Хавар бол байгалиас зөнтэй хайрын улирал. Хэрвээ та хайртай хүндээ хайраа илчлэх гэж байгаа бол эсвэл хагацсан хүндээ мэдрэмжээ ойлгуулах гэж байгаа бол эдгээр шүлгээр сэтгэлийг нь дайлаарай. Хайр угтаа хамгийн сул доройгоор бусдыг энэрэхийн нэр юм гэнэ лээ. Нэгнээ хайрлаж яваарай...
Зохиолч, нийтлэлч Б.Цэнддоо
Чамд би "Хайртай" гэж хэлэхгүй.
Чиний төлөө үхэхгүй.
Чин хайрын төлөө
Үг ч багадна.
Чиний төлөө
Үхэх ч багадна.
Гагцхүү чамдаа би
Гарцаагүй надад олдсон
Ганцхан хувь заяагаа өгнө.
Тэгээд
Тэнхлэг бүхнээрээ хайраа тулж
Тэнгэрийн өргөн нарыг аргамжиж
Чиний төлөө амьд явна.
Эмч, яруу найрагч Б.Болдсайхан
Хойд нас гэж байдаг юм бол
Гарыг чинь гуйх болно
Галыг минь асааж өгөх үү чи?
Галзуу догшин дайчин болж төрвөл би
Бэр цэцэг нэгийг өвөртлүүлээч
Би чиний төлөө амьд ирнэ гэж гуйна, хүлээх үү чи?
Хаана ч юм холын оронд төөрөөд төрчихвөл
Халх Монголын зүг хамтдаа тэмцэе гэж гуйх болно
Нутгаа санасан морьд шиг хамт гүйх үү чи?
Холын одонд аялсан ирээдүйн цагт төрвөл
Хамт нисье гэж гуйх болно
Хоёулхнаа оддын зүгт хамт нисэх үү чи?
Хүмүүн биеийг ололгүй заяа төөрч
Хар Азарганы нуруунд цагаан уул болон төрвөл
Хамтдаа нэгэн зун хөтлөлцөн ургаад хагдарч чадах уу чи?
Нарны гэрэлд унтаж сарны гэрэлд сэрдэг
Сэцэн Хан уулын сэрүүн салхи болж төрвөл би
Хатан Туулын шивнээ шиг хөөрхөн сэврээ болж хамт зугаалах уу чи?
Энэ насанд сэтгэлд хөлдсөн үйлийн үрээр
Эсгим хүйтэн өвөл болж төрвөл би
Энгэрийг минь гэсгээх эхний яргуй болж ханзрах уу чи?
Зүрхэлж хэлээгүй хайрын үгс хальж
Зүйрлэшгүй яруу шүлгийн мөрүүд болон төрвөл би
Уртын дуу шиг аялгуу болон түрж хүмүүний сэтгэлд уянгалах уу чи?
Хойд нас гэж байдаг юм бол
Гарыг чинь гуйх болно
Галыг минь асааж өгөх үү чи?
Яруу найрагч Ц.Доржсэмбэ
Чамтай л харсан цас
Жинхэнэ цас байсан
Жигүүртэй цас байсан
Түүнээс хойш
Тийм цас ороогүй
Ороогүй гэж бодсон
Ой дурдатгалын минь тойрон
Одоо ч цас орсоор л байна.
Чамтай л норсон бороо
Жинхэнэ бороо байсан
Жигүүртэй бороо байсан
Түүнээс хойш
Тийм бороо ороогүй
Ороогүй гэж бодсон
Ой дурдатгалын минь тойрон
Одоо ч бороо орсоор л байна...
