Дэлхий даяар цахилгаан тамхины зохицуулалтын талаар олон янзын мэдээлэл түгээмэл байдаг ч бодит тоон мэдээллийг харвал нөхцөл байдал өөр дүр зурагтай байна.
НҮБ-ын гишүүн 193 улсыг авч үзвэл ердөө 34 улс цахилгаан тамхийг бүрэн хориглосон бол 87 улс нь хууль эрх зүйн зохицуулалт хийж, насны хязгаар, никотины агууламж, савлагаа, татвар, шошгололт зэрэг шаардлага тавин худалдаалахыг зөвшөөрчээ. Харин үлдсэн 72 улс нь одоогоор тусгайлсан зохицуулалтгүй буюу хууль эрх зүйн орчноо бүрэн бүрдүүлж амжаагүй байна.
Өөрөөр хэлбэл дэлхийн улс орнуудын дийлэнх нь цахилгаан тамхийг шууд хориглох бус, эрсдэлийг бууруулах, хэрэглэгчийг хамгаалах, насанд хүрээгүй хүүхдээс хол байлгах зорилгоор зохицуулалтын арга замыг сонгож байна. Тухайлбал Их Британи, Шинэ Зеланд, Канад, АНУ, Европын холбооны ихэнх орон зэрэг улсуудад цахилгаан тамхи хууль ёсоор худалдаалагдаж байгаа бөгөөд эдгээр орнуудад сүүлийн жилүүдэд янжуур тамхины хэрэглээ түүхэн доод түвшинд хүрсэн үзүүлэлтүүд бүртгэгдсээр байна.
Дараах графикаас харахад дэлхий нийтээрээ цахилгаан тамхийг хориглох чиглэл бус, харин зохицуулан удирдах бодлогыг түлхүү хэрэгжүүлж байгаа нь тодорхой харагдана.
Зөвшөөрсөн / зохицуулсан улсууд:
Албани, Алжир, Андорра, Армени, Австрали, Австри, Азербайжан, Бангладеш, Барбадос, Беларусь, Бельги, Бенин, Боливи, Болгар, Камерун, Канад, Хятад, Конго, Коста Рика, Кот д’Ивуар, Хорват, Кипр, Чех, Дани, Доминикан, Эквадор, Эль Сальвадор, Эстони, Фижи, Финланд, Франц, Гүрж, Герман, Грек, Гайана, Гондурас, Унгар, Исланд, Индонез, Ирланд, Израиль, Итали, Ямайка, Кени, Киргизстан, Латви, Литва, Люксембург, Мальта, Монако, Монтенегро, Непал, Нидерланд, Шинэ Зеланд, Ниуэ, Хойд Македон, Парагвай, Филиппин, Польш, Португал, БНСУ, Молдова, Румын, ОХУ, Сент Люсиа, Самоа, Сан Марино, Саудын Араб, Серби, Словак, Словени, Испани, Швед, Швейцар, Тажикистан, Того, Тувалу, Украин, АНЭУ, Их Британи, АНУ, Узбекистан.
| Тамхидалт буурсан гол жишээнүүд |
||
| Улс |
Зохицуулалтын байдал |
Тамхидалтын үзүүлэлт |
| Шинэ Зеланд |
Вэйпийг зөвшөөрсөн, нас/савлагаа/хүүхдэд чиглэсэн дүрэмтэй |
Өдөр тутмын тамхидалт 2011/12 онд 16.4% байсан бол 2024/25 онд 6.8% болж буурсан. |
| Их Британи |
Зөвшөөрсөн, насны хязгаар, зар сурталчилгааны хяналттай |
2024 онд насанд хүрэгчдийн тамхидалт 9.1% болж, бүртгэл эхэлснээс хойших хамгийн доод түвшинд хүрсэн; 16+ насныхны вэйп хэрэглээ 10.0% болж тамхичдын тооноос давсан. |
| Швед |
Вэйп, снюс, никотины хувилбарууд хууль ёсны |
2022 онд Европ дахь хамгийн бага өдөр тутмын тамхидалттай улс — 5.8%. |
| Япон |
Никотинтой вэйп хатуу, харин халаадаг тамхи өргөн зөвшөөрөгдсөн |
2015 оноос хойш янжуурын борлуулалтын бууралт огцом хурдассан гэж BMJ Tobacco Control судалгаанд дурдсан. |
| АНУ |
Холбооны зөвшөөрөл/PMTA, мужийн нэмэлт зохицуулалттай |
2024 онд насанд хүрэгчдийн янжуур хэрэглээ 9.9% болж буурсан. |
| Канад |
Насны хязгаар, савлагаа, сурталчилгаа, амтны мужийн зохицуулалттай |
2022 онд 15+ насныхны одоогийн тамхидалт 12% болсон. |
Эрүүл мэндийн нотолгооны товч
Cochrane-ийн 2024 тоймд никотинтой цахилгаан тамхи нь NRT буюу наалт/бохь зэрэг никотин орлуулах эмчилгээнээс тамхи хаялтад илүү үр дүнтэй гэсэн өндөр итгэлцүүртэй нотолгоо байна гэж дүгнэсэн.
Английн OHID/KCL 2022 тоймд вэйп хэрэглэх нь тамхи татсантай харьцуулахад хавдар, уушги, зүрх судасны өвчинтэй холбоотой хорт бодисын өртөлтийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг гэж дүгнэсэн.
Нэг өгүүлбэрээр: хориглосон улс олон мэт харагдавч, бодит жагсаалтаар бол АНУ, Их Британи, Канад, ЕХ-ны ихэнх улс, Шинэ Зеланд, БНСУ, Хятад, ОХУ зэрэг том зах зээлүүд цахилгаан тамхийг хориглоогүй, харин нас, никотин, савлагаа, татвар, маркетингийн зохицуулалтаар удирдаж байна.
