ОХУ-ын Красноярск хотод нэгдүгээр сарын 29-нөөс хоёрдугаар сарын 01-ний өдрүүдэд 2026 оны Иван Ярыгины нэрэмжит чөлөөт бөхийн цомын аварга шалгаруулах тэмцээн боллоо. Дэлхийн цуут бөхчүүдийн нэгд зүй ёсоор багтдаг Иван Ярыгин нь ЗХУ-ын хоёр удаагийн аварга (1970, 1973), Европын гурван удаагийн аварга (1972, 1975, 1976), Дэлхийн аварга (1973), Олимпийн хоёр удаагийн аварга (1972, 1976) байв. ЗХУ-ын гавьяат спортын мастер (1972), ЗХУ-ын гавьяат дасгалжуулагч байлаа. 

    Иван Ярыгины нэрэмжит тэмцээн нь олон улсад алдартай, дэлхийн шилдэг бөхчүүд хуран чуулдаг газар байв. Энэ оны 37 дахь удаагийн тэмцээнээс Монголын бөхчүүд хоёр алт, нэг мөнгө, долоон хүрэл медаль хүртсэн бахдам амжилтыг үзүүлэв. 

Тэмцээний эрэгтэйчүүдийн 57 кг-ын жинд олон улсын хэмжээний мастер Б.Мөнх-Эрдэнэ алтан медаль хүртэж, тус тэмцээний “Шилдэг тамирчин”-аар тодорлоо. Тэрбээр 2025 оны дэлхийн болон Азийн аварга, Хойд Солонгосын бөх Хан Чон Соныг 11:1-ээр оноогоор цэвэр ялсан нь гол дуулиан байв. Харин эмэгтэйчүүдийн 76 кг-ын жинд “Хилчин” спорт хороо, “Хантайшир” дэвжээний бөх Т.Түвшинжаргал аваргаллаа. Түүнчлэн 76 кг-д Г.Уртанасан, 72 кг-д З.Болортунгалаг, 68 кг-д Э.Одгэрэл, 57 кг-д Б.Хулан, 53 кг-д Б.Отгонтуяа, 59 кг-ын жинд үндэсний шигшээ багийн тамирчин Х.Болортуяа , 65 кг-д дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт Т.Энхжин нар хүрэл медаль хүртэв. 

Олон жил тасраад байсан медалийн буухиа ийн үргэлжлэв. Гэсэн хэдий ч олны анхаараагүй нэг зүйл байна. Учрыг задалваас, уг тэмцээн Орос-Украины дайнаас өмнө 30 гаруй жилийн хугацаанд "хоёр дахь ДАШТ" гэгдэж, бөмбөрцгийн хамаг шилдгүүд чансаагаа шалгахаар эл тэмцээнд ирдэг байлаа. 

Харамсалтай нь дайн дэгдсэнээс хойш уг тэмцээнийг зорих шилдгүүдийн цуваа татарсан гэж хэлж болно. Өнөө жил л гэхэд эрэгтэй жинд ОХУ, ОХУ-ын Дагестан, Чичень, Тажикстан, Хойд Солонгос, Монгол, Беларусь, ОХУ-ын Буриад, Казахстан, Егитет, Өмнөд Солонгос, Турк, Грек, Хятад улсууд болон ОХУ-ын дотоод Новосибирск муж, "Крым-СПОРТ" спортын сургууль зэрэг олон муж, спорт хороодоос тамирчид оролцов. Бараг л ОХУ-ын дотоодын өрсөлдөөн, Үндэстний аварга шалгаруулах тэмцээн шиг үйл явдал болж өнгөрөв. 

Эрэгтэй 10 жингийн наймд нь Оросууд өөрсдөө эхний дөрвөн байрт шалгарч байх жишээтэй. Харин хамгийн хөнгөн 57-д манай бөх Б.Мөнх-Эрдэнэ түрүүлж, дэд байрт Оросын Муса Мехтиханов, хүрэл медалийг нь Хой Солонгосын Хан Чон Сон, Беларусийн Арьян Тютрин хүртэв. Оросууд жигд байр эзлээгүй өөр нэг жин нь 70 кг байлаа. Уг жинд мөнгөн медалийг Тажикстаны бөх Виктор Рассадин хүртэв. Бусад гурван медалийг дан Оросууд хүртжээ. 

Ийм чансаатай тэмцээнээс, ийм дотоодын мэт өрсөлдөөнөөс медаль хүртсэн манай бөхчүүдийн буруу гэж юу байх вэ. Гол нь энэ тэмцээний нэр хүнд, чанар чансаа ийм л болж. Тамирчдаа илгээсэн улсуудыг харахад ОХУ-ын холбоотон мэт, тэмцээний өрсөлдөөн бага. Дуулиан тарьсан нь манай бөхчүүд л байв. Бусдаар Оросууд л хоорондоо "алалцах" шиг боллоо. 

       Чөлөөт бөхийн төрөлд Оросууд угаасаа л сайн байсан. Гэвч тэдэнтэй мөнхийн сайн өрсөлдөөн үзүүлж, олимпын хамаг медалийг түүдэг Япон, АНУ, Гүржүүд хайчив. Нэг ч бөх нь уг тэмцээнд ирсэнгүй. Хэрэв эдгээр улсууд бөхөө явуулсан бол тэмцээн илүү чансаатай болж, манай тамирчдад ч медалийнх нь амт ТОД санагдах байсан биз ээ.

Тэмцээнд оролцсон бөхчүүдийн дүйзийн талаарх дэлгэрэнгүйг энд дарж үзэх боломжтой. Жишээ болгож эрэгтэй 125 кг-ын жингийн мэдээллийг дор оруулав. 

Л.Баяр