Некст Мед Фронтийр компанийн Эрдэм шинжилгээ эрхэлсэн захирал, АУ-ы доктор Д.Нямбаяртай молекул генетикийн дэвшилтэт шинжилгээ, хавдрын эрт илрүүлэг болон Монгол Улсад нэвтэрч буй NGS технологийн талаар ярилцлаа.
-Сайн байна уу? Юуны өмнө таны ажлын туршлага болон байгууллагын үйл ажиллагааныхаа талаар яриагаа эхэлье.
-Сайн байцгаана уу. Намайг Д.Нямбаяр гэдэг. Би 2001 оноос хойш Япон болон Герман улсад мэргэжлээрээ 25 орчим жил ажилласан. 2024 оноос эхлэн Монгол Улсад молекул генетикийн шинжилгээний дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэн ажиллаж байна.
Манай лаборатори NGS буюу дараа үеийн ДНХ дараалал тогтоох технологид суурилан үйл ажиллагаа явуулдаг. Бид эх ургийн анагаах ухаан болон хавдар судлалын чиглэлийн нарийвчилсан шинжилгээнүүдийг дэлхийн стандартаар хийж байна. Өмнө нь эдгээр шинжилгээг гадаад улс руу дээж илгээж хийлгэдэг байсан бол 2024 оноос эх орондоо, харьцангуй хямд өртгөөр, ижил чанар стандартаар хийх боломж бүрдсэн.
Мөн манай лаборатори нь АНУ-ын NGS молекул генетикийн шинжилгээг Монгол Улсад албан ёсоор хийж буй цорын ганц лаборатори гэдгээрээ онцлогтой.
– Танай лаборатори хавдрын ямар төрлийн шинжилгээнүүд хийж байна вэ?
-Манайх хавдрын чиглэлээр хоёр төрлийн шинжилгээ хийж байна.
Нэгдүгээрт, ирээдүйд хорт хавдраар өвчлөх эрсдэлийг тодорхойлох генетикийн шинжилгээ. Үүнд BRCA1, BRCA2 генийн мутаци тодорхойлох шинжилгээ багтдаг. Энэхүү шинжилгээгээр тухайн хүн хөхний болон өндгөвчний хорт хавдраар өвчлөх удамшлын эрсдэлтэй эсэхийг эрт илрүүлэх боломжтой.
Хоёрдугаарт, одоо таны биед хавдрын эх үүсвэр байгаа эсэхийг тодорхойлох шингэн биопсийн шинжилгээ хийж байна. Энэ нь хавдрын оношилгооны хамгийн орчин үеийн арга технологийн нэг бөгөөд цусаар шинжилгээ авдгаараа онцлогтой.
Хэрэв тухайн хүнд хорт хавдар оношлогдсон бол энэхүү шинжилгээ нь ямар төрлийн бай эмчилгээ тохирохыг тодорхойлох боломжийг олгодог. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хүний молекулын онцлогт тохирсон эмчилгээг сонгоход чухал ач холбогдолтой.
-Дэлхийн жишиг үнэтэй харьцуулахад танай лабораторийн шинжилгээний үнэ, өртөг ямар давуу талтай вэ?
-BRCA1, BRCA2 генийн мутаци тодорхойлох шинжилгээ Солонгос улсад ойролцоогоор 15 сая төгрөгийн өртөгтэй хийгддэг. Харин манай лаборатори энэхүү шинжилгээг 1 сая 690 мянган төгрөгөөр хийж байна. Үнэ өртөг нь харьцангуй хямд боловч чанар, технологийн стандарт нь ижил.
Мөн хавдрын шингэн биопсийн шинжилгээ нь дэлхийн цөөн хэдэн улсад хийгддэг өндөр түвшний шинжилгээ юм. АНУ болон Европын зарим оронд 3000-5000 ам.долларын үнэтэй байдаг бол манай лаборатори 2 сая 990 мянган төгрөгөөр хийж байна. Үнийн хувьд илүү боломжийн ч ижил технологи, ижил стандартаар хийгдэж байгаа.
-Монгол Улсад хавдрын өвчлөл өндөр байгаа шалтгааныг та юу гэж хардаг вэ?
-Манай улсад хорт хавдрын өвчлөл өндөр байгаа нь хэд хэдэн шалтгаантай гэж үздэг.
Нэгдүгээрт, хавдрыг эрт үед нь оношилж чаддаггүй, ихэнх тохиолдолд хожуу шатанд оношлогддог. Үүнээс шалтгаалан эмчилгээний үр дүн буурдаг.
Хоёрдугаарт, ижил оноштой хоёр, гурван хүн байсан ч молекулын түвшиндээ өөр өөр байдаг учраас эмчилгээ нь мөн өөр байх шаардлагатай. Зарим тохиолдолд тохироогүй эмчилгээ хийснээс гаж нөлөө үүсэх эрсдэлтэй байдаг.
Тиймээс дэлхийн дэвшилтэт технологийг Монголд нэвтрүүлснээр хавдрын өвчлөлийг бууруулах, эрт оношлох, зөв эмчилгээг цаг алдалгүй хийхэд тодорхой хувь нэмэр оруулна гэж харж байна.
Хамгийн чухал нь хавдрыг эрт илрүүлж, эрт зөв эмчилгээ хийснээр эдгэрэх боломжийг нэмэгдүүлдэг.
-Хавдрын эрт илрүүлэг, нарийвчилсан оношилгооны талаар үнэтэй мэдээлэл өгсөнд баярлалаа. Монгол Улсад дэлхийн түвшний молекул генетикийн шинжилгээг нутагшуулж буй танай хамт олонд амжилт хүсье.