Яруу найрагч А.Эрдэнэ-Очир
Газрын магнайнаас хөлөрч урссан Сэлэнгийн салаа тохой дээр
Гандсан намрын шаргал өдөр устай мушгиран одохыг харжээ суугаад
Ганц дуу чамд зориулан дуулж түүнийгээ тэнгэрийн цээлд нараар мэтгэн
Ганихан хорвоогийн өнгөн дээр бусдын зүрхэнд шигтгэн гэрэлтүүлэх болов би
Амьдрал мөнхийн зүүд минь тэнгэрийн зурсан зураг минь
Алдааг нь цуглуулахад ч жаргал амтагдмаар хонгор минь
Алсаас над руу урссан цаг хугацааны зэрэглээн дундаас
Амжиж миний олж харсан үл мэдэг инээмсэглэлт минь
Нуруу алаг ангир цоохор дуугаар ганганан ус цахлаад
Нулимс сувдан бороо тэнгэрийн хаяанд цайраад болив бололтой
Нутаг алсын чамайгаа эзгүй хойгуур голын чинь тохой дээр санаашран
Нууцхан шаргал гунигийг минь нарны утас хөвөрдөхөд хөндүүр төрнө
Тэр нээг хаврын энгэрийн чинь гэгээ шиг хэсэг үүл
Тэр л цагаас хойш миний цээжинд нүүсээр одов
Тийм сайхан нүдэнд гуниг суусныг олж харсан цагаас хойш
Тэнгэрийн дор хайрын үлгэр эхлүүлэн чамайг бодов
Ирж яваа цаг бид хоёрыг амрагийн төгөлд уулзуулан зурж
Ирэх хайрын зовлонгоор жил сар тохуурхан урсах ч билүү
Идэр зүрхний гүнд хаврын нэг өдрийн салхи тоглон эргэж
Ийм нэг намар голын чинь тохой дээр суулгана гэж санаа ч билүү
Гэрлийн мянган долгис мод бургас сүлжин уул ороогоод
Гэнэн хонгор шувуу өвс зууж амраг ижилдээ нисэх нь уярал хөндөнө
Гэгэлгэн ийм нэг агшныг сэтгэлдээ намуухан хонгор салхиар бичиж
Гэгээн хорвоогийн хуудас бүхэнд хувилан чамд илгээх болов
Мартагдсан хуучин дууны нэг бадаг гэнэт санаанд орж аялагдаад
Манантай алсын ууланд зүр гур эрхлэхийг бодолдоо харж сууна
Мандаж жаргах нар сарны урсгалд сэтгэлийн навч ганц нэгээр унаж
Магадгүй энэ голын тохой дээр дахиад л дурсамжийн салхи сэвэлзэх биз ээ
Амьдрал мөнхийн зүүд минь тэнгэрийн зурсан зураг минь
Алдааг нь цуглуулахад ч жаргал амтагдмаар хонгор минь
Алсаас над руу урссан цаг хугацааны зэрэглээн дундаас
Амжиж миний олж харсан үл мэдэг инээмсэглэлт минь
Алчуур нь дэрвэх бүсгүй шиг салхины хаяа цэнхэртээд
Алсын хөхрөгч ууланд манан суугаад босов бололтой
Амрагийн санаашралд гуниглах нь залуу насны эгшиглэн юм аа
Аниргүйн дунд ганцаардах минь тэнгэрийн мөнгөн зүүд юм аа.
Яруу найрагч О.Элбэгтөгс
Элж хорогдсон он жилүүд утасны модон дээр
Элээ шиг сууж орон зайг хэмжихэд
Танай цонхон дор тоглож байлаа.
Эрх чөлөөний баяраар тэнгэрлүү өндөг шидэж
Эргүүлийн цагдаад торгуулахдаа
Танай цонхон доор тоглож байлаа
Хаа сайгүй тараан шидлэх зарлалын хуудсан дээр
Хамтдаа утасныхаа дугаарыг бичихдээ
Танай цонхон доор тоглож байлаа
Хар өглөөгүүр Дундговийн шууданд сууж
Халаасанд чинь захиа үлдээгээд явахдаа
Танай цонхон доор тоглож байлаа.
Шүлэг бичихгүй байх нь хамгийн том нүгэл гэж
Шүгэлсэн чөтгөрөө зөвтгөхдөө
Танай цонхон доор тоглож байлаа
Удахгүй хоёулаа Парис явж бороо захиална гээд
Учиргүй их инээлдэж Сабринагийн зургийг хананд өлгөхдөө
Танай цонхон доор тоглож байлаа
Өдөр хоногууд үүл шиг цуван өнгөрч
Өрөөнд минь бударсан цас хүртэл чамайг санаж хайлхад
Танай цонхон доор тоглож байлаа.
Өөр газраар тэнэж сургийг чинь гаргаад
Өмнөдийн тогоруутай хамт диваажинруу одсоныг сонсоод
Танай цонхон доор тоглож байлаа.
Өөдгүй сарыг зүхэж өвчин зовлонд баригдаад
Таазнаасаа олс унжуулж, боож үхэхээр зэхэхдээ
Танай цонхон доор тоглож байлаа.
Танихгүй хүмүүс тагтаа шиг дэргэдүүр нисэж
Тархи толгойд дэмий бодлууд шоргоолж шиг үймхэд
Танай цогхон доор тоглож байлаа
Хамгийн захирагч бурхан бидэнд
Хангалттай амьд явах хугацааг өгсөн болохыг мэдээд
Танай цонхон доор тоглож байлаа...
Яруу найрагч Б.Баясгалан
Жаргаж явахдаа хааяахан гаргаж харж баймаар
Сайхан гүн шархтай боллоо, баярлалаа.
Ийм шархны ард бас жаргаж чадна гэж боддог
Эрмэг хүн ирмэгээсээ жаахан л эмтэрлээ, зүгээр ээ.
Гунигтайдаа хувааж татсан тамхины иш шигээ
Гудамжинд хөглөрөөд л үлдэх дурсамжууд бид бүтээжээ.
Агаарт нь хүртэл чиний үнэр шингэсэн энэ хотыг
Ардаа үлдээж түвдэлгүй өдийг хүрлээ, явна аа.
Санаж гэгэлзэхээрээ гаргаж харж баймаар
Сайхан дурсамж бидэнд ховор шүү дээ, гайхмаар аа
Уулзахсан, харахсан гээд зориод ирье гэхнээ
Улаанбаатарын гудамжууд аанай л хоосон шүү дээ, гашуун аа.
