авч явах ёстой.
БАРИМТ 15
Тувалу улсын гадаргын өндөр дөнгөж далайн түвшнээс дээш хоёр метр байдаг. Үүгээрээ Тувалу улс дэлхийн хамгийн нам дор цэгт оршдог орнуудын нэг болдог бөгөөд дэлхийн дулаарлаас болж бага багаар Номхон далайд живж байгаа. Мөн тус улс нь цэрэг армигүй дэлхий дээрх 22 орны нэг.
БАРИМТ 16
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Тувалу улс, Япон улсад эзлэгдсэн Номхон далайн арлуудыг чөлөөлөх үйл ажиллагаанд хамгийн их хувь нэмэр оруулсан орнуудын нэг. АНУ-ын цэргүүд Тувалу улсын газар нутаг дээр анх байрлаж арлуудыг чөлөөлөх ажиллагаагаа эхлүүлдэг байсан ба 1943 онд Фунатуфи арал Японы агаарын дайралтад өртөж байсан түүхтэй.
БАРИМТ 17
1945 онд дайн дууссаны дараа Фунатуфигийн цэргийн нисэх онгоцны буудал нь олон улсын нисэх онгоцны буудал болж өөрчлөгдсөн бөгөөд өнөөдрийг хүртэл идэвхтэй ашиглагдсаар байгаа. Мөн Тувалу улс бол дэлхийн хамгийн бага дотоодын нийт бүтээгдэхүүнтэй орон.
БАРИМТ 18
Бусад Номхон далайн орнуудын адилаар таргалалт бол Тувалу улсад тулгамдаж буй хамгийн ноцтой асуудлуудын нэг. 2017 оны байдлаар тувалучууд дэлхийн тав дахь хамгийн их таргалалттай ард түмнээр тодорсон. Өөр нэг судалгаанаас харахад 18-аас дээш насны нийт тувалучуудын 81 хувь нь илүүдэл жинтэй.
БАРИМТ 19
Тувалу улсыг бүрдүүлдэг есөн арлыг Нануманга, Ниутао, Ниулакита, Фунафути, Нанумеа, Нуи, Нукуфетау, Нукулаелае, Вайтупу гэж нэрлэдэг. Тувалу улстай хамгийн ойрхон оршдог хөрш орнууд нь гэвэл урд зүгт Фижи улс, хойд талд Кирибати улс, баруун зүгт Соломон арлууд тус тус байрладаг.
БАРИМТ 20
Тувалу улсад үндсэн хоёр улирал байдаг. Арван нэгээс дөрөвдүгээр сар хүртэл чийглэг буюу борооны улирал, тавдугаар сараас аравдугаар сар хүртэл хуурай улирал үргэлжилдэг. Тувалучууд сүүлийн жилүүдэд улирлын чанартайгаар Австрали болон Шинэ Зеланд гэх арлын томоохон орнууд руу очиж ажил хийдэг болсон.
БАРИМТ 21
Тувалу улсын үндэсний спорт бол “Киликити” гэх крикеттэй төстэй спорт. Харин тувалучуудын ихэвчлэн тоглодог үндэсний спорт нь “Те Ано” гэх волейболтой тун адилхан спорт байдаг. Гэхдээ тус улсад хамгийн олон үзэгчтэй, хамгийн алдартай спорт бол хөлбөмбөг. Тувалугийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг арлын орнуудын тэмцээнд оролцдог боловч төдийлөн өндөр амжилт үзүүлж байгаагүй.
БАРИМТ 22
Тувалу улсын баг тамирчид 2008 оны Бээжингийн олимпоос хойш олимпын наадамд оролцож эхэлсэн бөгөөд өвлийн олимпд нэг ч удаа оролцож байгаагүй. Мөн бусад жижиг орнуудын адилаар Тувалу улсын нэр дээр бүртгэгдсэн олимпын медаль байдаггүй.
БАРИМТ 23
Тувалу улсын бүх арал өөрийн гэсэн бага сургуультай бөгөөд 6-15 насны бүх хүүхдүүд сургуульд сурч боловсрол эзэмших ёстой. Хүүхдүүд дунд сургуульд ормогцоо ихэвчлэн гэрээсээ хол орчинд суралцах хэрэгтэй болдог. Учир нь Тувалу улсад хоёрхон дунд сургууль байдаг. Харин их дээд сургуульд элсэн орох зорилготой хүүхдүүд эртнээс гадаадын их дээд сургуулиудыг судалж эхэлдэг.
БАРИМТ 24
Тувалу улс руу хэрхэн очих талаар та гайхаж байвал таны асуултын хариултыг хэлье. Фижи улсаас Тувалу улс руу долоо хоногт гурван нислэг үйлдэгддэг бөгөөд нислэгийн турш ойролцоогоор гурван цаг зарцуулагддаг. Мөн Кирибати улсаас Тувалу улс руу лхагва гараг бүр онгоц нисдэг боловч зорчигч дүүрээгүй гэх шалтгаанаар нислэг цуцлагдах эрсдэлтэй. Харин Тувалу улсад очсон бол ямар нэгэн тээврийн хэрэгсэлд санаа зовохгүйгээр, алхаж тус улсыг тойрох боломжтой.