Яруу найрагч Ц.Дэлгэрмаа
Харц тулгарсан минь
Хаа ч билээ...
Хар нүд чинь
Халгисан булгийн ус шиг
Гүн рүүгээ гуниг нь улам яргасан
Танихгүй юм шиг харцаар удаан гэгч ширтсэн
Цэцгийн үндэс дэвтээж
Цэв хүйтэн бороо шиврээд л...
Хөдлөх ч дургүй уруулыг чинь
Хөхөртөл нь шавшсан...
Дэргэдүүр чинь би өнгөрөхдөө
Дэлхийгээр нэг хашгирмаар байсан ч
Болохгүй юм шиг бодолдоо хүлүүлчихээд
Бороо далимдуулж зөндөө уйлсан
Чи хэвээрээ л...
Цэвдэг хүйтэн, хөшөө мэт
Сүлбэх мэт харц чинь л амьтай
Сүүдэр мэт чимээгүй шаналантай
Шаналанг чинь цуучин
Шалбааг туучин алхалсан
Шалба норсон зүрх минь л хөөрхий...
Золгүй хайрыг минь чи
Зовлонд тэгж дасгасан
Уйлчихсан нүдтэй намайг бүү хэл
Уймраа орчлонг ч ер тоолгүй одсон
Чиний нүдийг
Уйтгарын эдлэнд сүүлчийн удаа ширтсэн минь
Урьд билүү, эсвэл...
"Гомдох эрхгүй сэтгэл" - Яруу найрагч Л. Ганзул
Эгшиглэнгийн цэнхэр ертөнцөд надаас холдох гэхдээ
Эхлээд чи гараараа алгадсан
Үүлэн нүүхийн хоромд эргээд ирэхэд минь
Үгээрээ алгадсан
Сарны гэгээ залгин халамцаж хоноход
Салхиараа алгадсан
Сул аялгуу шүлгэндээ бөмбөрүүлж алс суухад минь
Сургаараа алгадсан
Хачин их саначихаад хавраар зочлоход минь
Харцаараа алгадсан
Намрын дунд сарын билэгт өдөр харин
Намайг чи сүүлчийн удаа тоосоороо алгадсан
Чандага цагаан орчлонд хүнийх болохоосоо өмнө
Час улаахан гэрэлтэй зовлон байсан чи
Шар дурдан гуниг энгэрт нэвчүүлээд одохдоо
Шаналан туучин ирдэг жаргал болсон чи
Дэндүү ариун хайрыг минь чи
Дэлхийгээр нэг цацаагүйсэн бол
Эвийлэх ганцхан ижийгээ мартан чамайг хайрлаж
Энэ орчлонд би нүгэл үүрэх байж дээ
Чамд би гомдох эрхгүй...
Яруу найрагч Э.Доржсүрэн
Чамайг л байхгүй бол
Би үхнэ гэж боддог
Цээжээ ганцаардлын цогоор хучаад
Шатна гэж боддог
Орхиод явбал чинь гомдож
Орчлонгоор дүүрэн хашгирна гэж боддог
Өөрт чинь сонсгоно гэж боддог
Чамд зориулсан шүлэг бүхнээ
Хамгийн сүүлд үлдсэн итгэлтэйгээ
Цугт нь урна гэж боддог
Ахиад хэзээ ч уулзахгүй гэж боддог
Тэнгэрийн гүнрүү ниснэ гэж боддог
Тэндээ үүрд нуугдана гэж боддог
Нэрээр минь дуудан хашгирахад чинь
Уйлахад чинь хүртэл
Гарч ирэхгүй гэж боддог
Гомдоно гэж боддог
Хатуурхана гэж боддог
Чамайг л байхгүй бол
Би үхнэ гэж боддог
Ойлгомжгүй ийм л нэг шүлэгчийг
Орхиод явахгүй гэдэгт чинь итгэдэг болохоор
Одны нүдэн дотор байшингаа бариад
Огторгуйг бутартал хамт амьдрана гэж боддог...
Яруу найрагч Б.Хургаа
Би чамайг даараасай гэж боддог
Даарсандаа над дээр ирж гараа дулаацуулаг.
Би чамайг өвдөөсэй гэж боддог
Шархалсан зүрхээрээ эм найруулж өгөе тэгээд чи эдгэг.
Би чамайг уйлаасай гэж боддог
Үерлэсэн нулимсаар чинь ядаж хатсан сэтгэлээ дэвтээе
Би чамайг уйтгарлаасай гэж боддог
Бага ч болов чиний сэтгэлд орон зай болон үлдэе.
Би чамайг үхээсэй гэж боддог
Өөрийн болгож чадаагүй биеийг чинь чандар болгон шатаагаад
Өөр ертөнц дээр оччихоод ганцаардал дунд ирээч гэж хашгирахад чинь
Өөрөө би цогцос болон газарт уусаад
Очсон газарт чинь хоёулхнаа л үүл болон жаргана
Чи үхээсэй.
Л.Баяр
